Prócz prac, dokumentujących bogactwo twórczości ludowej, zaczęły pojawiać się pierwsze opracowania naukowe poświęcone historii, etnografii i literaturze Łotwy, pisane przez samych Łotyszy. Autorem szeregu artykułów i rozpraw, poświęconych łotewskiej twórczości ludowej był Juris Alunāns. Opracowane przez niego materiały zostały opublikowane w dwutomowym zbiorze Sēta, daba, pasaule (łot. Zagroda, przyroda, świat, 1869–1860).
W 1879 r. wydana została pierwsza powieść łotewska Mērnieku laiki (Czasy miernicznych), napisana przez braci Reinisa (1839–1920) i Matīssa Kaudzīte (1848–1926).
Lāčplēsis Bardzo ważnym wydarzeniem było opublikowanie w 1888 r. przez Andrejsa Pumpursa (1841–1902) poematu epickiego Lāčplēsis, wzorowanego na fińskiej Kalevali i estońskim Kalevipoegu. Pumpurs pracował nad tekstem utworu przez piętnaście lat (1872–1887), wplatając do niego motywy, wątki i postacie z mitologii ludowej. Tłem utworu są wydarzenia z przełomu XII i XIII w., z czasów, gdy na ziemiach łotewskich pojawili się niemieccy koloniści. Lāčplēsis odegrał wielką rolę w procesie powstawania i formowania wśród Łotyszy nowoczesnej świadomości narodowej, jest również źródłem wątków i inspiracji literackich.
thumb|250px|Rūdolfs Blaumanis