Pochodzenie i nazwa Poetyka kognitywna narodziła się jako odrębna gałąź kognitywistyki w latach 90. XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Sama nazwa została użyta precyzyjnie po raz pierwszy przez Reuvena Tsura w odniesieniu do badań pomiędzy poezją a percepcjąZob. P. Stockwell, Poetyka kognitywna, Kraków 2006, s. 12.. Częściej jednak za pomocą tego terminu określa się wszelkie badania literaturoznawcze, które czerpią metodologiczne inspiracje z kognitywizmu i jego ustaleń.

Przedmiot zainteresowań i powiązania z innymi dziedzinami Poetyka kognitywna bada, w jaki sposób czytelnik rozumie i odbiera tekst literackiStockwell, op.cit., s. 5.. Centralnym zagadnieniem tej dyscypliny jest zatem naturalny proces czytania wyrażony za pomocą triady autor – tekst – czytelnik. Narzędzia badawcze poetyka kognitywna czerpie z językoznawstwa kognitywnego i psychologii poznawczej. Z tradycyjnie wyodrębnianych działów literaturoznawstwa poetyka kognitywna łączy się natomiast najściślej ze stylistyką, przez co bywa określana również jako „stylistyka kognitywna”Zob. publikację Kognitywizm w poetyce i stylistyce, red. G. Habrajska, J. Ślósarska, Kraków 2006..