W tych okolicznościach silnie zrytualizowana religia bramińska okazała się zawodna, nie potrafiąc zapewnić oparcia w nowej, stymulującej ale również pełnej zagrożeń sytuacji. Nasilił się za to, zakorzeniony w tradycji sięgającej czasów cywilizacji doliny Indusu i opozycyjny w stosunku do braminizmu ruch filozoficzno-religijny, reprezentowany przez tzw. śramanów. Byli to wędrowni, wywodzący się z różnych kast i żyjący z jałmużny asceci, którzy odrzucali opartą na Wedach religię, a pozostając na marginesie życia społecznego dążyli do uspokojenia umysłu poprzez umartwienie i jogę oraz rozmyślania natury filozoficznej i nauczanie. Negując tradycyjne, boskie wyobrażenie praw rządzących wszechświatem, zaczęli szukać satysfakcjonującego wyjaśnienia nurtujących ich pytań poprzez racjonalizację, znacznie przyczyniając się do rozwoju astronomii, matematyki i medycyny.