Wąwolnica – gród, potem miasto, notowane w dokumentach historycznych od 1325, 1374, Wanwelnicza 1377. Miasto już przed 1374. Utraciła prawa miejskie w 1870, a odzyskała w 2025. Położona 5 km na zachód od Nałęczowa, nad rzeką Bystrą, około 75 km na półn.-wschód od klasztoru świętokrzyskiego.
Położenie historyczne wsi: w roku 1423 powiat wąwolnicki następnie lubelski i kazimierski. Parafia własna.
Etymologia Wawelnica oznaczała pierwotnie miejsce położone wśród wody, mokradeł. Obecna pisownia Wąwolnica ukształtowała się od roku 1661.
Początki osadnictwa Ślady osadnictwa na tym terenie w tym wczesnośredniowieczne grodzisko VIII-XIII w. stwierdzono w trakcie badań archeologicznych i powierzchniowych AZP.
Badania prowadzone nad siecią osadniczą na obszarze archidiakonatu i kasztelanii lubelskiej stawiają hipotezę, że Wąwolnica była jednym z trzech najstarszych (być może najstarszym) ośrodków parafialnych obok Kazimierza Dolnego i Kurowa. Powstanie parafii datowane jest na okres XI – I połowy XII wieku, na co wskazuje między innymi jej wezwanie św.