Celina Bobińska, określając wiek XIX jako klasyczne stulecie konfrontacji interesów narodowych i klasowych zwraca uwagę, że walka o niepodległość w krajach o strukturze feudalnej musiała wchodzić w kolizję z antyobszarniczą walką. „Powstaniom narodowym – pisze – przewodziły nie grupy społeczne, lecz rozmaite warstwy szlachty. Powodowało to głęboką dysharmonię między świadomością narodową i klasową, sprawiało, że baza społeczna powstań narodowych, choć w różnym stopniu, pozostawała wąska i chwiejna”J. Kłoczowski, Tożsamość polska i europejska dzisiaj. „Nowa Europa” 2007, nr 1 (5), s. 332..

Proces zapoczątkowany przez powstanie kościuszkowskie zahamowały najsilniej zmiany jakie nastąpiły w postawach szlachty. Duch postępu wzbudzony w ostatnich latach I Rzeczypospolitej zgasł wkrótce po utracie niepodległości. Reformy były popierane jako czynnik mający obalić groźbę utraty niepodległości. Gdy niepodległości nie udało się uratować, szlachta ratowała swoje pozycje klasowe, często korzystając z pomocy aparatu przemocy państw zaborczych. Jej synowie walcząc o ideały demokratyczne pod sztandarami Napoleona, powracając do swych majątków szybko zapominali o tych nowinkach.