Ze względu na materiał dźwiękowy wyróżnia się m.in. melodie diatoniczne, chromatyczne, pentatoniczne, modalne, całotonowe oraz melodie oparte na systemie dur-moll lub na strukturach dodekafonicznych. Melodia diatoniczna opiera się na dźwiękach właściwych danej skali, natomiast melodia chromatyczna wykorzystuje także dźwięki podwyższone lub obniżone o pół tonu względem układu diatonicznego. Charakter melodii zależy przy tym nie tylko od samego zestawu dźwięków, lecz także od następstw interwałowych i sposobu ich rytmicznego uporządkowania.
Ze względu na charakter przebiegu wyróżnia się m.in. melodie kantylenowe, figuracyjne i ornamentalne. Melodia kantylenowa ma charakter śpiewny i jest związana z naturalnymi dyspozycjami głosu ludzkiego, choć może występować także w muzyce instrumentalnej. Melodia figuracyjna opiera się na ruchliwych zwrotach melodycznych i często wiąże się z techniką instrumentalną, natomiast melodia ornamentalna jest wzbogacona dźwiękami ozdobnymi.
Melodia a inne elementy muzyki