Zatem kary za odstąpienie od wzorców zachowań wymierzane są przez członków rodziny, osoby o szczególnym statusie w zbiorowości, przez ogół ludności lub przez bóstwo.
Totemizm Jedną z form kontroli społecznej ludów pierwotnych są zasady wynikające z totemizmu, który polega na przestrzeganiu przez członków plemienia pewnych zasad i obowiązków związanych z przynależnością do danego totemu. Totemem jest zwierzę, roślina lub przedmiot martwy, do którego dana grupa ma szczególnie bliski stosunek, jest on godłem tej zbiorowości, nazywanej klanem. Nazwa „totem” pochodzi od indyjskiego słowa „dodem” lub „ododem”.
Plemię Irokezów amerykańskich dzieli się na klany, z których część łączy się w większe społeczności zwane fratriami. Jest ich 2, łączą w sobie: Klany wilka, niedźwiedzia, bobra i żółwia Klany jelenia, bekasa, czapli i jastrzębia Fratrie są egzogamiczne, co znaczy, że niedopuszczalne jest zawieranie wewnątrz nich małżeństw. Każdy klan wewnątrz fratrii jest w pewnym stopniu autonomiczny, mają one własne zadania, prawa i przywileje.