W tym czasie sonata stopniowo odchodziła od barokowej praktyki basso continuo i wieloodcinkowej budowy ku modelowi opartemu na wyraźnie oddzielonych częściach, pracy tematycznej, relacjach tonalnych i idiomie właściwym nowej muzyce klawiszowej oraz kameralnej.
W drugiej połowie XVIII wieku próbowano definiować sonatę zarówno jako gatunek, jak i jako formę, środek wyrazu instrumentalnego oraz materiał dydaktyczny. Jean-Jacques Rousseau opisywał ją jeszcze w nawiązaniu do starszego przeciwstawienia sonaty i kantaty, natomiast Johann Abraham Peter Schulz wskazywał na jej wieloczęściowość, kontrast charakterów i przydatność dla wykonawców. Do teoretycznego opisu sonaty przyczynili się także m.in. Christian Friedrich Daniel Schubart, Heinrich Christoph Koch, Daniel Gottlob Türk, Johann Nikolaus Forkel, , i .
W praktyce klasycznej sonata była najczęściej utworem dwu-, trzy- albo czteroczęściowym, przeznaczonym przede wszystkim na instrument klawiszowy solo albo na skrzypce i fortepian. Pierwsza część bywała najczęściej kształtowana w formie sonatowej, część środkowa miała zwykle charakter wolniejszy i bardziej kantylenowy, a finał przyjmował często postać ronda albo ;