thumb|300px|La Ruta de la Seda conectaba diverses civilizaciones a lo llargo d'Asia. thumb thumb|300px|Asia en 1200, antes del Imperiu Mongol. thumb|300px|Mapa d'Asia, 1892.
La hestoria d'Asia puede trate como la hestoria coleutiva de delles rexones de la periferia costera, Asia Oriental, Sur d'Asia y l'Oriente Mediu, venceyaes pola masa interior de la estepa Euroasiática.
La periferia costera foi'l llar de delles de les primeres civilizaciones conocíes del mundu, y cada una de les trés rexones desenvolvió les primeres comunidaes alredor de los fértiles valles de los ríos. Les civilizaciones en Mesopotamia, el Valle del Indo y China compartieron munches semeyances y probablemente intercambiaron teunoloxíes ya idees como les matemátiques y la rueda. Otres idees como les de la escritura posiblemente desenvolviéronse de manera individual en cada área. Les ciudaes, estaos y depués imperios desenvolver nestes tierres baxes.
La rexón de la estepa había estáu habitada mientres enforma tiempu por nómades montaos y dende les estepes centrales podíen algamar toles árees del continente asiáticu. La más antigua d'estes espansiones centrales conocida que salió de les estepes foi la Indoeuropea, qu'arrobinó les sos llingües n'Oriente Mediu, India y el Tocariu hasta les fronteres de China. La zona norte del continente, que toma gran parte de Siberia, tamién yera inaccessible a los nómades de les estepes por cuenta de los trupos montes y la tundra. Estes árees taben escasamente poblaes.
El centru y la periferia caltuviéronse dixebraes per montes y desiertos. Los montes d'El Cáucasu, los Himalayes, el desiertu de Karakum y el Desiertu de Gobi formaben barreres que los caballeros de les estepes namái podíen cruciar con dificultá. Anque teunolóxica y culturalmente los habitantes de les ciudaes yeren más avanzaos, pocu podíen faer militarmente pa defendese contra les hordas montaes de les estepes. Sicasí, les tierres baxes nun teníen abondes praderíes abiertes pa soportar una gran fuercia de caballería. Por esta razón los nómades que conquistaron estaos en China, India y Oriente mediu llueu se vieron obligaos a afaese a les sociedaes locales.
Prehistoria
Paleolíticu
Otru artículu: Paleolíticu
Otru artículu: Homo Erectus
Otru artículu: Homo Floresiensis
Mesolíticu o Epipaleolítico
Otru artículu: Mesolíticu
Otru artículu: Epipaleolítico
Otru artículu: Periodu Jomon
Otru artículu: Kebariense
Otru artículu: Natufiense
Otru artículu: Mureybet
Otru artículu: Cultura de Xericó
Neolíticu Asia occidental foi la primer parte del mundu que vio la transición a un nuevu estilu de vida, el neolíticu (manera de producción agropecuariu), anque na zona de China y el sureste asiáticu tamién se desenvolvieron comunidaes agrícoles.
En Göbekli Tepe, nel sureste de Turquía, alcuéntrase un santuariu datáu escontra'l 10.000 e.C., que se considera un exemplu tempranu del empiezu de la primer fase neolítica. Esti sitiu arqueolóxicu foi habitáu por cazadores pañadores nómades, yá que nun hai viviendes permanentes pela redolada. Considérase que nél ta asitiáu'l llugar de cultu conocíu más antiguu conocíu.
Alredor de 9000 e.C. desenvolvióse'l primer conxuntu de cultures neolítiques apaecíes nel Creciente Fértil. En redol al 8000 e.C. apaeció'l primer nucleu urbanu conocíu, Xericó, na franxa sirio-palestina. Taba arrodiáu per una muralla de piedra y mármol, y tendría una población d'ente 2000 y 3000 habitantes, nun recito con una enorme torre de piedra. La fecha exacta de la so construcción nun foi establecida con certidume, por cuenta de que les pruebes del carbonu 14 fueron analizaes en distintos llaboratorios. Jbeil (Biblos), nel actual El Líbanu, ye otru xacimientu tempranu. La cultura neolítica de Xericó evolucionó direutamente de la cultura epipaleolítica local (Natufiense), que los sos integrantes fueron pioneros na recoyida de la cebera montesa, que darréu tresformar nuna auténtica agricultura. Ente 8500 y 8000 e.C. les comunidaes agrícoles empezaron a estendese escontra Anatolia, el Norte d'África y l'Alta Mesopotamia.
El xacimientu prehistóricu de Beifudi, cerca de Yixian, provincia de Hebei, en China, contién restos d'una cultura contemporánea coles cultures Cishan y Xinglongwa (ca. 8000 - 7000 e.C. ), neolítiques y al este de los Montes Taihang, cayendo asina nun vacíu arqueolóxicu ente estos dos sociedaes de China septentrional. L'área total escavada supera los 1.200 m² y los afayos neolíticos partir en dos fases. Ca. 5500 e.C. la cultura halafiana apaez en Llevante, Siria, Anatolia y l'alta Mesopotamia, basada na agricultura de secanu. Na baxa Mesopotamia topábense les llanures aluviales de Súmer y d'Elam. Nelles rexístrase per primer vegada l'apaición de sistemes pluviales de riego. La cultura d'El Obeid florió alredor del 5500 e.C.
Otru artículu: Neolíticu
Otru artículu: Neolíticu Precerámico
Otru artículu: Neolíticu n'Oriente Próximu
Otru artículu: Cultura Halaf
Otru artículu: Cultura Hassuna-Samarra
Otru artículu: Cultura Mehrgarh
Otru artículu: Cultura d'El Obeid
Otru artículu: Periodu de Uruk
Historia
Historia Antigua Calcolítico Otru artículu: Calcolíticu
Nesta etapa desenvolvióse la metalurxa del cobre, principalmente nel Próximu Oriente, y les comunidaes agraries centralizaron adulces les sos funciones en nucleos urbanos, dando llugar a Estaos bien arcaicos.
Edá del Bronce
La Edá del Bronce empezó alredor de 3500 e.C., reemplazando a les cultures neolítiques del Próximu Oriente, que fundaron los primeros Estaos con funciones centralizaes perfectamente definíes, y con dos elementos indispensables pal so funcionamientu, el templu primeru, y dempués el palaciu. China y Vietnam fueron otros centros metalúrxicos que tamién desenvolvieron sociedaes estatales arcaiques.
Edá del Fierro Mientres la edá del fierro amás d'Oriente Próximu, n'India y en China esistieron imperios políticamente centralizaes y un desenvolvimientu urbanu bultable. N'otres rexones predominaron los pueblos nómaes. El trubiecu de la civilización china asitiar nel norte de China, na cuenca del ríu Mariellu. La dinastía semimítica de los Xía ye contemporánea de la civilización del Indo. A esta dinastía siguiéronlu les dinastíes Shang (1750 e.C. - 1040 e.C. ) y Zhou. Nel sieglu VIII, el reinu de los Zhou estremar en principios independientes, mientres un periodu conocíu como "Primaveres y Serondes", nel qu'asocedieron munches innovaciones. Mientres esi periodu apaecen el taoísmu y el confucianismu qu'influyiríen poderosamente na historia china posterior.
Nel oeste d'India, la civilización de los indos, nacida a metá del III mileniu e.C. escastárase unos mil años más tarde. A partir del añu 1500 e.C., los arya, seminómades d'orixe indoeuropéu, enfusaron nel norte de la cuenca del Indo. Adulces fuéronse imponiendo a les poblaciones preindoeuropeas, estendiéndose la so llingua y la so relixón, que se tresformaría más tarde nel xerme del hinduismu.
Primeros reinos La dinastía Aqueménida del Imperiu Persa, fundada por Ciro II el Grande, gobernó un área d'Antigua Grecia y Turquía hasta'l ríu Indo y Asia central mientres los sieglos VI, V y IV e.C. Alexandru Magnu conquistó esti imperiu nel sieglu IV e.C. L'Imperiu romanu tomó más tarde el control de delles partes d'Asia occidental. Los socesivos imperios seléucida, parto y sasánida de Persia apoderaron Asia occidental mientres sieglos. Munches civilizaciones antigües fueron influyíes pola Ruta de la seda, que conectaba China, la India, Oriente Mediu y Europa. Dos relixones, el hinduismu y del budismu, que surdieron na India, tuvieron una influencia trascendental nel Sur, Este y Sureste d'Asia.
right|250px|thumb|Estensión del territoriu controláu pola dinastía Han escontra'l 190 d. C. y división provincial. Nel sieglu VI e.C. empezara un periodu de guerres pola hexemonía en China, nel 221 e.C. el reinu de los Qin conquista a tolos otros reinos y el so rei adopta'l títulu de primer emperador (Shi Huangdi). La capital de Qin, llamada Xiangyang, convertir na capital del imperiu. Nel norte de China, los xiongnu, nómades probablamente de llingua túrquica apoderen gran parte de les estepes. Los yuezhi yeren otru grupu d'orixe probablemente indoeuropéu, identificáu colos tocarios, tamién yeren indoeuropeos los śaka emparentaos con escites y sármatas d'Europa oriental. A partir del 206 e.C. la dinastía d'Haber sustituó a les de los Qin, y siguieron teniendo mientres cuatro siglos un reinu unificáu orixe de la futura China imperial. Los Han taben en conflictu casi permanente colos xiongnu. Poco dempués del 170 e.C. los xiongnu espulsen a los yuezhi escontra l'oeste. Escontra finales del sieglu II e.C. haber conquiestaron el coentro de la península coreana y el territoriu de los vietnamites (Nam Viet).
250px|thumb|L'imperiu Maurya nel so máximu apoxéu. Ente los reinos fundaos polos arios, el de Mágadha, con capital en Pataliputra, volvióse'l más poderosu nel sieglu VI e.C.. Buda que nacería escontra'l 560 e.C. vivió mientres la rellumanza de Mágadha. Chandragupta Maurya, que se convirtió en rei de Mágadha y el 320 e.C. fundó la dinastía Maurya y conquistó militarmente tol norte de la India. L'imperiu de los Maurya algamó'l so apoxéu sol reináu d'Aśoka (269 e.C. -232 e.C. ). Nel noroeste de la India, estendiéronse entós los reinos seleúcida y grecobactriano, herederos del imperiu d'Alexandru Magnu (muertu nel 323 e.C. ). Nel sur, nel territoriu de les llingües dravídiques estableciéronse los reinos tamiles. El fundimientu del imperiu de los Maurya na primer metá del sieglu II e.C., llevó consigo la fragmentación política de la India. El reinu de Andhra consolidar nel siguiente sieglu nel centru del Decán, ye un reinu de llingua dravídica (telugu) y de relixón hinduista. Nel noroeste de la India dieron delles invasiones de pueblos seminómades, como los yuezhi (s. II a. C) qu'ocuparon el puestu de los śaka emburriándolos escontra'l sur. Los śaka enfusáronse de cutio na India, ente que los yuezhi instalar en Bactriana. Ente los yuezhi una cla terminó per imponer se, los kushanas. Estos postreros formaron un extensio imperiu a mediaos del s. I d. C. que tomaba tol noroeste de la India, esti imperiu algamó'l so apoxéu un sieglu más tarde. Los cingaleses, procedente de la India, dieron el so nome a la islla de Ceilán, convertíos al budismu, entamáronse como reinu a partir del sieglu II e.C.
Edá Media Ente los sieglos IV y V al igual qu'asocedió n'Europa, hubo una notable presión de los pueblos nómada y seminómada del norte d'Asia sobre los imperios centralizaos. Estes grandes migraciones al igual que n'Europa pudieron trate afeutaes en dalgún momentu por factores climáticu que llevó a los pueblos más septentrionales a movese escontra rexones más templaes en busca de meyores condiciones de vida.
India medieval Nel norte de la India'l imperiu Kuṣāṇ foi formáu por pueblos iranios nororientales, rellacionaos estrechamente colos escites del NE d'Europa. La espansión d'estos pueblos escontra'l sur de la India foi detenida pol imperiu gupta. Darréu l'imperiu Kuṣāṇ foi severamente afeutáu pol emburrie de los perses sasánidas nel sieglu II y finalmente los restos del so imperiu fueron barríos polos hunos blancos d'orixe túrquico y procedentes del centru d'Asia. A partir del 320 d. C. la dinastía de los gupta reina en Magadha, y en dellos decenios el so reinu acabó ocupando tol norte de la India. Nel sur siguió la fragmentación política.
L'imperiu gupta desaperció nel s. VI, pero un rei hindú consiguió reconstruyir un imperiu nel norte de la India na primer metá del sieglu VII y el reinu de los Pala adquirió importancia nel sieglu VIII. Al oeste de la India, na primer metá del sieglu VII, formárase'l califatu islámicu, qu'enfusara hasta Afghanistán. Los estaos socesores del califatu acabaríen apoderando la India.
China medieval