thumb|Прыгажосць — дамінантная тэма ў заходнім мастацтве, што цалкам пацвярджаецца карцінай «Німфа з ранішнімі кветкамі бярозкі» Жуля Жазефа Лефеўра
Прыгажосць — сукупнасць якасцей, што прыносяць асалоду позірку, слыху; усё прыгожае, чароўнае. Гэта эстэтычная (неўтылітарная, непрактычная) катэгорыя, якая пазначае дасканаласць, гарманічнае спалучэнне аспектаў аб’екта, калі апошні выклікае ў назіральніка эстэтычную асалоду. Прыгажосць з’яўляецца найважнейшай катэгорыяй культуры. У сваім эстэтычным успрыманні паняцце прыгажосці блізка да паняцця цудоўнага, з той розніцай, што апошняе з’яўляецца вышэйшай (абсалютнай) ступенню прыгажосці. Разам з тым, прыгажосць з’яўляецца больш агульным і шматгранным паняццем, шмат у чым эклектычным. Супрацьлегласцю прыгажосці з’яўляецца пачварнасць.Бычков В. В. «Эстетика». — М.: Гардарики, 2005. У каждого есть свое понятие красоты… ты всегда видишь её…
Абсалютную прыгажосць чалавек выдзяляе як розум навакольнага свету, адносную як прадукт сваёй разумовай дзейнасці. Так, напрыклад, у іншапланетных разумных істот, калі гэткія, вядома, меюцца, погляд на прыгажосць і эстэтыку можа быць цалкам іншым. І тое, што здаецца чалавецтву пачварным, гідкім і жахлівым, ім можа ўяўляцца прыгожым. Таксама, безумоўна, погляд чалавек на прыгажосць цела супрацьлеглага пола з’яўляецца адносным, бо ён у большасці дыктуецца сексуальным інстынктам. Адносная прыгажосць (відавы розум) — генатыповач. Абсалютная прыгажосць (абсалютны розум) — перманентная.
Канцэпцыі прыгажосці
З часоў антычнасці паняцце прыгажосці з’яўляецца адным з важнейшых у філасофіі ўспрымання быцця. Старагрэчаскімі філосафамі прыгажосць успрымалася як з’ява аб’ектыўная і анталагічная па сваёй сутнасці, звязанае з дасканаласцю ўніверсум, з разуменнем космасу як светапарадку, мэтазгоднасці, упрыгажэнняАсмус В. Ф. «Античная философия».
Школа Піфагора звязвала разам прыгажосць і матэматыку, адзначаючы што прадметы, чые прапорцыі знаходзяцца ў адпаведнасці з залатым сячэннем, здаюцца больш прыгожыміSeife, Charles (2000). Zéro: the biography of a dangerous idea. Penguin. ISBN 0-14-029647-6. p. 32. Класічная грэчаская архітэктура грунтавалася на гэтым разуменні прыгажосці. З часоў Сакрата прыгажосць пачынае разглядацца не толькі ў анталагічным сэнсе, але і як катэгорыя розуму, свядомасці. Для самога Сакрата прыгажосць з’яўлялася адной з найважнейшых катэгорый светабудовы. Арыстоцелем паняцце прыгажосці як увасабленне дабра, дасканаласць адносілася да маральнай катэгорыі. Паводле Платона, да нараджэння чалавек знаходзіцца ў сферы прыгажосці і чыстай думкі. Успрыманне прыгажосці і даброты (дабра) як вышэйшай ідэі з’яўляецца асноўным матывам яго філасофскай творчасці. Успрыманне прыгажосці антычнымі філосафамі было абагульнена ў працах Плаціна, дзе, у прыватнасці, прыгажосць атрымлівала функцыю узводзіць да боскага і прыгожага. Шырокае выданне «Гісторыя Прыгажосці» пад рэдакцыяй Умберта Эка разглядае гісторыю ўспрымання прыгажосці на працягу чалавечай гісторыі. У прыватнасці, ён паказвае, што Платон паклаў пачатак двух найбольш значным канцэпцыям Прыгажосці, распрацаваным у наступныя стагоддзіИстория Красоты… Там же. С. 50:
Прыгажосць як гармонія і прапарцыянальнасць частак (узыходзячая да Піфагора)История Красоты… Там же. С. 61. Прыгажосць як ззянне, апісанае ў дыялогу Федр, якое паўплывала на ідэі неаплатанізмуИстория Красоты… Там же. С. 72.
Таксама дадзеным ў даследаванні ў паказваюцца наступныя аспекты:
Звычайна выдатнай мы называем рэч прапарцыянальную Сіметрыя стала адным з канонаў прыгожага ў класічным мастацтве
Затым Эка паказвае, што на больш сталай стадыі развіцця сярэднявечнай думкі Фама Аквінскі скажаИстория Красоты… Там же. С. 88, што для Прыгажосці неабходная:
не толькі належная прапарцыянальнасць, але таксама цэласнасць (гэта значыць кожная рэч павінна мець усе складнікі часткі, а знявечанае цела лічыцца выродлівым), ззянне (бо выдатным лічыцца тое, што афарбавана ў чысты колер) прапарцыянальнасць, або сугучча
Імануіл Кант
Імануіл Кант разглянуў тое, якім чынам складаецца меркаванне чалавека пра прыгажосць у «Крытыцы здатнасці меркавання»Аналіз еститики Канта на сайті Стендфордської енциклопедії філософії. Ён адзначае, што меркаванне аб прыгажосці грунтуецца на адчуванні задавальнення, аднак гэта адчуванне мае асаблівае — яно не зацікаўлена, не звязана з тым, мае ці не мае суб’ект жаданне валодаць вызначаным прадметам, які ён ацэньвае як прыгожы. У той жа час меркаванне аб прыгажосці прэтэндуе на «ўніверсальнасць», гэта значыць на тое, што любы іншы чалавек, апрыёры, таксама будзе ўспрымаць аб’ект як прыгожы. Зрэшты такая ўніверсальнасць не можа быць даказаная. У адрозненне ад меркаванні пра дабро меркаванні аб прыгажосці па Канта не грунтуецца на адной мэты (). Такім чынам, паводле Канта меркаванне аб прыгажосці ахоплівае дыхатамію двух здавалася несумяшчальных чорт: яго асновай з’яўляецца суб’ектыўнае адчуванне, што не можа быць даказаным, адначасова яно прэтэндуе на згоду любога іншага суб’екта, гэта значыць на пэўную аб’ектыўнасць. У гэтых адносінах Кант адмаўляе як супраць эмпірычнага, так і супраць рацыяналістычнага падыходу да эстэтыцы. Магчымасць прымірыць на першы погляд несумяшчальнае Кант бачыць у свабоднай гульні ўяўлення і разумення.
Успрыманне прыгажосці ў мастацтве
У цяперашні час існуе здагадка, што наша ўспрыманне прыгажосці — інстыктыўнае, яно замацавалася ў памяці чалавека дзякуючы мноству папярэдніх пакаленняў жывых істот з іх несвядомым вопытам, а таксама тысячам пакаленняў людзей з вопытам ўсвядомленымИ.Ефремов — Лезвие бритвы — спор о красоте.
Эрас і прыгажосць фізічная
Мужчыны і жанчыны прыгожыя, калі яны падабаюцца процілегламу полу. Успрымаючы жанчыну/мужчыну як свайго магчымага партнёра, мы ніколі не памыляемся, якому полу што трэба. Тут дзейнічае «вопыт папярэдніх пакаленняў»Протопопов Анатолий. «Трактат о любви, как её понимает жуткий зануда» + «зеркало» .
Рознабаковае развіццё чалавечага цела дасягаецца вялікай працай — гэтак жа, як і ўсе іншыя дасягненні.
Духоўная прыгажосць
Акрамя фізічнай прыгажосці ў чалавечай культуры сфармавалася ўяўленне аб маральнай, духоўнай прыгажосці. Гэтая катэгорыя дастасоўная да людзей незалежна ад іх узросту і полу і вызначае стаўленне да мудрасці, сумленнасці, ураўнаважанасці, прыстойнасці чалавека. Для дзяцей, падлеткаў і маладых людзей у гэта паняцце таксама ўключаюцца такія характарыстыкі, як «нявіннасць», «несапсаванасць» і іншыя.
Эталоны фізічнай прыгажосці ў розных культурах
Гісторыя паказвае, што ўзоры, «стандарты» прыгажосці вельмі моцна мяняюцца ў розных краінах і культурах. Акрамя відавочнай перавагі людзей без выяўленай фізічнай асіметрыі целаHighfield, Roger. «Why beauty is an advert for good genes». The Telegraph. Retrieved February 13, 2012, а таксама «сярэдніх» па вонкавым выглядзе (у кожнай расе — свае эталоны), існуюць іншыя культурныя перавагі, якія змяняюцца.
У старажытнай Грэцыі і Рыме эталоны мужчынскай і жаночай прыгажосці былі практычна неадрозныя ад эталонаў пачатку XX стагоддзя, стагоддзя развіцця алімпійскага руху.
У Сярэднія вякі можна адзначыць моду на бледнасць і худзізну, але ў эпоху барока, наадварот, з’яўляецца мода на поўнацелых (напрыклад, на карцінах Рубенса) і на патэнцыйную пладавітасць (карціны галандскіх майстроў — напрыклад, дамы Тэрборха).
ХХ стагоддзе
Дваццатае стагоддзе характарызуецца «вызваленнем» жанчыны. Яна становіцца упэўненай у сабе, незалежнай, амбіцыйнай, з вытанчанымі манерамі, у пачатку стагоддзя, у 20-я гады мода прыходзяць у кароткіх сукенках і кароткімі валасамі. Луіза Брукс і Глорыя Суансон увасабляе жаночую прыгажосць гэтага перыяду: маленькая галава, выразныя вочы з адзначанай лініяй, вытанчаная ўсмешка і кароткія прамыя валасы. У 30-х гадах бліскучыя Галівудскі стыль стаў ўзорам для пераймання з абразамі Грэта Гарба і Марлен Дзітрых. Крыху пазней, Грэйс Кэлі стала сімвалам моды, вытанчанай і элегантнай прыгажосці. Эталонам прыгажосці пазней сталі Мэрылін Манро, Джына Лалабрыджыда, Брыжыт Бардо, Элізабэт Тэйлар, Одры Хэпберн і Сафі Ларэн. Мэрылін Манро стала кумірам і секс-сімвал ва ўсім свеце. Бурныя сацыяльныя, палітычныя і культурныя змены 60-х гадоў і ўвесці кардынальныя змены ў крытэры прыгажосці. Брытанская мадэль Туігі ўсталявала новыя стандарты прыгажосці з вельмі нізкі паказчыкам і, такім чынам, слабым лічыцца не толькі модны атрыбут, але крытэрый прыгажосці. У 70-х, 80-х і 90-х гадоў будуецца вобраз незалежнай, моцнай жанчыны, якая шукае сваю ўласную кар’еру. У гэты перыяд ідэалы прыгажосці з’яўляюцца Сіндзі Кроўфард, Наомі Кэмпбэл, Клаўдзія Шыфер і іншыя.
XXI стагоддзе Сённяшнія крытэрыі жаночай прыгажосці вызначаюцца як 90-60-90, рост 160 см, а вага 55 кг. Здароўе і гартаванне арганізма ўзведзены ў культ. Фітнес ўваходзіць у кожны дом. Макіяж становіцца часткай паўсядзённага абавязкаў жанчыны, але ёсць святло, і ледзь прыкметныя, даючы перавага прастаты. Адзенне больш свабоднае, непераборлівы і спартыўны стыль. Сімвалам жаночай прыгажосці ў гэты перыяд могуць быць вызначаны Кэтрын Зэта-Джонс, Анджэліна Джолі, Моніка Белучы і іншыя. У цяперашні час прыгажосць напрамую звязана з натуральнасцю і індывідуалізму. Жанчына з XXI стагоддзя прыгожая, калі выпраменьвае здароўе, сілу, жаноцкасць і розум адначасова, захоўваючы пры гэтым сваю індывідуальнасць. Пастаянны атрыбут прыгожага чалавека — спартыўны знешні выгляд, але часта дадаецца і злёгку няголены твар.
Эталоны жаночай прыгажосці
У цяперашні час «высокая мода» працягвае рэкламаваць стандарт жаночай прыгажосці як надзвычай худую, вельмі высокую постаць з вельмі вузкай таліяй і доўгімі нагамі. Жанчына павінна валодаць грацыёзнай фігурай, фотагенічнасці і мець знакамітыя параметры 90 — 60 — 90«Идеал красоты в разные эпохи» — статья на сайте Body Beautiful .
Эталоны мужчынскай прыгажосці Італьянцы прызнаныя самымі прыгожымі мужчынамі ў свеце, пры гэтым парадзелая з гадамі шавялюра і маршчыны, якія з’яўляюцца, далёка не заўсёды цягнуць за сабой страту прывабнасціСамыми красивыми мужчинами в мире признаны итальянцы .
Конкурсы прыгажосці
Конкурс прыгажосці — гэта спаборніцтва, у якім вызначаецца самы прыгожы ўдзельнік. Часцяком у такіх конкурсах патрабуецца праявіць розныя таленты, інтэлект або прамоўніцкае мастацтва.
Паводле легенды, першым конкурсам прыгажосці стала спаборніцтва трох багінь Геры, Афіны і Афрадыты. Суддзёй яны выбралі Парыса (чалавека), які і аддаў галоўны прыз — яблык і званне Выдатнейшай — Афрадыце. Менавіта з гэтага і пачалася Траянская вайна.
Захаваліся ўскосныя пацверджанні таго, што ў старажытнай Трое выбіралі самую прыгожую дзяўчыну Іліёна. У журы ўваходзілі спевакі, скульптары, прамоўцы і ваяры.
Найбольш даўнія дакументальна пацверджаныя конкурсы прыгажосці прайшлі ў Карынфе ў 5 стагоддзі да н. э., дзе правілаў Кіпеліс, які заснаваў свята ў гонар багіні зямлі. Самая дастойная прэтэндэнтка была названая носьбітам золата. Грэкам пачынанне спадабалася, падобныя конкурсы праходзілі ў горадзе Афіны, а пазней пастаянна і паўсюдна. Асабліва папулярныя былі спаборніцтвы на востраве Лесбас ў Эгейскім моры.
У Старажытным Вавілоне пасля конкурсу прыгажосці пераможцы прысвойвалася не толькі званне прыгожай, ёй назначалася цана: імя дзяўчыны выкрыквалі, а мужчыны выкрыквалі цану. Менавіта за гэтыя грошы, прызначаныя ў выніку конкурсу, і можна было пасля купіць гэтую дзяўчыну ў сям’і для таго, каб з ёй ажаніцца.
У старажытным Кітаі, а таксама і ў інкаў і ў малайцаў былі створаны спецыяльныя правілы выбару прыгажуні. Выбраўшы пераможцу, яе ва ўрачыстай абстаноўцы прыносілі ў ахвяру крываваму боства або духу.
Нягледзячы на суровыя ісламскія норавы, у гарэме Асманскай імперыі забаўляліся, выбіраючы самую прыгожую адаліску.
Плямёны Аўстраліі і астравоў Ціхага акіяна да 20 стагоддзя праводзілі конкурсы: незамужнія вонкава прывабныя дзяўчыны спаборнічалі аголенымі. З пераможцай ажаніўся «першы хлопец на вёсцы».