«Дзяўчы́на з братка́мі» (альтэрнатыўная назва — «Дзяўчы́на з незабу́дкамі») — карціна беларускага мастака і педагога Юдаля Пэна, створаная ў 1915—1917 гадах. Сёння існуюць дзве практычна ідэнтычныя работы пад такой назвай, якія захоўваюцца ў калекцыі Віцебскага мастацкага музея.
Апісанне і гісторыя стварэння На палатне адлюстравана чарнявая жыццярадасная дзяўчына, да блузкі якой прымацаваны кветкі — браткі (або незабудкі).
З гісторыяй стварэння гэтага партрэта звязана папулярная віцебская легенда пра каханне сталага мастака да маладой «губернатарскай дачкі». Згодна з успамінамі мастака Я. Мініна, якія пазней пераказваў скульптар Заір Азгур, Ю. М. Пэн абагаўляў гэтую дзяўчыну і вельмі цяжка перажываў яе ад'езд за мяжу. Паводле слоў Я. Мініна, на працягу васьмі гадоў знаёмства мастак напісаў дванаццаць яе партрэтаў, і на кожным новым яна выглядала ўсё больш чароўнай. На схіле гадоў сам Ю. М. Пэн таксама расказваў віцебскаму бібліятэкару М. Брукашу пра любімую дзяўчыну, якая з'ехала ў Францыю, і згадваў, што напісаў яе партрэт пад назвай «Незабудка».
Сучасныя даследчыкі ставяцца да гэтай легенды з асцярожнасцю, адзначаючы, што ні ў адной з сем'яў віцебскіх губернатараў таго часу не было дачкі адпаведнага ўзросту, а таксама ніхто з іх не займаў гэтую пасаду цэлых восем гадоў. Аднак існуе версія, што рэальным прататыпам дзяўчыны магла быць Алена Нолькен (нарадзілася ў 1896 годзе) — дачка правадыра дваранства Віцебскай губерні і ганаровага міравога суддзі барона Аляксандра (Артура) Генрыхавіча фон Нолькена і яго жонкі Соф'і Міхайлаўны (у дзявоцтве Рослаўлевай). Соф'я Нолькен сама захаплялася жывапісам і ўваходзіла ў кола вялікай княгіні Вольгі Аляксандраўны. Да моманту напісання партрэтаў у 1917 годзе Алена Нолькен была маладой дзяўчынай. Пасля рэвалюцыі сям'я Нолькенаў эмігравала ў Францыю, жыла ў Парыжы і Ніцы, а потым пераехала ў Італію. Алена Нолькен памерла ў Рыме ў 1936 годзе, за год да трагічнай гібелі Ю. М. Пэна.
Лёс падчас вайны Карціна пад назвай «Дзяўчына з незабудкамі» першапачаткова захоўвалася ў карціннай галерэі імя Ю. М. Пэна ў Віцебску. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ў пачатку ліпеня 1941 года частка фондаў галерэі была эвакуіравана. У акце ад 29 верасня 1941 года аб здачы пэнаўскай калекцыі на часовае захоўванне ў Саратаўскі дзяржаўны мастацкі музей імя А. М. Радзішчава значыліся адразу два партрэты пад назвай «Дзяўчына з незабудкамі» (пад нумарамі 102 і 167).
Пасля заканчэння вайны ў маі 1946 года быў складзены вопіс рэчаў-экспанатаў для вяртання ў Віцебск, дзе гэтыя работы таксама фігуравалі пад назвай «Дзяўчына з незабудкамі». Пад такой жа назвай яны былі запісаны ў акце ад 5 мая 1947 года пры перадачы на часовае захоўванне ў Дзяржаўную карцінную галерэю БССР у Мінску. Даследчыкі дапускаюць, што дырэктар віцебскай галерэі Любоў Эстрына магла ведаць гісторыю пра каханне мастака і наўмысна захавала ў дакументах першапачатковую аўтарскую назву «Незабудка», хоць на самой карціне намаляваны браткі.
Сёння ў калекцыі Віцебскага мастацкага музея знаходзяцца дзве амаль ідэнтычныя работы з афіцыйнай назвай «Дзяўчына з браткамі. 1915—1917». Лёс астатніх партрэтаў гэтай дзяўчыны, калі яны сапраўды існавалі ў колькасці дванаццаці штук, невядомы; імаверна, яны былі выкрадзены акупантамі разам з іншымі 600 палотнамі Ю. М. Пэна, пакінутымі ў Віцебску.
Крыніцы
Катэгорыя:Карціны 1917 года Катэгорыя:Карціны з Віцебскага мастацкага музея Катэгорыя:Партрэты Катэгорыя:Карціны Юдаля Пэна