Гадусол— гэта другасны метабаліт і натуральны біялагічны сонцаахоўны сродак, які выпрацоўваецца ў арганізмах шматлікіх прадстаўнікоў жывёльнага свету. Сустракаецца ў марскіх пазваночных і беспазваночных, амфібіях, рэптыліях і ў пэўных відаў птушак. Злучэнне абараняе арганізм ад ўздзеяння ўльтрафіялетавага выпраменьвання і валодае прыкметнымі антыаксідантнымі ўласцівасцямі.
Будова і функцыі Па сваёй хімічнай будове гадусол уяўляе сабой замешчаны цыклагексенон (вытворнае цыклагексан-1,3-дыёна). Злучэнне цесна звязана з сямействам мікаспарын-падобных амінакіслот (MAA) — групы спецыфічных метабалітаў, якія сінтэзуюцца пераважна бактэрыямі, грыбамі і водарасцямі дзеля выжывання ў асяроддзі з лішкам сонечнай радыяцыі.
Рэчыва выконвае сваю непасрэдную біялагічную функцыю дзякуючы працяглай структуры спалучаных двайных сувязей. З яе дапамогай малекула эфектыўна паглынае ўльтрафіялет і стварае фізічны бар'ер для радыяцыі, што дазваляе зберагчы біямалекулы клеткі ад разбурэння ці ўзнікнення мутацый. Праз тое, што рэчыва ўтрымліваецца на паверхні ікры, гадусол адыгрывае найважнейшую ролю ў забеспячэнні здаровага эмбрыянальнага развіцця малявак рыб.
Гісторыя адкрыцця Гэтае рэчыва было ўпершыню вылучана брытанскім даследчыкам Пітэрам Плакам разам з калегамі прыкладна ў 1980—1981 гадах з ікры атлантычнай траскі (па-лацінску Gadus morhua). У гонар лацінскай родавай назвы гэтай рыбы (Gadus) рэчыва і атрымала сваю ўласную назву «Гадусол» (з даданнем хімічнага суфікса "-ol", які паказвае на наяўнасць гідраксільных груп). Хутка яго знайшлі таксама і ў іншых марскіх рыб, апроч таго, у вачах ракаў-багамолаў, ікры марскіх вожыкаў, у тканінках марскіх губак і ў зародках жабраногіх ракападобных (арцеміі).
З-за хімічнага падабенства з мікаспарын-падобнымі злучэннямі навуковая супольнасць шмат гадоў лічыла, што рыбам для абароны ад сонца даводзіцца атрымліваць гэтае злучэнне знешнім чынам, напрыклад, спажываючы ежу (ці мікраарганізмы) разам з гэтым рэчывам. Але малекулярныя даследаванні 2015 года канчаткова даказалі наяўнасць у геноме марскіх насельнікаў двух генаў, якія адказваюць за самастойнае вырабленне дадзенага сонцаахоўнага кампанента непасрэдна рыбамі і птушкамі. Пры гэтым у млекакормячых (у тым ліку чалавека) падобная здольнасць адсутнічае.
Гіпатэтычна гэтае адкрыццё можа стаць магутным штуршком для навукоўцаў і фармацэўтыкі па маштабным сінтэзе гадусола дзеля вырабу новых экалагічна і біялагічна чыстых сонцаахоўных крэмаў.
Зноскі