На мяжы XIX і XX стагоддзяў Германская імперыя праводзіла палітыку захавання эканамічнай залежнасці некаторых слабаразвітых краін і эксплуатацыі іх чалавечых і сыравінных рэсурсаў. У выніку яна мела невялікую колькасць калоній у параўнанні з іншымі еўрапейскімі дзяржавамі таго часу.

Пачаткі

Амерыка

Пачаткам нямецкіх каланіяльных праектаў можна лічыць перадачу Карлам V Габсбургам, адначасова каралём Іспаніі і Святой рымскай імперыі ў пагашэнне пазыкі аўгсбургскіх банкірскіх дамоў Вельзераў і Фуггераў (па розных ацэнках, ад 143 да 158 тысяч талераў) у 1519 ст. іспанскай калоніі Малая Венецыя - Венесуэла. Банкіры абяцалі пабудаваць два гарады, засяліць іх і спрыяць хрысціянізацыі індзейцаў.

У 1529 годзе першы губернатар Амброзіюс Эінгер (ням. Ambrosius Ehinger) з 281 каланістам прыбыў у сталіцу Венесуэлы Ной-Аўгсбург (ням. Neu Augsburg, «новы Аўгсбург», цяпер Каро). У тым жа годзе быў закладзены Ной-Нюрнберг (ням. Neu Nürnberg, «новы Нюрнберг», цяпер Маракайба). Хоць першапачаткова планавалася, што даход калонія будзе атрымліваць за кошт гандлю золатам, соллю, рабамі і дарагімі гатункамі драўніны, неўзабаве высветлілася, што прыбытак, неабходную для пакрыцця даўгоў Карла V, можа прынесці толькі гандаль рабамі. Губернатары пачалі канцэнтраваць намаганні ў гэтай галіне, што прывяло да супраціўлення як індзейцаў, так і якія ўжо жылі ў Венесуэле іспанскіх пасяленцаў. Іспанскі місіянер Барталаме дэ Лас Касас пісаў: «Немцы горшыя за самых дзікіх ільвоў. З-за сваёй прагнасці гэтыя д'яблы ў чалавечым абліччы дзейнічаюць значна крывавей за сваіх папярэднікаў». Рэзка ўзрасла колькасць скаргаў на каралеўскіх аўдыенцыях. У 1536 годзе, па хадайніцтве біскупа Каро, была створана следчая камісія, якая павінна была праверыць абвінавачанні ў злачынствах супраць іспанцаў і індзейцаў. Аднак ні губернатар Георг Хоэрмут (Georg Hohermuth), які арганізаваў экспедыцыю на пошукі Эльдарада, ні яго намеснік Нікалаус Федэрман, таксама які пайшоў у экспедыцыю ў 1537 годзе, не цікавіліся пытаннямі правасуддзя.

У 1546 годзе Карл V скасаваў Венесуэльскую дамову, бо каланіяльная палітыка Вельзераў не апраўдала сябе: губернатары клапаціліся толькі аб сваім асабістым узбагачэнні, ежа, коні і зброя па-ранейшаму дастаўляліся з Карыбскіх выспаў, Маракайба ляжаў у руінах, Каро перастаў па-ранейшаму былі не знаёмыя з хрысціянствам. Барталамеа Вельзер да 1556 года спрабаваў вярнуць сабе права на дадзеныя тэрыторыі, аднак у выніку канчаткова страціў Венесуэлу, а таксама груз Нікалауса Федэрмана на складах у Калумбіі.

Афрыка

У перыяд праўлення курфюрста Фрыдрыха Вільгельма Брандэнбург праводзіў актыўную каланіяльную палітыку. Для яе ажыццяўлення была заснавана Брандэнбургска-афрыканская кампанія (ням.: Kurfürstliche Afrikanisch-Brandenburgische Compagnie, якая пазней перайшла Прусіі). Для абароны пасяленцаў і маёмасці кампанія мела права звяртацца па дапамогу да ваенна-марскога флоту Брандэнбурга.

1 студзеня 1683 года маёр Ота Фрыдрых фон дэр Грэбен (Otto Friedrich von der Gröben) з фрэгатамі Morian і Chur Prinz высадзіўся на ўзбярэжжы сучаснай Ганы і заснаваў калонію Грос-Фрыдрыхсбург (ням. Groß Friedrichsburg). Пасля перамоваў з кіраўнікамі 14 мясцовых плямёнаў быў падпісаны дагавор, паводле якога яны пераходзілі пад пратэктарат Брандэнбурга. У наступныя гады былі пабудаваны таксама два форты (Dorothea і Louise), таксама невялікае ўмацаванне каля Такарады. Аднак спробы прасунуцца далей углыб кантынента былі спыненыя жорсткім супрацівам галандскай калоніі, якая валодала гэтымі землямі. Тым не менш, гандаль каштоўнымі металамі і рабамі квітнеў. Пасля асабліва ўдалага 1689 Фрыдрых Вільгельм змог выкупіць долі кампаньёнаў у кампаніі і стаць яе адзіным уладальнікам. У 1718 годзе калонія была прададзена галандскай Вест-Індскай кампаніі. Пасля ад'езду з калоніі апошняга брандэнбуржца, камандаванне крэпасцю пераняў Ян Коні (Jan Conny). Ён адмовіўся перадаваць крэпасць галандцам і да сваёй капітуляцыі ў 1724 годзе паспяхова адбіваў усе іх атакі.

5 кастрычніка 1685 года Брандэнбургска-афрыканская кампанія заснавала калонію на востраве Аркін (Аргін, Аргуін) каля заходняга ўзбярэжжа Маўрытаніі. Капітан фрэгата "Rother Löwe" Карнеліюс Рэерс аднавіў старую партугальскую крэпасць, якая існавала на востраве, і заключыў з каралём Аргіна дагавор, згодна з якім Брандэнбург станавіўся дзяржавай-пратэктарам. Гэты дагавор быў ратыфікаваны ў 1687 годзе і пацверджаны ў 1698 годзе. Удалае геаграфічнае становішча выспы спрыяла паспяховаму гандлю, а некаторы час Аргін быў цэнтральным перавалачным пунктам сусветнага гандлю каучукам. Востраў быў захоплены французамі 9 сакавіка 1721 года.

На тэрыторыі сучаснага Тога каля 1700 года існавала сумесная з англічанамі і галандцамі калонія Віда (ням.: Whydah). Нягледзячы на ​​тое, што яна ўяўляла сабой толькі апорны пункт і складскія памяшканні, дзякуючы гандлю рабамі яна стала адным з асноўных гандлёвых цэнтраў Тога.

Дзеля узбагачэння, шляхам ўдзелу у атлатнтычным трохкутніку і забеспячэння бесперашкоднага гандлю рабамі з афрыканскіх калоній Грос-Фрыдрыхсбург і Аргуін Брандэнбургу патрабаваўся апорны пункт на Антыльскіх астравах.

З гэтай мэтай Брандэнбургска-амерыканская кампанія 25 лістапада 1685 года заключыла з Дацкай Вест-Індскай кампаніяй дагавор аб арэндзе часткі аднаго з Антыльскіх астравоў - Санкт-Томас. Згодна з дагаворам, востраў заставаўся ва ўласнасці Даніі, аднак Брандэнбург атрымліваў на 30 гадоў усе правы карыстання. Акрамя таго, на ўсе трыццаць гадоў востраву даваліся правы свабоднага порта. У 1693 годзе арандаваная Брандэнбургам частка выспы была ім анэксаваная без супраціву з боку датчан. Пасля таго, як афрыканскія калоніі Брандэнбурга перайшлі да іншых дзяржаў, калонія на в. Санкт-Томас была закінутая ў 1720 годзе.

Акрамя таго, былі спробы стварыць калоніі на Крабавым востраве (цяпер Вьекес, 1689—1693), дзе Брандэнбург анексаваў калонію, створаную Дацкай Вест-Індскай кампаніяй у 1682 годзе і на востраве Тэртолен (цяпер Тортала), набытым прускім каралём Фрыдрыхам І ў 1696 годзе.

Паўднёвая Амерыка.

У ліпені 1669 года Ёган Ёахім Бехер па даручэнні графа Фрыдрыха Казіміра Ганаўскага падпісаў з галандскай Вест-Індскай кампаніяй дагавор аб набыцці ў якасці леннага валодання тэрыторыі ў 3 тысячы квадратных міль (каля 10 тысяч км²) у нідэрландскай Гвіяне (цяпер Сурынам). Ён планаваў стварыць там меркантылісцкую калонію, паспяховую ў фінансавых адносінах, і тым самым паправіць бюджэт Ганаў. Таксама меркавалася стварэнне каралеўства Ганаўская Індыя (ням.: Königreich Hanauisch-Indien) і ператварэнне індзейцаў у "мірных і цывілізаваных людзей". Дагавор таксама прадугледжваў некаторыя перавагі для Вест-Індскай кампаніі; у прыватнасці, права манапольнай арганізацыі транспарту ў калоніі.

Набытая тэрыторыя была вялізарнай: на момант падпісання дамовы тэрыторыя ўсяго графства Ганаў складала каля 44 квадратных міль. З самага пачатку ажыццяўлення праекта ўзніклі праблемы, звязаныя з недахопам фінансавых сродкаў і каланістаў для асваення такой вялікай тэрыторыі. Граф быў змушаны закласці акругу Наухайм. Яго сваякі дабіліся ад імператара Леапольда I перадачы графства ў іх кіраванне. У 1670 годзе Фрыдрых Казімір скарыўся і ў далейшым кіраваў з імі сумесна. У 1672 годзе пры пасрэдніцтве Руперта Пфальцкага была зроблена няўдалая спроба продажу калоніі каралю Англіі Карлу II. Канчаткова калонія была закінутая з пачаткам Франка-галандскай вайны.

Каланіяльная імперыя Германіі. Каланіялізм, які праводзілі еўрапейскія дзяржавы на мяжы XIX і XX стагоддзяў, быў цесна звязаны з развіццём капіталізму. Новыя калоніі адкрывалі магчымасць неабмежаваных рынкаў збыту за межамі краіны. Перамога ў вайне супраць Францыі і завяршэнне працэсу аб'яднання нямецкіх дзяржаў у 1871 годзе прывялі да эканамічнага развіцця новаўтворанай Германскай імперыі. Больш за тое, немцы пастаянна павялівалі свой флот, што ўяўляла сур'ёзную пагрозу для брытанцаў . Дадатковую варожасць да Германіі ў Вялікабрытаніі і Ірландыі выклікаў імпарт нямецкіх тавараў, што негатыўна адбівалася на развіцці айчыннай вытворчасці. Каб адрозніць краіну паходжання тавараў, былі створаны нашыўкі з месцам вытворчасці — «Зроблена ў Германіі».

Каланіяльная палітыка Германіі называлася Weltpolitik ( па-беларус: «сусветная палітыка»). Аднак гэта была запозненая рэакцыя Германскай імперыі, бо большасць калоній ужо была размеркавана паміж іншымі еўрапейскімі краінамі, у прыватнасці, Вялікабрытаніяй і Францыяй.

Пасля аб'яднання Германіі ў 1870—1871 гадах канцлер Ота фон Бісмарк абвясціў, што каланіяльная палітыка не з'яўляецца прыярытэтнай для краіны, бо тэрытарыяльнае набыццё на іншых кантынентах прынясуць толькі нязначныя фінансавыя выгады, аднак будуць спалучаны з ростам палітычных рызык. Яшчэ ў 1864 годзе пасля Дацка-прускай вайны Данія беспаспяхова прапаноўвала Прусіі і Аўстрыі Дацкую Вест-Індыю, спрабуючы пазбегнуць поўнай страты Шлезвіга. У 1870 годзе пасля Франка-прускай вайны была адхілена прапанова Францыі аб перадачы Кохінхіны.

Тым не менш, у 1873 годзе было арганізавана "Афрыканскае таварыства ў Германіі" (ням.: Afrikanische Gesellschaft in Deutschland), якое ставіла сваёй мэтай геаграфічнае даследаванне Афрыкі. У 1882 годзе з'явілася "Германскае каланіяльнае грамадства" (ням. Deutscher Kolonialverein), якое аб'яднала звыш 15000 прыхільнікаў каланіяльнай палітыкі. У 1887 годзе яно аб'ядналася са створаным у 1884 годзе «Таварыствам за нямецкую каланізацыю» (ням.: Gesellschaft für Deutsche Kolonisation), якое ставіла за мэту практычную рэалізацыю гэтай палітыкі.

У гэты перыяд пад абарону Германіі былі перададзеныя:

Набытыя брэменскім камерсантам Адольфам Людэрыцам (Adolf Lüderitz) землі на тэрыторыі сучаснай Намібіі. У красавіку 1884 года з іх была ўтворана Германская Паўднёва-Заходняя Афрыка;

Германскае Тога ў ліпені 1884 года;

землі Адольфа Вермана (Adolph Woermann) — Германскі Камерун у ліпені 1884 года;

якая належала Карлу Петэрсу (Carl Peters) і «Таварыству за нямецкую каланізацыю» Германская Ўсходняя Афрыка ў лютым 1885 года;

братамі Клементам і Густавам Дэнхардт — Віту (сучасная Кенія)

Акрамя таго, у маі 1885 года ў Акіяніі пад абарону Германіі перайшлі:

Германская Новая Гвінея

Архіпелаг Бісмарка.

Ужо ў 1885 годзе Бісмарк зноў адышоў ад ідэі паслядоўнага правядзення каланіяльнай палітыкі, засяродзіўшы свае намаганні на паляпшэнні адносін з Англіяй і Францыяй. Калоніі выкарыстоўваліся толькі ў якасці разменнай карты на перамовах. На Берлінскай канферэнцыі 1884—1885 гадоў Афрыка была падзелена паміж еўрапейскімі дзяржавамі, а згодна з Гельгаландска-занзібарскім пагадненнем 1890 года афрыканскі пратэктарат Віту быў абмяняны на стратэгічна важны для Германіі востраў Гельголанд у Паўночным моры.

Асноўныя інструменты ў рэалізацыі палітыкі Галоўным інструментам тэрытарыяльнай экспансіі была Пангерманская ліга . Гэтая надзвычай эфектыўная арганізацыя налічвала каля 22 000 членаў. Яна мела вельмі моцную падтрымку ў Нацыянал-ліберальнай партыі і Нямецкай кансерватыўнай партыі . Арганізацыйная дзейнасць Лігі распаўсюджвалася на ўсе куткі свету і ўключала месцы, дзе жылі моцна сканцэнтраваныя групы нямецкага насельніцтва. Вядучыя нямецкія прамыслоўцы адыгралі важную ролю ў развіцці Панямецкай лігі, у тым ліку: Круп, Кандорф, Сціннес або Тысэн.

Пашырэнне на Далёкім Усходзе Галоўнай мэтай знешняй палітыкі было заваяванне кітайскага рынку. Адзіным спосабам рэалізаваць гэтыя планы было дасягнуць пагаднення з Расійскай імперыяй, канкуруючы пры гэтым з Японіяй і Вялікабрытаніяй, якія мелі вельмі моцны ўплыў у Кітаі. У 1897 годзе некалькі нямецкіх манахаў былі забітыя, што прывяло да высадкі нямецкай імперскай арміі на мысе Цзяочжоу . У выніку гэтых дзеянняў, а таксама слабасці кітайскага ўрада, у 1898 годзе было заключана пагадненне, паводле якога немцы атрымалі ў арэнду на 99 гадоў мыс Цзяачжоу разам з прылеглым узбярэжжам плошчай 501 км² з насельніцтвам прыблізна 35 000 жыхароў.

Экспансія на Блізкім Усходзе