Ко́нрад (Севяры́навіч) Бра́ндэль (, ; , Варшава — , Торунь) — польскі фатограф, вынаходнік, фотакарэспандэнт і летапісец Варшавы. З'яўляецца аўтарам найстарэйшых польскіх фотаздымкаў з паветра і стваральнікам партатыўнага фотаапарата, вядомага як «фотарэвальвер».

Біяграфія Нарадзіўся ў варшаўскай мяшчанскай сям'і Севярына Брандэля (1806—1882) і Караліны з Ціхоцкіх (1813—1904), якія належалі да герба «Наленч». Адзін з яго братоў, Уладзіслаў (1849—1921), таксама стаў фатографам, а другі, Севярын (1841—1916), быў саветнікам Пракураторыі Царства Польскага і адным з заснавальнікаў Варшаўскай філармоніі.

Пасля заканчэння хімічнага аддзялення Варшаўскай рэальнай гімназіі ў 1858 годзе, Конрад Брандэль пачаў працаваць кансьержам, настаўнікам і намеснікам дырэктара цукровага завода, паралельна займаючыся фатаграфіяй як аматар. У 1863 годзе ён уладкаваўся ў атэлье Караля Беера, аднаго з піянераў фатаграфіі ў Польшчы. У атэлье Брандэль працаваў у фоталабараторыі, а таксама рабіў здымкі на пленэры. 30 ліпеня 1865 года з гандолы паветранага шара, які пралятаў над Варшавай, ён зрабіў унікальныя здымкі. Выкарыстоўваючы «секундны» апарат на шкляных негатывах памерам каля 10 × 13 см, ён зрабіў тры кадры: забудову каля кляштара рэфарматаў, Саксонскі сад і месца прызямлення — вёску Маркі. Гэта былі першыя ў гісторыі польскія фотаздымкі з паветра.

У 1865 годзе Конрад разам са сваім братам Уладзіславам і мастаком Марцінам Альшынскім (з якім ён працаваў у Беера) адкрыў уласную фотастудыю на вуліцы Новы Свят пад назвай «К. Брандэль і Кампанія». Пры атэлье таксама дзейнічала фотатыпія. Асноўным напрамкам працы студыі была партрэтная фатаграфія. Свае здымкі ў Брандэля рабілі многія прадстаўнікі варшаўскага культурнага асяроддзя: акцёры, мастакі і навукоўцы. З 1870-х гадоў студыя спецыялізавалася на фатаграфаванні дзяцей, што ў той час уяўляла сабой значную цяжкасць. Акрамя таго, студыя Брандэля была вядомая выпускам насценных фатаграфічных календароў. Першы з іх, выдадзены ў 1865 годзе на 1866 год, быў праілюстраваны больш чым 300 фатаграфіямі з жыцця Варшавы.

Конрад Брандэль таксама бескарысліва рабіў здымкі скурных хвароб і паталогій для прафесараў Варшаўскага ўніверсітэта, за што ў 1875 годзе атрымаў афіцыйнае званне фатографа Варшаўскага ўніверсітэта. Каля 1873 года Альшынскі выйшаў са складу таварыства і заснаваў уласнае прадпрыемства. У канцы XIX стагоддзя ўстанова Брандэля пераехала на вуліцу Шпітальную.

Пасля 1900 года Брандэль адышоў ад спраў і разам з другой жонкай, Ядвігай з Кункеляў, пераехаў у маёнтак у Лышкавіцах. У 1905 годзе ён стаў ганаровым членам Варшаўскага фатаграфічнага таварыства. Падчас Першай сусветнай вайны знаходзіўся ў Расіі, а затым пасяліўся ў Торуні. Памёр 28 кастрычніка 1920 года. Пахаваны на Павонзкаўскіх могілках у Варшаве (квартал 175-1-14).

Вынаходніцкая дзейнасць

У канцы 1880-х гадоў Брандэль пачаў усё больш канцэнтравацца на рэпартажнай і прэсавай фатаграфіі. У гэты перыяд з'явілася новая бромажэлацінавая тэхналогія, якая значна скараціла і спрасціла працу фатографаў, дазваляючы рабіць «маментальныя» здымкі са значна меншым часам экспазіцыі. Брандэль пачаў працаваць над стварэннем партатыўнага апарата, які дазваляў бы фатаграфаваць рухомыя аб'екты.

Яго вынаходніцтва, якое атрымала назву «фотарэвальвер», было пазней дапоўнена магазінам на 12, а потым і на 25 фотапласцінак, што дазваляла іх хутка мяняць і рабіць рэпартажныя здымкі. Дакладная дата стварэння гэтага апарата невядомая. Магчыма, праца над ім вялася ўжо каля 1880 года, аднак афіцыйным часам з'яўлення лічыцца 1883 ці 1884 год. Як паведамляў «Kurier Warszawski» ў 1885 годзе, за сваё вынаходніцтва фатограф атрымаў сярэбраны медаль на ўроцлаўскай фатаграфічнай выстаўцы. У 1889 годзе Дэпартамент гандлю і мануфактур Расійскай імперыі выдаў К. Брандэлю прывілей (патэнт) № 11515 на ручны рэвальверны фотаапарат для здымкі на негатыўнай паперы.

Камера Брандэля вылучалася цалкам новым прыстасаваннем: вынаходнік ліквідаваў валікі і ўвесь звязаны з імі механізм, выкарыстоўваючы гатовую паперу, нацягнутую на лёгкія металічныя рамкі. У камплект уваходзіў зарадны мех са святлонепранікальнай тканіны, дзякуючы якому зарадка касет магла ажыццяўляцца на святле прама падчас падарожжаў.

Брандэль таксама займаўся вытворчасцю гэтых апаратаў на заказ. Сярод пакупнікоў былі такія вядомыя мастакі, як Войцех Герсан, Генрых Семірадскі, Аляксандр Герымскі, Юліуш Косак і Юльян Фалат. У сваіх дзённіках Ю. Фалат апісваў сустрэчу з расійскім імператарам падчас палявання ў 1899 годзе: калі германскі імператар Вільгельм II прадстаўляў яго імператару, той, убачыўшы фотарэвальвер Брандэля на шыі мастака, спытаў:

Фотажурналістыка

Выкарыстанне ўласнага вынаходніцтва дазволіла Брандэлю ствараць фотарэпартажы з жыцця гарадоў. Ён фіксаваў як паўсядзённае жыццё, так і архітэктуру. Дзякуючы фотарэвальверу, гэтыя здымкі, акрамя нерухомай забудовы, адлюстроўваюць выпадковых мінакоў, бытавыя сцэнкі і транспарт у руху. Брандэль фатаграфаваў варшаўскія рынкі, паркі, набярэжныя Віслы, а таксама канкрэтныя падзеі: рэгаты, адкрыццё коннай чыгункі, скачкі, гулянні на Макатоўскім полі, рэлігійныя ўрачыстасці і пахаванні. Многія з іх публікаваліся ў тагачаснай прэсе, у тым ліку ў «Tygodnik Ilustrowany». На старонках часопіса «Wędrowiec», мастацкім кіраўніком якога быў Станіслаў Віткевіч, шмат ухвальных слоў Брандэлю і яго вынаходніцтву прысвяціў пісьменнік Баляслаў Прус.

Роля Брандэля ў гісторыі фатаграфіі не абмяжоўваецца тэхнічнымі распрацоўкамі. Ён зрабіў пераварот у стаўленні да фатаграфіі як да аўтаномнага твора мастацтва, створанага канкрэтным аўтарам. Да таго часу рэпрадукцыя фатаграфій у прэсе азначала іх капіраванне праз гравюру або літаграфію, і выявы падпісваліся толькі пазнакай «з фатаграфіі», звычайна без імя аўтара. Брандэль укараніў метад пераносу фатаграфій на дрэварыт (так званыя «травёнкі» або паўтонавы растр), і яго працы заўсёды падпісваліся імем аўтара.

Брандэль шмат фатаграфаваў падчас падарожжаў па Расійскай імперыі, у тым ліку па запрашэннях імператарскай сям'і. Ён зафіксаваў вялікія ваенныя манеўры каля Кляшчэляў у Белавежскай пушчы, а таксама сустрэчу трох імператараў у Скернявіцах у 1884 годзе. Брандэль удзельнічаў у шматлікіх выстаўках: у Кракаве (1869), Санкт-Пецярбургу (1870, 1888), Маскве (1872, атрымаў малы і вялікі сярэбраныя медалі), Вене (1873, медаль прызнання), Парыжы (1874, медаль Французскага фатаграфічнага таварыства за медыцынскі альбом), Філадэльфіі (1876), Уроцлаве (1885) і Варшаве (1885, залаты медаль). За сваю працу ён быў узнагароджаны ордэнам ад аўстрыйскага імператара Франца Іосіфа.

Здымкі ў Літве і Беларусі У 1871 годзе Брандэль прыбыў на тэрыторыю сучаснай Літвы і Беларусі, каб афіцыйна зафатаграфаваць будаўніцтва Лібава-Кашадарскай (Роменскай) чыгункі. У расійскай Нацыянальнай бібліятэцы ў Пецярбургу захаваўся альбом з 23 выявамі, сярод якіх найстарэйшыя фатаграфіі Шаўляў, мастоў цераз рэкі Абяле і Вента, а таксама чыгуначных станцый у Гайжунах і Шаўлях. Часопіс «Kłosy», які асвятляў адкрыццё чыгункі, быў праілюстраваны гравюрамі па матывах здымкаў Брандэля.

Праз некалькі гадоў, у 1873 (або 1874—1875) годзе, ён зноў наведаў Вільню. Вынікам гэтай паездкі стаў альбом «Souvenir de Vilna» (каля 30 фатаграфій), асобнікі якога сёння захоўваюцца ў Музеі Гуга Шоя ў Шылуце, Музеі фатаграфіі ў Кракаве і Польскай бібліятэцы ў Парыжы. На здымках адлюстраваны панарамы горада з гары Трох Крыжоў і Алтарыі, Вострая брама, касцёл Святой Ганны і Бернардзінскі касцёл. Асаблівую ўвагу фатограф надаваў прадмесцям і прыродным пейзажам, такім як Бяльмонт, Маркуці (якія тады часта называлі Карлсбадам), Сніпішкі і Антокаль.

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі

Катэгорыя:Фатографы Польшчы Катэгорыя:Вынаходнікі Польшчы Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1838 годзе Катэгорыя:Нарадзіліся 25 лістапада Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве Катэгорыя:Памерлі ў 1920 годзе Катэгорыя:Памерлі 28 кастрычніка Катэгорыя:Памерлі ў Торуні