Беларусы Туркменістана — частка беларускага народа і беларускай дыяспары, якая пражывае ў Туркменістане. Значная беларуская супольнасць сфарміравалася ў краіне ў савецкі перыяд. Найбольшая яе колькасць была зафіксавана перапісам 1989 года — 9220 чалавек. Пасля распаду СССР колькасць беларусаў істотна скарацілася: перапіс 1995 года налічыў 3640 чалавек, а перапіс 2022 года — 509.
Гісторыя
Савецкі перыяд Паводле перапісу 1926 года, у Туркменскай ССР жылі 864 беларусы, з іх 731 — у гарадскіх паселішчах і 133 — у сельскай мясцовасці. Да перапісу 1939 года колькасць беларусаў вырасла да 1206 чалавек.
У пасляваенны перыяд беларуская супольнасць працягвала павялічвацца. Паводле ўсесаюзных перапісаў, у Туркменскай ССР жылі 3198 беларусаў у 1959 годзе, 4445 — у 1970 годзе і 5289 — у 1979 годзе. Для ўсходнеславянскага насельніцтва савецкай Сярэдняй Азіі ў цэлым было характэрна пераважна гарадское рассяленне, звязанае з развіццём прамысловасці і іншых сектараў гарадской эканомікі.
Да апошняга савецкага перапісу 1989 года колькасць беларусаў у рэспубліцы дасягнула 9220 чалавек, або каля 0,3 % насельніцтва Туркменскай ССР. У тым жа годзе ў рэспубліцы жылі 333 892 рускія і 35 578 украінцаў; такім чынам, беларусы былі трэцяй паводле колькасці ўсходнеславянскай групай.
Пасля распаду СССР Пасля распаду СССР пачаўся значны адток усходнеславянскага насельніцтва з краін Цэнтральнай Азіі. Даследчыкі звязваюць скарачэнне яго колькасці ў 1990-я гады перадусім з узмацненнем эміграцыі пасля распаду Савецкага Саюза.
Паводле перапісу насельніцтва Туркменістана 1995 года, у краіне жылі 3640 беларусаў, або каля 0,1 % насельніцтва. У параўнанні з 1989 годам іх колькасць скарацілася на 5580 чалавек, або прыкладна на 60,5 %. Адначасова колькасць украінцаў скарацілася з 35 578 да 23 064, а рускіх — з 333 892 да 298 751 чалавек.
На працягу доўгага часу пасля перапісу 1995 года поўныя вынікі наступных перапісаў насельніцтва Туркменістана па нацыянальным складзе не публікаваліся. Новыя падрабязныя афіцыйныя даныя сталі даступныя пасля перапісу 2022 года, які зафіксаваў у краіне 509 беларусаў. Гэта складала каля 5,5 % ад колькасці беларускай супольнасці, зафіксаванай у 1989 годзе.
Колькасць Даныя перапісаў паказваюць рост колькасці беларусаў у Туркменістане на працягу большай часткі савецкага перыяду і яе істотнае скарачэнне пасля распаду СССР.
Год перапісу Колькасць беларусаў 1926 864 1939 1206 1959 3198 1970 4445 1979 5289 1989 9220 1995 3640 2022 509
Рассяленне Паводле перапісу 2022 года, беларусы жылі ва ўсіх велаятах Туркменістана і ў Ашгабаце. Больш за палову беларускай супольнасці краіны — 255 з 509 чалавек — жылі ў сталіцы. Найбольшая колькасць беларусаў па-за Ашхабатам была зафіксавана ў Марыйскім велаяце — 98 чалавек і Балканскім велаяце — 67 чалавек.
Тэрыторыя Колькасць беларусаў, 2022 Ашгабат 255 Ахалскі велаят 6 Балканскі велаят 67 Дашагузскі велаят 29 Лебапскі велаят 54 Марыйскі велаят 98 Усяго 509
Размеркаванне па тэрыторыях істотна адрознівалася ад структуры ўсяго насельніцтва краіны: беларусы заставаліся пераважна гарадской групай, прычым асабліва значнай была канцэнтрацыя ў Ашгабаце.
Мовы Перапіс 2022 года ўлічваў нацыянальнасць і родную мову насельніцтва. З 509 беларусаў 307 назвалі роднай рускую мову, 27 — туркменскую, 2 — узбекскую. Беларуская мова ў апублікаванай агульнадзяржаўнай табліцы не выдзелена ў асобную графу і ўваходзіць у катэгорыю іншых моў, таму дакладную колькасць беларусаў, якія назвалі яе роднай, на падставе гэтай табліцы вызначыць немагчыма.
Беларуская культура ў Туркменістане У постсавецкі перыяд беларуская культура прадстаўлена ў Туркменістане ў тым ліку ў межах міждзяржаўнага культурнага супрацоўніцтва. 4—6 красавіка 2012 года ў Ашхабадзе прайшлі Дні культуры Беларусі ў Туркменістане, у праграму якіх уваходзілі канцэрты, выстаўкі і іншыя культурныя мерапрыемствы. У папярэднія гады ў Туркменістане выступалі беларускі ансамбль «Сябры», Ядвіга Паплаўская і Аляксандр Ціхановіч.
У снежні 2015 года ў Туркменістане паўторна адбыліся Дні культуры Беларусі. Іх мерапрыемствы праходзілі ў Ашхабадзе і Туркменабате і ўключалі канцэрты, выстаўку беларускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, кінапаказы і сустрэчы беларускіх і туркменскіх пісьменнікаў.
Крыніцы
Туркменістан Катэгорыя:Народы Туркменістана