Шлак (), дзындра, жужаль, гар, перагар. С. 63 — расплаўленая або зацвярдзелая маса з розных , і , якая з’яўляецца пабочным прадуктам і выкарыстоўваецца для вырабу вяжучых матэрыялаў (). Па хімічным складзе яны блізкія да з некалькі меншым утрыманнем .
Агульнае апісанне
Шлак — металургічны расплаў (пасля зацвярдзення — каменепадобнае або шклопадобнае рэчыва, якое звычайна пакрывае паверхню вадкага металу ў металургічных працэсах — сыравіны, перапрацоўцы расплаўленых прамежкавых прадуктаў і . Гэта сплаў аксідаў пераменнага складу; асноўныя кампаненты шлаку — кіслотны аксід і асноўныя аксіды , , MgO, а таксама нейтральны Al2O3 і (радзей) .
У залежнасці ад перавагі пэўных аксідаў, шлак называюць кіслым або асноўным. Шлакі адыгрываюць важную ролю ў фізіка-хімічных металургічнай вытворчасці: яны ачышчаюць метал ад непажаданых прымесей і абараняюць метал ад шкоднага ўздзеяння газавага асяроддзя печы (г. зн. ад акіслення і газаперасычэння). Шлак утвараецца з пустой пароды руды (або рудных матэрыялаў), , попелу ад паліва, прадуктаў акіслення перапрацаваных матэрыялаў і плавільных установак. У сталеплавільнай вытворчасці шлакі часам падрыхтоўваюць у спецыяльнай печы (так званыя сінтэтычныя шлакі), а затым апрацоўваюць імі сталь падчас працэсу выпуску яе з печы або канвертара ў коўш. Папярэдне падрыхтаваны шлак выкарыстоўваецца ў металаў.
Шлак зліваюць праз жолабы ў спецыяльныя каўшы — . транспартуюць на шлакаадвалы.
Выкарыстанне У чорнай металургіі шлак звычайна з’яўляецца пабочным прадуктам. Шлак — другасная сыравіна для вытворчасці будаўнічых матэрыялаў (напрыклад, , цэглы, дахоўкі), і , а таксама прадукт другаснай перапрацоўкі ў металургіі. Доменны шлак выкарыстоўваецца для вытворчасці:
, які выкарыстоўваецца ў вытворчасці цэменту і шлакаблокаў; пемза — лёгкі бетонны запаўняльнік; друз; літыя вырабы ();
З сталеплавільных шлакаў вырабляюць друз для ; акрамя таго, ён ужываецца ў агладоменнай і вытворчасці з мэтай здабывання марганцу, жалеза і , якія ў іх утрымліваюцца. Ферасплаўныя шлакі перапрацоўваюцца ў вапнавую муку, друз і шлакавы пясок для будаўніцтва, тэхналагічны парашок для , а некаторыя з іх выкарыстоўваюцца для выплаўкі гатовых сплаваў. Для вытворчасці спецыяльныя шлакі таксама атрымліваюць шляхам складанай перапрацоўкі руды і чыгуну. З прыродналегіраванага чугуну мэтазгодна метадам акіслення пераводзіць у шлак ванадый, марганец, ніобій і іншыя металы, а затым выкарыстоўваць гэты шлак для вытворчасці названых металаў або іх сплаваў.
Класіфікацыя
У каляровай металургіі адрозніваюць два віды шлакаў:
Пераробачныя шлакі ўтрымліваюць падвышаныя колькасці каштоўных металаў; яны ўтвараюцца як пабочны прадукт у працэсах атрымання або (напрыклад, канвертарныя шлакі і або анодныя шлакі ад рафінавання медзі). Часам рафінацыйны шлак з’яўляецца адным з асноўных прадуктаў тэхналагічнай схемы, у якой канцэнтруецца здабыты метал (напрыклад, або ванадыевыя шлакі). Выхад шлаку вельмі высокі (пры перапрацоўцы бедных руд да 100—120 тон на 1 тону здабытага металу), таму нават невялікае ўтрыманне каляровых металаў у шлаку прыводзіць да значных страт. Для здабывання металаў з рафінацыйных шлакаў іх накіроўваюць у абарот па адной з асноўных тэхналагічных схем або выкарыстоўваюцца спецыяльныя працэсы апрацоўкі: , з даданнем аднаўляльніка і , флатацыя і іншыя. Адвальныя шлакі канцэнтруюць у сабе аксіды металаў, якія немагчыма выняць пры металургічнай перапрацоўцы, а таксама розныя прымешкі і рэшткавыя невялікія колькасці каштоўных металаў, далейшая здабыча якіх эканамічна нявыгадная пры дадзеным узроўні тэхналогій. Адвалы шлаку часткова выкарыстоўваюцца для вытворчасці і іншых будаўнічых матэрыялаў (напрыклад, ). Поўнае і комплекснае выкарыстанне шлакаў забяспечвае безадходную тэхналогію і памяншае забруджванне навакольнага асяроддзя.
Крыніцы
Літаратура
Дніпропетровськ : Пороги, 2001. — 336 с. Хімічны слоўнік навучэнца. — Мн.: Народная асвета, 2004. — С. 271.
Спасылкі
Катэгорыя:Аморфныя целы Катэгорыя:Тэхнагенныя радовішчы Катэгорыя:Доменная прамысловасць Катэгорыя:Металургія Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы