Віфрэд I Валасаты (; Па-каталонску — Гіфрэ, па-іспанску — Віфрэд. Таксама ў гістарычнай літаратуры існуюць і іншыя напісанні гэтага імені: Віфрыд, Віфрэда, Вілфрэд.)()) — граф Урхеля і Сердані (з 870), граф Барселоны (з 878), Жэроны (878-889 і з 890) і Асоны (з 885). Апошні граф Барселоны, прызначаны на гэтую пасаду каралямі Заходне-франкскага каралеўства, першы маркграф Іспанскай маркі, які зрабіў свае землі спадчынным уладаннем. З імем Віфрэда Валасатага сярэдневяковыя іспанскія хронікі звязвалі ўтварэнне Каталоніі як самастойнай вобласці і ўзнікненне яе герба.
Біяграфія Паходжанне
Сярэдневяковыя гісторыкі, абапіраючыся на паведамленні хронікі кляштара Сан-Хуан-дэ-Пенья і хронікі «Дзеі графаў Барселонскіх», лічылі Віфрэда I Валасатага сынам нейкага Віфрэда Ар'іаса, прадстаўніка бакавой галіны Каралінгаў. Паводле паданняў, пра якія паведамляецца ў гэтых хроніках, Віфрэд Валасаты быў прапраўнук па мужчынскай лініі маярдомаў Франкскай дзяржавы Карла Мартэла.
Аднак пасля, у ходзе вывучэння ўсіх даступных гістарычных дакументаў (у тым ліку хартый самога графа), было ўстаноўлена, што Віфрэд з'яўляўся сынам графа Урхеля Суніфрэда I, які ў 844-848 гадах быў таксама графам Барселоны. Мяркуецца, што гэты Суніфрэд быў сынам ці графа Каркасона Бэла, родапачынальніка сямейства Беланідаў, ці графа Асоны БарэляНекаторыя сучасныя гісторыкі лічаць, што Суніфрэд быў не сынам, а зяцем Бэла. Такім чынам Віфрэд I прыходзіўся унукам Бэла па маці. Падрабязней гл Ramón de Abadal. La Catalogne sous l'empire de Louis le Pieux. - P. 83-91.; Lewis, Archibald Ross Chapter 6. Civil War, Invasion, and the Breakdown of Royal Authority / / The Development of Southern French and Catalan Society, 718-1050. Магчымым бацькам графа Суніфрэда I прыхільнікі гэтай версіі лічаць графа Асоны Барэля.. У сучаснай гістарычнай навуцы нашчадкаў графа Суніфрэда I Урхельскага прынята называць Барселонскай дынастыяй.
Дата нараджэння Віфрэда невядомая. Сярэдневяковыя хронікі адносяць нараджэнне графа Віфрэда I да 852 года, але дакладных пацвярджэнняў гэтай інфармацыі няма. Яго радзімай большасць гісторыкаў лічыць горад Прадэс ў французскім Русільёне. Мянушка Віфрэда I — Валасаты — згадваецца ўжо ў напісанай у XII стагоддзі хроніцы «Дзеі графаў Барселонскіх» і мяркуецца, што ён называўся так у процілегласць свайму сеньёру, каралю Заходне-франкскай дзяржавы Карлу II Лысаму.
Атрыманне графстваў
Пасля паражэнняў, нанесеных ў 848 годзе Гільёмам Септыманскім Суніфрэду I Урхельскаму і яго магчымаму брату Суніе I АмпурьяскамуДакладнае паходжанне графа Суніе I не ўстаноўлена, але па найбольш распаўсюджанай версіі, ён быў адным з малодшых сыноў графа Бэла Каркасонскага., Бэланіды захавалі ў сваёй улады толькі графства Каркасон. Толькі ў 862 годзе Карл II Лысы вярнуў стрыечным братам Віфрэда I, Суніе II і Дзеле валоданне іх бацькі, графства Ампур'яс.
У чэрвені 870 года на асамблеі каля Атыньі Карл II таксама вярнуў і Віфрэду Валасатаму ўладанні яго бацькі: Віфрэд стаў спадчыннікам графа Саламона, які раптам памёрПаколькі апошнія звесткі аб графе Саламона адносяцца да 868 года, то ў шэрагу крыніц указваецца, што Віфрэд I мог атрымаць Урхель і Сердань яшчэ ў гэтым годзе.. «Хроніка Сан-Хуан-дэ-ла-Пенья» і «Дзеі графаў Барселонскіх», сведчанні якіх сучасныя гісторыкі ў дачыненні да ранніх графаў Барселоны лічаць маладакладнымі, перадаюць паданне, паводле якога Саламон быў забойцам графа Суніфрэда I, але затым і сам быў забіты Віфрэдам, які адпомсціў за смерць свайго бацькі. Віфрэд I стаў уладальнікам графстваў Урхель і Сердань. Свайму брату Міро Старэйшаму ён аддаў графства Канфлан.
У 876 годзе граф Віфрэд I аказаў падтрымку сваім братам, графу Канфлана Міро Старэйшаму і манаху СуніфрэдуУ розных гістарычных крыніцах згадваецца таксама пад імёнамі Сеніафрэд і Хумфрэд., а таксама віконту Нарбоны Ліндою ў вайне, якую тыя пачалі з маркгафам Готыі Бернарам. У выніку паходу, ажыццёўленага ва ўладанні Бернара, Міро і яго саюзнікам удалося захапіць графства Русільён і выгнаць са сваіх пасад у кантраляваных імі графствах усіх прыхільнікаў Бернара Гоцкага, не толькі свецкіх асоб, але і святароў (у тым ліку, архіепіскапа Нарбоны СігебутаПасля Сігебуту ўдалося вярнуць сабе Нарбонскую кафедру, якой ён кіраваў да самай сваёй смерці ў 885 годзе.). Перамозе над кіраўніком Септыманіі спрыяў і бунт, які граф Бернар падняў супраць караля Людовіка II Заікі. Сабор у Труа, які адбыўся ў жніўні-верасні 878 года пад старшынствам папы рымскага Яна VIII, асудзіў Бернара Гоцкага як здрадніка. На саборы ў якасці прадстаўнікоў ад Іспанскай маркі прысутнічалі Віфрэд Валасаты, граф Канфлана Міро I, граф Ампурьяса Суніе II і граф Каркасона Аліба II, а таксама біскуп Эльны Адэсінд, біскуп Жэроны Театарыа, біскуп Барселоны Фродаін і біскуп Урхеля Галдарык. 11 верасня сабор прыняў рашэнне пазбавіць Бернара ўсіх яго уладанняў, частку якіх кароль Людовік II аддаў Віфрэду Валасатаму і яго сваякам. Сам Віфред I атрымаў графства Барселона, Жэрона і Бесалу (апошняе ён тут жа перадаў свайму малодшаму брату Радульфо з умовай, што пасля смерці Радульфо Бесалу пяройдзе да нашчадкаў Віфрэда). Нягледзячы на асуджэнне папам рымскім графа Міро і манаха Суніфрэда, якія ў час паходу 876 года нанеслі вялікую шкоду цэрквам і манастырам ва ўладаннях Бернара Гоцкага, Міро захаваў за сабой графства Русільён, а Суніфрэд неўзабаве атрымаў ад сваіх братоў пасаду абата вялікага манастыра Санта-Марыя-дэ-Арлес ў Валеспіры.
Адносіны з каралямі Заходне-франкскай дзяржавы
Пасля смерці ў 879 годзе караля Людовіка II, а затым яго сыноў Людовіка III Малодшага і Карламана II, каралём Заходне-франкскага каралеўства быў абраны імператар Захаду Карл III Тоўсты. Усіх гэтых манархаў уладары Іспанскай маркі безумоўна прызнавалі сваімі сюзерэнамі. У 881 годзе да двара Людовіка III прыбыла група каталонскіх іерархаў (у тым ліку, брат Віфрэда Валасатага, абат Санта-Марыя-дэ-Арлес Суніфрэд), якая атрымала ад караля прывілеі, а ў 886 годзе біскуп Жэроны Тэатарыа атрымаў дароўную хартыю ад імператара Карла Тоўстага. Аднак, у гэты ж час пачаўся працэс ізаляцыі запірэнейскіх уладанняў Франкскай дзяржавы ад каралеўскай улады: у 880-882 гадах каталонскія валадары не прынялі ўдзел у падаўленні паўстання Базона Праванскага, а ў 885 годзе не ўдзельнічалі ў агульнадзяржаўнай асамблеі ў Панцьёне, якая абрала Карла III Тоўстага кіраўніком ўсёй Франкскай імперыі.
Калі ў 888 годзе імператар Карл III памёр, ва ўсей Франкскай дзяржаве пачаўся крызіс, звязаны з распадам краіны на самастойныя каралеўствы. Знаць Заходне-франкскага дзяржавы абрала новым каралём Эда Парыжскага, праігнараваўшы права на пасад малалетняга сына Людовіка III Малодшага, Карла. Прадстаўнікі Іспанскай маркі не толькі не прынялі ўдзел у абранні новага караля, але і не прыбылі, згодна з традыцыяй, да двара новага караля, каб атрымаць ад яго пацвярджэнне сваіх правоў на валоданне графствам. Мяркуецца, што графы Іспанскай маркі лічылі законным спадчыннікам пасады Карла, які быў Каралінгам, аднак ні Віфрэд Валасаты, ні іншыя каталонскія графы не распачалі ніякіх мер, каб спрыяць вяртанню Карлу пасады, а ўсе іх хартыі за 888-898 гады датаваныя гадамі праўлення караля Эда. З гэтага моманту пачынаецца паступовае адасабленне зямель на поўдзень ад Пірэнеяў ад Франкскай дзяржавы. Да поўнага здабыцця незалежнасці Каталоніі ў канцы X стагоддзя пры графе Барэлі II сувязі мясцовых уладароў з каралеўскім дваром будуць, у асноўным, мець толькі фармальны характар, а паездкі прадстаўнікоў Іспанскай маркі да каралёў Заходне-франкскай дзяржавы будуць рэдкімі.
Засяленне Асоны
Пасля атрымання ў 878 годзе зямель на поўдзень ад Пірэнеяў, уладанні Віфрэда Валасатага ўяўлялі сабой два ізаляваныя адзін ад аднаго анклавы — прыбярэжныя графства Барселона і Жэрона і горныя графствы Урхель і Сердань — паміж якімі знаходзілася пустынная і маланаселеная тэрыторыя, моцна пацярпелая ў папярэднія 50 гадоў як ад нападаў маўраў, так і ад паўстанняў супраць улады каралёў франкаў. Жадаючы пашырыць і ўмацаваць свае ўладанні, граф Віфрэд I ў 879 годзе пачаў засяленне пустуючых тэрыторый, якія ахопліваюць сучасныя Рыпальес, Валь-дэ-Лорд, Бергэду, Льюканес, Вік, Маянес, Гульерыас, Кардону і Бажэс. Сярод зробленых ім мер былі выдача прывілеяў пасяленцам і заахвочванне стварэння новых абшчын. Хартыя, выдадзеная ў 888 годзе Віфрэдам Валасатым Кардоне і якая захавалася ў копіі канца X стагоддзя, з'яўляецца адным з найстарэйшых каталонскіх фуэра, якія дайшлі да нашых дзён. Частка новазаселеных зямель была ўключана ва ўжо існуючыя графствы Урхель і Сердань, а цэнтральныя вобласці склалі новае графства — Асона, першае ўпамінанне пра якое адносіцца да 885 года, калі сюды быў прызначаны віконт.
Адначасова Віфрэд Валасаты вёў тут і царкоўнае будаўніцтва: у 880 годзе ён заснаваў манастыр Санта-Марыя-дэ-Рыполь (асвячэнне манастыра адбылося 20 красавіка 888 года), аддаўшы сюды ў якасці манаха свайго сына Радульфа, які нядаўна нарадзіўся, а ў 885 годзе заснаваў жаночы манастыр Сан-Хуан-дэ-лас-Абадесас (асвячоны ў 887 годзе), паставіўшы тут абатысай сваю малалетнюю дачку Эму. Паданні апісваюць шматлікія цуды, якія нібыта суправаджалі заснаванні гэтых манастыроў і здабыццё іх рэліквій. Абодва манастыра атрымалі значныя прывілеі, у тым ліку манастыр у Рыполе атрымаў у сваё карыстанне ўсе падаткі, якія выплочваліся графу жыхарамі двух бліжэйшых паселішчаў, трэць ад падатковых збораў з мясцовага рынку, імунітэт ад улады графа ў справах аб забойствах, рабаваннях і іншых злачынствах і права свабодна выбіраць сабе абата згодна статуту.
Невялікая частка новых зямель была ўключана ў епархію Урхеля. Большая частка, са згоды архіепіскапа Нарбоны Тэадарда, які ўзначальваў дыяцэзію, у якую ўваходзілі гэтыя вобласці, увайшла ў 886 годзе ў адноўленую епархію Віка, якую ўзначаліў біскуп Годмар. Першапачаткова планавалася, што кафедральны сабор новай дыяцэзіі будзе ў горадзе Асона, але з-за яго поўнага разбурэння Годмар перанёс сваю рэзідэнцыю ў паселішча Вік, дзе пасля паўстаў аднайменны горад. Новая дыяцэзія атрымала ад графа Віфрэда шматлікія прывілеі, у тым ліку, права чаканіць графскую манету (пры гэтым трэць ад агульнай колькасці зробленых манет дыяцэзія магла пакідаць сабе і выкарыстоўваць на свае патрэбы), а ў 888 годзе біскупству Вік было перададзена паселішча Манрэса з землямі навакол яго.
З імем графа Віфрэда I звязана і датаванае 880 годам першае ўпамінанне манастыра Мансерат, будучага духоўнага сімвала і рэлігійнага цэнтра Каталоніі. З заснаваннем гэтага манастыра звязана паданне аб цудоўным ўваскрэсенні забітай дачкі графа, Рыхільды. Гістарычныя ж дакументы сведчаць, што Рыхільда была пастаўлена графам абатысай гэтага манастыра ўжо значна пазней гэтай даты.
Крызіс 886—892 гадоў