Вялікабрытанія () — найбуйнейшы еўрапейскі востраў плошчай 218 595 км². На востраве размешчаная вялікая частка Злучанага Каралеўства: Англія, Шатландыя і Уэльс.
Востраў мае працягласць каля 900 км з поўначы на поўдзень. Абмываецца водамі Атлантычнага акіяна на захадзе і поўначы, Паўночнага мора — на ўсходзе. На поўдні аддзелены ад мацерыка пралівам Ла-Манш. Берагавая лінія астравоў моцна раздзеленая шматлікімі залівамі (фіёрдамі на поўначы і рачнымі эстуарыямі на поўдні).
Найбуйнейшыя паўвостравы — Уэльс і Корнуал.
Найвышэйшы пункт — гара Бен-Невіс у Шатландыі.
Этымалогія Астраўная група больш за 2000 гадоў вядома пад назвай Брытанскія астравы. Да 50 года да н.э. грэчаскія географы карысталіся эквівалентам «Прэтаніке» як агульнай назвай Брытанскіх астравоў. З рымскім заваяваннем Брытаніі, лацінскае паняцце «Брытанія» выкарыстоўваўся для вострава Вялікая Брытанія, а пазней — для Брытаніі, занятай рымлянамі на поўдзень ад Каледоніі.
Найстаражытнейшая вядомая назва Вялікай Брытаніі — Альбіён (грэц.: Ἀλβιών) або insula Albionum, паходзіць або ад лацінскага albus, што значыць «белы» (магчыма, адносіна белых скал Дуўра, першага віду Брытаніі пры набліжэнні з кантынента), або ад «астравы Альбіёнаў».
Геаграфія Востраў Вялікаябрытанія ляжыць на еўрапейскім кантынентальным шэльфе, частцы Еўразійскай пліты, і аддалены ад паўночна-заходняга ўзбярэжжа кантынентальнай Еўропы, аддзелены ад мацерыка Паўночным морам і Ла-Маншам, шырыня яго ў вузейшым месцы — Дуўрскім правіле — 34 км.
Востраў прасціраецца на дзесяць градусаў шыраты па сваёй даўжэйшай, паўночна-паўднёвай восі і займае 209 331 км², не ўлічваючы значна меншыя бліжэйшыя астравы. Паўночны канал, Ірландскае мора, канал Святога Георгія і Кельцкае мора аддзяляюць востраў ад вострава Ірландыя, які знаходзіцца на захад.
З 1993 года востраў Вялікабрытанія злучаны з кантынентальнай Еўропай тунэлем пад Ла-Маншам, найдаўжэйшым падводным чыгуначным тунэлем у свеце.
Востраў адзначаецца нізінным, пакатым ландшафтам на ўсходзе і поўдні, тым часам як пагоркі і горы дамінуюць у заходніх і паўночных рэгіёнах. Яго атачае больш за 1000 меншых астравоў.
Лічаць, што Ла-Манш утварыўся паміж 450 000 і 180 000 гадоў таму ў выніку двух катастрафічных выліванняў ледніковых азёр. Каля 10 000 гадоў таму, у перыяд Дэвенсіянскага абледзянення з яго больш нізкім узроўнем мора, Вялікабрытанія была не востравам, а ўзвышанай тэрыторыяй кантынентальнай паўночна-заходняй Еўропы, якая часткова знаходзілася пад Еўразійскім ледніковым шчытом. Узровень мора быў прыкладна на 120 метраў ніжэй за сённяшні, і ложа Паўночнага мора было сухім, гэтая прастора цяпер вядомая як Догерлэнд, і звязвала ўзвышша з кантынентам. Звычайна лічаць, што па меры паступовага павышэння ўзроўню мора пасля заканчэння апошняга ледніковага перыяду Догерлэнд затапіла, адрэзаўшы ўзвышша або паўвостраў ад еўрапейскага мацерыка прыкладна да 6500 года да н.э.
Крыніцы
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна Катэгорыя:Брытанскія астравы