thumb|right|Vodik-peroksid, uobičajeni antiseptik. Antiseptik (grč. ἀντ =anti=protiv + σηπτικός =sēptikos – smisao trovanja ) je antimikrobna supstanca ili spoj koji se nanosi na živo tkivo, kako bi se smanjila mogućnost sepse, infekcija ili truhljenja. Antiseptici se općenito razlikuju od antibiotika po njihovoj sposobnosti da sigurno unište bakterije u tijelu, i od dezinficijenasa, koji uništavaju mikroorganizme koji se nalaze na neživim objektima. Antibakterijska sredstva uključuju antiseptike koji imaju dokazanu sposobnost djelovanja protiv bakterija. Mikrobicidi koji uništavaju virusne čestice nazivaju se viricidi ili antivirusni lijekovi. Antigljivna sredstva, poznata i kao antimikotici, su farmaceutski fungicidi koji se koriste za liječenje i sprječavanje mikoza (gljivične infekcije).).
Hirurgija Antisepsne prakse su se razvile u 19. stoljeću preko više pojedinaca. Ignaz Semmelweis je već 1847 –1848. pokazao da pranje ruku prije porođaja smanjuje banjarsku groznicu. Uprkos tome, mnoge bolnice su nastavile s hirurškim zahvatima u nehigijenskim uslovima, a neki hirurzi su se ponosili svojim krvlju umrljanim operacionim haljinama. thumb|Joseph Lister Samo deceniju kasnije situacija se počela mijenjati, kada su neki francuski hirurzi počeli primjenjivati karbolnu kiselinu kao antiseptik, smanjujući stopu hirurških infekcija, a zatim i njihove italijanske kolege 1860-ih. Godine 1867. Joseph Lister objavio je značajan rad pod nazivom „Antisepsni princip hirurške prakse“, gdje je objasnio ovo smanjenje u smislu Pasteurove teorije klica. Na taj način je uspio popularizirati antisepsne metode u zemljama engleskog govornog područja.
Dio ovog rada su anticipirali: Grčki ljekari Galen () i Hipokrat (), kao i Sumerske glinene pločice koje datiraju iz 2150. p. n. e. koje zagovaraju upotrebu sličnih tehnika. Florence Nightingale, koja je značajno doprinijela izvještaju Kraljevske komisije za zdravlje vojske (1856–1857), na osnovu njenog ranijeg rada Srednjovjekovni hirurzi Hugh od Lucce, Teodorik od Servije i njegov učenik Henri de Mondeville bili su protivnici Galenovog mišljenja da je gnoj važan za zacjeljivanje, što je navelo antičke i srednjovjekovne hirurge da ostave gnoj u ranama. Zalagali su se za drenažu i čišćenje rubova rane vinom, previjanje rane nakon šivanja, ako je potrebno, i ostavljanje zavoja deset dana, cijelo vrijeme ga namačući u toplom ]]vino|vinu]] prije promjene. Njihovim teorijama oštro su se protivili galenista Guy de Chauliac i drugi obučeni u klasičnoj tradiciji. Oliver Wendell Holmes Sr., koji je 1843. godine objavio djelo Zaraznost porođajne groznice
Neki uobičajeni antiseptici 400px|thumb|Struktura povidon-jodnog kompleksa, najčešćeg antiseptika koji se danas koristi Antiseptici se mogu podijeliti u oko osam klasa materijala. Ove klase se mogu podijeliti prema mehanizmu djelovanja: male molekule koje neselektivno reaguju sa organskim spojevima i ubijaju mikroorganizme (peroksidi, jod, fenoli) i složenije molekule koje narušavaju ćelijske zidove bakterija. Alkoholi, uključujući etanol i 2-propanol/izopropanol, ponekad se nazivaju hirurški alkohol. Koriste se za dezinfekciju kože prije injekcija, između ostalog. Digvanidi, uključujući hlorheksidin-glukonat, baktericidni antiseptik koji se (s alkoholnim rastvaračem) smatra sigurnim i efikasnim antiseptikom za smanjenje rizika od infekcije nakon čiste operacije, uključujući operaciju gornjih ekstremiteta kontroliranu podvezicom. Također se koristi u vodicama za ispiranje usta za liječenje upals desni (gingivitis). Poliheksanid (poliheksametilen-bigvanid, PHMB) je antimikrobni spoj pogodan za kliničku upotrebu kod kritično koloniziranih ili inficiranih akutnih i kroničnih rana. Fizičko-hemijsko djelovanje na bakterijsku ovojnicu sprječava ili ometa razvoj rezistentnih bakterijskih sojeva. Jod, posebno u obliku povidon-joda, široko se koristi jer se dobro podnosi; ne utiče negativno na zacjeljivanje rana; ostavlja talog aktivnog joda, stvarajući takozvani "ostatak" ili trajni efekat; ima širok spektar antimikrobnog djelovanja. Tradicionalni jodni antiseptik je rastvor alkohola (nazvan tinktura joda) ili kao Lugolov jodni rastvor. Neke studije ne preporučuju da se dezinfekcija manjih rana jodom zbog zabrinutosti da bi to moglo izazvati stvaranje ožiljnog tkiva i produžiti vrijeme zacjeljivanja. Međutim, nije dokazano da koncentracije joda od 1% ili manje povećavaju vrijeme zacjeljivanja i ne razlikuju se od tretmana fiziološkim rastvorom. Jod će ubiti sve glavne patogene, a uz dovoljno vremena čak i endospore, koje se smatraju najtežim oblikom mikroorganizama za inaktivaciju dezinficijensima i antisepticima. Oktenidin-dihidrohlorid, koji se sve više koristi u kontinentalnoj Evropi, često kao zamjena za hlorheksidin. Peroksidi, kao što su vodik-peroksid i benzoil-peroksid. Uobičajeno se 3% rastvori vodik- peroksida koriste u kućnoj prvoj pomoći za ogrebotine itd. Međutim, jaka oksidacija uzrokuje stvaranje ožiljaka i povećava vrijeme zacjeljivanja tokom fetusnog razvoja.. Fenoli kao što su sam fenol (kako ga je uveo Lister) i triklosan, heksaklorofen, hlorokrezol i hloroksilenol. Činjenica da su supstituiraniji i lipofilniji fenoli manje toksični, manje iritirajući i snažniji postepeno je otkrivena krajem 19. stoljeća. Danas se relativno više vodotopivi fenoli poput hlorokrezola obično koriste kao konzervansi u proizvodima za ličnu njegu, dok se manje topljivi poput hloroksilenola koriste kao lokalni antiseptici. Oba se mogu naći u dezinfekcijskim sredstvima za domaćinstvo. Kvat soli kao što su benzalkonij-hlorid/lidokain (trgovački naziv Bactine, između ostalog), cetilpiridinij.hlorid ili cetrimid. Ovi surfaktanti oštećuju ćelijske zidove. Kinolini kao što su hidroksikinolon, dekvalijev hlorid ili hlorkinaldol. 4-heksilrezorcinol ili S.T.37
Također pogledajte Aktinonin Henry Jacques Garrigues, uveo antisepsno akušerstvo u Sjevernu Ameriku
Reference
Vanjski linkpvi
Kategorija:Baktericidi Kategorija:Farmakologija