thumb|300px|Litice obale u Portugalu koje su se ogolile zbog erozije i vremenskih utjecaja, prvenstveno uzrokovanih vodom i soli. Denudacija (lat denudatio, od nudus = go, ogoljivanje, nepokrivanje) ili ogoljavanje je geološki proces u kojem pokretna voda, led, olski procesi i obalni talasi erodiraju Zemljinu površinu, što dovodi do smanjenja nadmorske visine i topografskog reljefa i pejzaža. Iako se termini erozija i denudacija često koriste naizmjenično, erozija je transport tla i stijena s jedne lokacije na drugu, a denudacija je zbir procesa, uključujući eroziju, koji rezultiraju snižavanjem Zemljine površine. Endogeni procesi poput vulkana, zemljotresa i tektonskih izdizanja mogu izložiti kontinentalnu koru egzogenim procesima trošenja, erozija i raspadanja mase. Efekti denudacije su zabilježeni milenijima, ali mehanizmi koji stoje iza nje su predmet rasprave posljednjih 200 godina, a tek su počeli da se shvataju u posljednjih nekoliko decenija.
Opis Denudacija obuhvata mehaničke, biološke i hemijske procese erozije, trošenja i raspadanja mase. Može uključivati uklanjanje i čvrstih čestica i rastvorenog materijala. To uključuje potprocese kriofraktura, insolacijskog trošenja, gašenja, trošenja soli, bioturbacija i antropogenih uticaja.Smithson, P et al (2008) Fundamentals of the Physical Environment (4th ed.) Faktori koji utiču na denudaciju uključuju:
Antropogene (ljudske) aktivnosti, uključujući poljoprivredu, izgradnju brana, rudarstvo i krčenje šuma; Biosfera, putem životinja, biljaka i mikroorganizama koji doprinose hemijskom i fizičkom trošenju; Klima, najdirektnije kroz hemijsko trošenje od kiše, ali i zato što klima diktira kakva vrsta trošenja se javlja; Litologija ili vrsta stijene; Površina topografija i promjene površinske topografije, kao što su rasipanje mase i erozija; i, Tektonska aktivnost, kao što je deformacija, promjena stijena zbog naprezanja uglavnom od tektonskih sila, i orogeneza, proces koji formira planine.
Historijske teorije thumb|upright|Charles Lyell, autor djela Principi geologije, koji je u naučnoj zajednici uspostavio koncept denudacije i ideju da se površina Zemlje oblikuje postepenim procesima. O efektima denudacije se piše još od antike, iako su se termini "denudacija" i "erozija" koristili naizmjenično kroz veći dio historije. U dobi prosvjetiteljstva, počelo se pokušavati shvatiti kako dolazi do denudacije i erozije bez mitskih ili biblijskih objašnjenja. Tokom 18. stoljeća, teoretizirano je da doline nastaju od potoka koji teku kroz njih, a ne od poplava ili drugih kataklizmi. U 1785., škotski ljekar James Hutton predložio je historiju Zemlje zasnovanu na procesima koji se mogu posmatrati tokom neograničenog vremenskog perioda, što je označilo prelazak s pretpostavki zasnovanih na vjeri na razmišljanje zasnovano na logici i posmatranju. Godine 1802., John Playfair, Huttonov prijatelj, objavio je rad u kojem je razjasnio Huttonove ideje, objasnio osnovni proces trošenja Zemljine površine vodom i opisao eroziju i hemijsko trošenje. Između 1830. i 1833., Charles Lyell je objavio tri toma djela Principi geologije, koje opisuje oblikovanje Zemljine površine kontinuiranim procesima, a koje je podržalo i uspostavilo postepenu denudaciju u široj naučnoj zajednici.
thumb|upright|W.M. Davis, čovjek koji je predložio ciklus peneplanacije.
Kako je denudacija postala šira tema, počela su se pojavljivati pitanja o tome kako se denudacija događa i koji je njen rezultat. Hutton i Playfair sugerirali su da će se tokom vremena pejzaž na kraju istrošiti do erozijskih ravni na ili blizu nivoa mora, što je teoriji dalo naziv "planacija". Charles Lyell je predložio da su morska planizacija, okeani i drevna plitka mora glavna pokretačka snaga denudacije. Iako iznenađujuće s obzirom na vijekove posmatranja fluvijalne i pluvijalne erozije, ovo je razumljivije s obzirom na to da je rana geomorfologija uglavnom razvijena u Britaniji, gdje su efekti obalne erozije očigledniji i igraju veću ulogu u geomorfološkim procesima. Postojalo je više dokaza protiv morske planizacije nego što je bilo za nju. Do 1860-ih, morska plantacija je uglavnom pala u nemilost, potez koji je predvodio Andrew Ramsay, bivši zagovornik morske plantacije koji je prepoznao da kiša i rijeke imaju važniju ulogu u denudaciji. U Sjevernoj Americi, sredinom 19. stoljeća, postignut je napredak u identificiranju fluvijalne, pluvijalne i glacijalne erozije. Rad koji se obavljao u Apalačima i američkom Zapadu činio je osnovu za William Morris Davis da postavi hipotezu o peneplanaciji, uprkos činjenici da je peneplanacija bila kompatibilna u Apalačima, ali nije tako dobro funkcionirala na aktivnijem američkom Zapadu. Peneplanacija je bio ciklus u kojem mladi pejzaži nastaju izdizanjem i denudiraju se do nivoa mora, što je bazni nivo. Proces bi se ponovo pokrenuo kada bi se stari pejzaž ponovo izdigao ili kada bi se bazni nivo snizio, stvarajući novi, mladi pejzaž.
Objavljivanje Davisovog ciklusa erozije navelo je mnoge da počnu tražiti dokaze o planizaciji širom svijeta. Nezadovoljan Davisovim ciklusom zbog dokaza iz zapadnog dijela Sjedinjenih Država, Grove Karl Gilbert je sugerirao da bi istrošenost padina oblikovala pejzaže u pediplane, a W.J. McGee je ove pejzaže nazvao pedimentima. To je kasnije dalo konceptu naziv pediplanacija kada ga je L.C. King primijenio na globalnoj razini. Dominacija Davisovog ciklusa dovela je do nekoliko teorija koje objašnjavaju planaciju, kao što su eolacija i glacijalna planacija, iako je samo etchplanation preživjela vrijeme i provjeru jer se zasnivala na posmatranjima i mjerenjima urađenim u različitim klimama širom svijeta, a također je objašnjavala nepravilnosti u krajolicima. Većina ovih koncepata nije uspjela, dijelom i zato što je Joseph Jukes, popularni geolog i profesor, odvojio denudaciju od izdizanja u publikaciji iz 1862. godine koja je imala trajan utjecaj na geomorfologiju. Ovi koncepti također nisu uspjeli jer su ciklusi, a posebno Davisov, bili generalizacije i zasnovani na širokim posmatranjima krajolika, a ne na detaljnim mjerenjima; mnogi koncepti su razvijeni na osnovu lokalnih ili specifičnih procesa, a ne regionalnih procesa, i pretpostavljali su duge periode kontinentalne stabilnosti.
Neki naučnici su se protivili Davisovom ciklusu; jedan je bio Grove Karl Gilbert, koji je, na osnovu mjerenja tokom vremena, shvatio da je denudacija nelinearna; počeo je razvijati teorije zasnovane na dinamici fluida i konceptima ravnoteže. Drugi je bio Walther Penck, koji je osmislio složeniju teoriju da se denudacija i izdizanje događaju u isto vrijeme, te da se formiranje pejzaža zasniva na odnosu između brzine denudacije i izdizanja. Njegova teorija je predložila da se geomorfologija zasniva i na endogenim i na egzogenim procesima. Penckova teorija, iako na kraju ignorisana, vratila se na denudaciju i izdizanje koje se dešavaju istovremeno i oslanjaju se na pokretljivost kontinenata, iako je Penck odbacio pomjeranje kontinenata. Davisov i Penckov model su bili predmet žestokih rasprava nekoliko decenija sve dok Penckov nije ignorisan, a podrška Davisovom modelu nije oslabila nakon njegove smrti, jer su upućivane nove kritike. Jedan od kritičara bio je John Leighly, koji je izjavio da geolozi ne znaju kako se razvijaju oblici reljefa, pa je Davisova teorija izgrađena na klimavim temeljima.
Od 1945. do 1965., promjena u istraživanju geomorfologije dovela je do prelaska s uglavnom deduktivnog rada na detaljne eksperimentalne dizajne koji su koristili poboljšane tehnologije i tehnike, iako je to dovelo do istraživanja detalja utvrđenih teorija, umjesto istraživanja novih teorija. Tokom 1950-ih i 1960-ih, kako su postignuta poboljšanja u geologiji okeana i geofizici, postalo je jasnije da je Wegenerova teorija o driftu kontinenata tačna i da postoji stalno kretanje dijelova (tektonika ploča) Zemljine površine. Poboljšanja su također napravljena u geomorfologiji kako bi se kvantificirali oblici padina i drenažne mreže, te pronašli odnosi između oblika i procesa, te magnitude i učestalosti geomorfoloških procesa. Konačni udarac peneplanaciji došao je 1964. godine kada je tim predvođen Lunom Leopold objavio rad Fluvijalni procesi u geomorfologiji, koji povezuje oblike reljefa s mjerljivim procesima otjecanja padavina i infiltracije te zaključio da u moderno doba ne postoje peneplani na velikim područjima, te da bi bilo kakvo postojanje historijskih peneplana moralo biti dokazano, a ne izvedeno iz moderne geologije. Također su naveli da se pedimenti mogu formirati na svim vrstama stijena i regijama, iako kroz različite procese. Kroz ova otkrića i poboljšanja u geofizici, proučavanje denudacije prešlo je s planizacije na proučavanje odnosa koji utiču na denudaciju – uključujući izdizanje, izostazu, litologiju i pripadajuću vegetaciju – i mjerenje stope denudacije širom svijeta.
Mjerenje Denudacija se mjeri trošenjem Zemljine površine u inčima ili centimetrima na 1000 godina.Ritter, D.F. 1967. Rates of denudation. Jour. Geol. Educ. 15, C.E.G.S. short rev. 6:154-59 Ova stopa je zamišljena kao procjena i često pretpostavlja ujednačenu eroziju, između ostalog, radi pojednostavljenja proračuna. Napravljene pretpostavke često važe samo za pejzaže koji se proučavaju. Mjerenja denudacije na velikim površinama vrše se usrednjavanjem stopa podjela. Često se ne vrše prilagođavanja za ljudski uticaj, što uzrokuje da mjerenja budu preuveličana.Judson, S. 1968. Erozija zemljišta. Am. Scientist 56:356-74 Proračuni sugerišu da će gubitak tla do 0,5 m uzrokovan ljudskom aktivnošću promijeniti prethodno izračunate stope denudacije za manje od 30%.
Stope denudacije su obično mnogo niže od stopa izdizanja, a prosječne stope orogeneze mogu biti osam puta veće od maksimalne prosječne denudacije. Jedina područja na kojima bi mogle postojati jednake stope denudacije i izdizanja su aktivne granice ploče s produženim periodom kontinuirane deformacije.Burbank, D.W., and Beck, R.A. 1991. Rapid long-term rates of denudation. Geology 19:1169-72
Denudacija se mjeri mjerenjima na nivou sliva i može koristiti druga mjerenja erozije, koja se uglavnom dijele na metode datiranja i istraživanja. Tehnike za mjerenje erozije i denudacije uključuju mjerenje opterećenja vodotoka, kosmogenu izloženost i datiranje zatrpavanja, praćenje erozije, topografska mjerenja, istraživanje taloženja u rezervoarima, mapiranje klizišta, hemijsko otiske prstiju, termohronologiju i analizu sedimentnih zapisa u područjima taloženja. Najčešći način mjerenja denudacije je iz mjerenja opterećenja vodotoka izvršenih na mjernim stanicama. U mjerenja su uključeni suspendovani teret, nanos iz vučenog dna i rastvoreni teret. Težina tereta se pretvara u volumetrijske jedinice, a zapremina tereta se dijeli s površinom sliva iznad mjerne stanice. Problem s ovom metodom mjerenja je velika godišnja varijacija u fluvijalnoj eroziji, koja može biti i do faktora pet između uzastopnih godina. Važna jednačina za denudaciju je zakon snage vodotoka: , gdje je E brzina erozije, K konstanta erodibilnosti, A je površina drenaže, S je nagib kanala, a m i n su funkcije koje se obično unaprijed daju ili pretpostavljaju na osnovu lokacije. Većina mjerenja denudacije zasniva se na mjerenjima opterećenja vodotoka i analizi sedimenta ili hemije vode.