Jan III Sobjeski (poljski: Jan III Sobieski; 17. august 1629 – 17. juni 1696) bio je kralj Poljske i veliki vojvoda Litvanije od 1674. do smrti 1696.

Rođen u poljskoj plemićkoj porodici, Sobjeski se školovao na Jagelonskom univerzitetu i u mladosti putovao Evropom. Kao vojnik i zapovjednik, borio se u ustanku Bogdana Hmeljnickog, Rusko-poljskom ratu i tokom švedske invazije poznate kao Potop. Pokazao je svoje vojno umijeće tokom rata protiv Osmanskog Carstva i nametnuo se kao vodeća ličnost u Poljsko-litvanskoj uniji. Izabran je za monarha 1674, nakon iznenadne smrti kralja Michała Korybuta Wiśniowieckog.

Njegova 22-godišnja vladavina označila je period stabilizacije Unije, neophodan nakon previranja u prethodnim sukobima. Bio je sposoban vojskovođa i popularan među podanicima, najpoznatiji po pobjedi nad Osmanlijama u Bici kod Beča 1683. Poražene Osmanlije nazvali su ga "Lavom Lehistana", a papa ga je slavio kao spasioca zapadnog kršćanstva. Preminuo je u dvorcu Wilanów 1696, a naslijedio ga je August II Jaki.

Biografija Mladost Rođen je 17. augusta 1629. u Olesku, na teritoriji današnje Ukrajine, u istaknutoj plemićkoj porodici. Njegov otac Jakub Sobjeski bio je vojvoda Rutenije i kastelan Krakova, dok je majka Zofija Teofila Danilovič bila unuka hetmana Stanisława Żółkiewskog.Red. (Eds.), Jan III Sobieski, str. 413 Nakon završetka gimnazije u Krakovu 1643, mladi Jan je 1646. diplomirao na Filozofskom fakultetu Jagelonskog univerziteta. Po završetku studija, sa bratom Marekom odlazi u zapadnu Evropu, gdje je proveo više od dvije godine putujući. Posjetili su Leipzig, Antwerpen, Pariz, London, Leiden i Hag. Tokom tog vremena, naučio je francuski, njemački i italijanski jezik, uz latinski.

Vojna karijera Braća su se vratila u domovinu 1648. Po izbijanju neprijateljstava tokom ustanka Bogdana Hmeljnickog, prijavili su se u vojsku kao dobrovoljci. Osnovali su vlastite konjičke jedinice i borili se u opsadi Zamošća. Sobjeski se kasnije uspješno borio u bitkama poput one kod Berestečka. Kao obećavajući zapovjednik, poslan je u diplomatsku misiju u Osmansko Carstvo, gdje je naučio tatarski i turski jezik te proučavao osmanske vojne tradicije i taktiku.

Postao je veliki maršal krune 1665, a 1668. i veliki krunski hetman, vrhovni vojni zapovjednik. U novembru 1673. ostvario je veliku pobjedu nad Osmanlijama u Bici kod Hotina. Vijest o pobjedi stigla je dan nakon smrti kralja Michała. Sljedeće godine, 19. maja, izabran je za monarha Poljsko-litvanske unije. Zbog rata i stalnog boravka na ratištu, ceremonija krunisanja održana je tek 2. februar 1676.Red. (Eds.), Jan III Sobieski, str. 416

Kralj Poljske Sobjeski je preuzeo državu osiromašenu decenijama stalnih ratova. Trezor je bio gotovo prazan, a moćni magnati su se često udruživali sa stranim dvorovima. Imao je dugoročne planove usmjerene ka osnivanju vlastite dinastije, vraćanju izgubljenih teritorija i jačanju zemlje kroz vojne i finansijske reforme. Njegova najveća ambicija bila je ujedinjenje kršćanske Evrope radi potiskivanja Osmanlija.

Najveći uspjeh ostvario je 1683. pobjedom u Bici kod Beča, gdje je preuzeo komandu nad udruženim poljskim, austrijskim i njemačkim trupama protiv osmanske vojske pod vodstvom Kara Mustafe. Katolička crkva i evropski vladari slavili su ga kao spasioca Beča i zapadne civilizacije. Rat protiv Osmanlija se nastavio kroz pohode na Moldaviju i bitke poput one kod Parkana, ali bez presudnih pobjeda. Dugotrajni Veliki turski rat vremenom je oslabio njegovu političku poziciju u zemlji.Red. (Eds.), Jan III Sobieski, str. 418

Posljednje godine i smrt Pred kraj života, Sobjeski se suočavao sa ozbiljnim zdravstvenim problemima.Red. (Eds.), Jan III Sobieski, str. 419 Preminuo je od posljedica srčanog udara 17. juna 1696. u dvorcu Wilanów. Njegova supruga Marija Kazimira umrla je u Francuskoj 1716, nakon čega je njeno tijelo preneseno u Poljsku. Sahranjeni su zajedno u katedrali na Vavelu u Krakovu. Prijestolje je preuzeo August II Jaki.

Ostavština Sobjeski je u Poljskoj ostao upamćen kao "kralj heroj" koji je porazio osmansku prijetnju, a njegov kult učvršćen je u djelima književnosti 19. vijeka.Red. (Eds.), Jan III Sobieski, str. 420 Iako slavljen zbog izvanrednih vojnih dostignuća, historičari naglašavaju i njegove osobne ambicije za bogatstvom i moći. Snažan politički utjecaj na njegove odluke imala je njegova supruga, kojoj je često popuštao.

Reference

Vanjski linkovi

Kategorija:Poljski vladari Kategorija:Rođeni 1629. Kategorija:Umrli 1696.