Amparo Poch y Gascón, nada en Zaragoza o 15 de outubro de 1902 e finada en Tolosa (Francia) o 15 de abril de 1968, foi unha escritora e médica activista antifascista e libertaria, cofundadora en 1936 da revista Mujeres Libres.
Traxectoria miniatura|Casa na rúa Ramón Pignatelli 57, onde Amparo Poch viviu até 1916 miniatura|Folla do padrón municipal de Zaragoza de 1924. Amparo Poch vivía na rúa Madre Rafols 8 miniatura|Antigo cuartel de pontoneiros Sangenis (Zaragoza) onde serviu José Poch Segura Filla primoxénita de José Poch Segura e de Simona Gascón Cuartero,Antonina (2002a), p. 300 foi bautizada na Parroquia de Santiago o 18 de outubro de 1902 cos nomes de María de los Desamparados y del Pilar. Noutros documentos figura como María del Pilar Amparo. Tivo catro irmáns, José María (1904), Fernando (1906), Josefina (1912) e Pilar (1912).Rodrigo (2002b) A familia viviu na rúa Pignatelli 57 de Zaragoza. En 1916 José Poch ascendeu a tenente de pontoneiros e tivo dereito a gozar dunha vivenda nos pavillóns militares do Cuartel de Sangenis na rúa Madre Rafols, 8. Amparo Poch tivo unha pequena consulta para mulleres, nenos e nenas nesa dirección.
Amparo Poch contraeu matrimonio civil con Gil Comín Gargallo o 28 de novembro de 1932 en Zaragoza. Daquela Gil, licenciado en Filosofía e Letras, Belas Artes e Dereito, tiña 33 anos e traballaba como oficial de banca. Porén, o matrimonio non durou moito tempo.
A mediados dos anos 30 o compañeiro sentimental de Amparo Poch foi Manuel Zambruno Barrera. Era escritor, poeta e membro do sindicato do metal de CNT. En xullo de 1936 estivo no asalto ao Cuartel da Montaña. Foi redactor da prensa confederal e correspondente nas frontes de Madrid.
Entre os anos 40 e 60 o seu compañeiro sentimental foi Francesc Sabaté.
Formación miniatura|Antiga Facultade de Medicina de Zaragoza onde Amparo Poch estudou Medicina entre 1922 e 1929 Cando Amparo Poch lle pediu permiso ao seu pai para estudar Medicina, este díxolle:
Debido a esta oposición, estudou Maxisterio na Escola Normal Superior de Mestres de Zaragoza entre 1917 e 1922. Licenciouse con premio extraordinario na sección de Ciencias.
En 1922, seguindo a súa verdadeira vocación, matriculouse na Facultade de Medicina de Zaragoza.
En varios artigos denunciou a burla, o desprezo e a falta de respecto que inspiraba aos homes «a muller sabia». Tamén criticou a indiferenza do profesorado e dos claustros universitarios.
Licenciouse en 1929 con matrícula de honra nas 28 materias. Na súa promoción licenciáronse 97 homes e 2 mulleres. Foi a segunda muller en licenciarse nesta Facultade.
O 21 de setembro de 1929 tomou parte nas oposicións ao Premio Extraordinario de licenciatura do curso 1928-1929, a única muller dun total de 7 aspirantes. Por sorteo saíu elixido o tema Valor diagnóstico del examen del líquido cefalorraquídeo. O tribunal outorgoulle a ela por unanimidade o Premio Extraordinario da súa promoción.
Tras a Guerra Civil Española o seu pai tentou borrar todo o seu expediente académico. No Arquivo da Escola Normal Superior de Mestras de Zaragoza, Amparo Poch aparece co número 60 no índice do libro 5824 do curso 1916-1917. Con todo, o expediente que correspondía a ese número desapareceu e a folla cos seus datos foi arrincada.
Do Colexio Oficial de Médicos de Zaragoza desapareceu a documentación de Amparo Poch. Só se conservou unha ficha pola que se sabe que foi vicesecretaria do Colexio de Médicos até 1934, cando se trasladou a Madrid.
No curso 1923-1924 obtivo matrícula de honra na materia de Lengua alemana para Medicina impartida pola Escola Superior de Comercio de Zaragoza.
Novelista En 1923 editouse a súa novela breve Amor. A protagonista Amor Solís (alter ego de Amparo) é unha pintora que se move entre a loita obreira e o pistoleirismo do momento. A novela, parcialmente autobiográfica, desvela o impacto entre o estudantado de ideas anarquistas como a rebeldía e o inconformismo. Foi prologada por Gil Comín Gargallo, con quen Amparo Poch casou polo civil o 28 de novembro de 1932 en Zaragoza.
Médica miniatura|Casa na rúa Madre Rafols, 8, onde Amparo Poch viviu desde 1916. Nun cuarto interior estabeleceu a súa consulta médica en 1929 O 3 de outubro de 1929 inscribiuse no Colexio de Médicos de Zaragoza. miniatura|Casa na avenida César Augusto, 76 (antiga rúa Cerdán, 30), onde viviu Amparo Poch en 1930. Nun cuarto estabeleceu a súa consulta médica. Estabeleceu a súa consulta nun cuarto interior da súa propia casa no número 8 da rúa Madre Rafols. Máis tarde trasladouna á rúa Cerdán número 30 de Zaragoza (actual avenida César Augusto, 76).
En 1932 vivía na rúa Torre Nueva, 40-42 de Zaragoza.
Traballou na prevención da enfermidade e na promoción da saúde. Puxo en marcha programas de educación sanitaria para mulleres obreiras e desenvolveu un gran labor na sanidade infantil para reducir a alta taxa de mortalidade da época.
En decembro de 1931 publicou a Cartilla de Consejos a las Madres, destinada aos coidados que debía manter a muller durante a xestación e a lactación. Esta cartilla foi galardoada no II Concurso de premios do doutor Borobio pola súa divulgación pedagóxica na protección da infancia.
O 3 de maio de 1934 deuse de baixa no Colexio de Médicos de Zaragoza e trasladouse a Madrid. Viviu na rúa Maior 71 e na rúa Hermosilla 74.
En outubro de 1935 abriu unha Clínica Médica para mujeres y niños na rúa Libertad 34, no barrio Puente de Vallecas.
Atendeu a consulta da Mutua de Médicos da CNT, do Sindicato Único de Sanidade, no cal militaba.
Mujeres Libres En 1936 xunto a Lucía Sánchez Saornil e Mercedes Comaposada fundou a revista Mujeres Libres, portavoz da Federación Mujeres Libres a prol da liberación da muller obreira. Dirixida ás mulleres e escrita por mulleres, vetou a colaboración de homes, agás o artista Baltasar Lobo, ilustrador e maquetista da publicación. En maio de 1936 apareceu o primeiro número. O editorial dicía:
A educación e a capacitación profesional eran premisas determinantes á hora de conquistar os dereitos da obreira no ámbito dunha formación libertaria. O seu obxectivo era a emancipación da muller da escravitude, da ignorancia e da submisión sexual.
As agrupacións Mujeres Libres de Madrid e o Grupo Cultural Femenino de Barcelona fusionáronse en setembro de 1936 na Agrupación de Mujeres Libres. En Barcelona a entidade estabeleceu comedores colectivos, organizou cursos de enfermería e puericultura e enviou víveres ao Madrid asediado. Tamén abriu unha Escuela de Chóferes para mulleres para colaboraren nos Servizos de Sanidade da retagarda, e impartiu cursos para capacitalas como condutoras de tranvías.
Entre as colaboracións de Amparo Poch na revista destacan:
El recién nacido: unha guía de primeiros coidados e puericultura. O Sanatorio del Optimismo: onde a Doctora Salud Alegre e outros personaxes relatan a realidade con ironía e digresións surrealistas. Amparo ilustrou os textos con debuxos propios. Proyección para la creación de una fábrica de bodas en serie (Churros auténticos): cuestionaba o feito de obter un certificado matrimonial entre as parellas libertarias. Rexeitaba o libre consentimento tradicional de unir as súas vidas voluntariamente. ¡Oooooh! ¡Ginebra!: Criticaba a actitude arbitraria da Sociedade de Nacións. Miasmas ministeriais: versión do que viviu no Ministerio de Sanidade como directora de Asistencia Social entre 1936 e 1937. Un viaje de placer: relata que a Doctora Salud envía ao Doctor Buen Humor a Marte. La raza esforzada del aval: trata a política do aval que complica a marcha das actividades, o que converte asuntos nimios en case irresolúbeis. Canción breve del miliciano muerto: poema que escribiu mentres traballaba como médica miliciana. Cobraba o soldo regulamentario dun soldado raso de 10 pesetas. El niño asesinado (Romance pequeñito): poema dedicado á infancia refuxiada durante o seu traballo como responsábel das expedicións que evacuaban nenos ao estranxeiro para salvalos da guerra e a fame. La casa rota: poema en que describe os bombardeos sobre as casas.
Divulgadora Fundou e presidiu o Grupo Ogino que deu a coñecer este sistema anticonceptivo.
En 1932 publicou o estudo La vida sexual de la mujer en Cuadernos de Cultura de Valencia. As súas análises tratan a educación, a hixiene, os órganos reprodutores, a regulación dos embarazos e as enfermidades sexuais.
Durante a Guerra Civil española impartiu cursos de puericultura e prácticas hospitalarias para enfermeiras. Tamén deu charlas sobre defensa pasiva e orientación sanitaria, participou en mitins e conferencias e viaxou para inspeccionar as colonias de nenos refuxiados.
Pacifista miniatura|Cartel do mitin contra a guerra anunciado para o 18 de xullo de 1936 na praza Monumental de Barcelona. Amparo Poch ía tomar parte como presidenta en España da sección feminina de War Resisters. Foi suspendido debido ao levantamento militar. Tras a vitoria da Fronte Popular en febreiro de 1936 un grupo de pacifistas creou a Liga Hispánica contra la Guerra, como sección española da WRI (War-Resisters International). Presidida por Amparo Poch, Fernando Oca del Valle actuou como secretario e o profesor José Brocca, como Delegado no Consello da WRI. Outros representantes foron Juan Grediaga, Mariano Solá e David Alonso Fresno.
Amor libre Amparo Poch defendeu a unión de parella sen papeis nin documentos e foi partidaria da separación ou o divorcio cando o amor remata. Atacou a dobre moral sexual sustentada sobre o matrimonio e a prostitución. Defendeu a liberdade sexual das mulleres e o seu dereito ao pracer sexual e promoveu o amor libre. Rexeitou, amais, o principio da monogamia, que relacionaba estreitamente co capitalismo e a propiedade privada:
Escribiu Elogio del amor libre, onde fai unhas descricións amorosas poéticas e apaixonadas:
Feminista Defendeu a igualdade de oportunidades e de trato entre homes e mulleres.
Ecoloxista Denunciou os ataques á Natureza en nome dos intereses do progreso. En 1923 escribiu un artigo en que denunciaba a corta de árbores para construír unha vía dobre de tranvía:
Coeducación Foi partidaria da coeducación en todos os niveis.
Ministerio de Sanidade Traballou no Ministerio de Sanidade con Federica Montseny como directora de Asistencia Social entre 1936 e 1937.
Organizou unha expedición de 500 nenos refuxiados cara México. O 16 de marzo de 1937 dirixiu unha expedición de nenos a Francia. O día seguinte organizou a saída de nenos a Rusia no barco Ciudad de Cádiz.
Dirixiu o proxecto Hogares Infantiles, que substituíu os antigos asilos e orfanatos e dotou dun fogar aos orfos da República.
As diverxencias dos comunistas empurrados por Stalin contra o trotskismo e o anarcosindicalismo levou a que en maio de 1937 terminase a colaboración dos catro ministros cenetistas co goberno de Largo Caballero. Amparo Poch foi cesada o 3 de xuño dese ano.
Ese mes de maio o enfrontamento armado en Barcelona entre o comunismo e o anarcosindicalismo causou unhas 1500 vítimas (500 delas mortais), a ilegalización do POUM e o asasinato do seu secretario xeral Andreu Nin, a perda de moitas conquistas revolucionarias e parte das colectividades de Aragón.
Casal de la Dona Treballadora O 3 de novembro de 1937 trasladouse a Barcelona.
Foi directora do Casal de la Dona Treballadora da cidade, onde se capacitaba a muller obreira cun programa cultural, profesional e social. Participou na organización de hospitais de campaña e na atención de nenos e refuxiados.
O cartel do Casal de la Dona Treballadora dicía:
O Casal estaba nun piso da rúa de les Corts Catalanes, 622. En outubro de 1937 trasladouse á rúa Pi i Margall, 96. Baixo a dirección de Amparo Poch pasou de 150 alumnas a 911. Usaba un criterio pedagóxico moderno:
As clases eran gratuítas. Para ingresar no Casal non importaba a organización, o partido ou a ideoloxía da alumna, só se pedía que tivese a vontade de estudar e aprender.
Guerra Civil