María Clara Amado Pinto Correia, nada en Lisboa o 30 de xaneiro de 1960 e finada en Estremoz o 9 de decembro de 2025, foi unha profesora universitaria, bióloga, escritora e historiadora da ciencia portuguesa.
Traxectoria Filla de José Manuel Pinto Correia, Gran Oficial da Orde Militar de Santiago da Espada a título póstumo o 10 de xuño de 1991, e da súa muller María Adelaide da Cunha e Vasconcelos de Carvalho Amado. Era irmá da xornalista Margarida Pinto Correia.
Pasou varios anos da súa infancia en Angola, onde o seu pai, o profesor de medicina José Pinto Correia, foi obrigado a realizar o servizo militar como médico durante a Guerra Colonial (Guerra de Ultramar ). Foi alí onde naceu a súa paixón pola bioloxía. Foi unha excelente estudante, asistindo primeiro ao Liceo Francés Charles Lepierre e despois ao Liceo Raíña D. Leonor.
Como escritora, foi autora dunha ampla obra, que comezou en 1983. A súa novela máis coñecida é Adeus, princesa, que publicou aos 25 anos, na que retrata a alma da mocidade do Alentejo ao final do intento de reforma agraria. Ten arredor de cincuenta títulos publicados, entre ficción, literatura infantil, ensaios, biografías, columnas de opinión, divulgación científica e estudos de historia da ciencia.
Educación e adtividade académica Motivada polo soño de converterse algún día en garda forestal nunha reserva africana (fascinada polas revistas ás que estaba subscrito o seu pai, especialmente National Geographic (en particular as fotos de Jane Goodall con chimpancés)), Clara Pinto Correia foi estudar bioloxía na Facultade de Ciencias da Universidade de Lisboa. Rematou a súa licenciatura alí en 1984. Ao ano seguinte incorporouse ao corpo docente da Facultade de Medicina da Universidade de Lisboa como asistente en prácticas en bioloxía celular e histoloxía e embrioloxía e, simultaneamente, como estudante de doutoramento no Laboratorio de Bioloxía Celular do Instituto Gulbenkian de Ciencias, en ambos os casos baixo a supervisión do profesor J. David-Ferreira. Permaneceu alí ata 1989, cando foi aos Estados Unidos como científica visitante no laboratorio de Sabina Sobel na Universidade de Nova York en Buffalo para levar a cabo o seu proxecto de doutoramento.
En outubro de 1992, foille outorgado por unanimidade, con distinción e honras, o título de Doutora en Bioloxía Celular polo Instituto Abel Salazar de Ciencias Biomédicas da Universidade do Porto. Regresou aos Estados Unidos, agora como investigadora posdoutoral no laboratorio de James Robl, no Departamento de Ciencias Veterinarias e Animais da Universidade de Massachusetts en Amherst, para desenvolver un proxecto de investigación relacionado coas interaccións nucleo-citoplasmáticas na clonación de embrións de mamíferos. En 1994 cambiou o traballo en prácticas por un contrato de dous anos para especializarse en Historia da Ciencia no Departamento de Historia da Ciencia da Universidade de Harvard e para escribir un libro sobre a Historia das Teorías da Reprodución, en ambos os casos baixo a dirección de Stephen Jay Gould e a supervisión de Everett Mendelshon. Despois de publicar o libro The Ovary of Eve - Egg & Sperm & Preformation en 1996, regresou a Portugal para crear a licenciatura en Bioloxía e o máster en Bioloxía do Desenvolvemento na Universidade Lusófona de Humanidades e Tecnoloxías. Simultaneamente, foi contratada como investigadora asociada por Stephen Jay Gould no Museo de Zooloxía Comparada da Universidade de Harvard, cargo que ocupou ata 2002, e como profesora adxunta no Departamento de Veterinaria e Ciencias Animais da Universidade de Massachusetts en Amherst, cargo que ocupou ata 2001. En 2004, completou a súa habilitación en Historia e Filosofía da Ciencia na Universidade de Lisboa.
Foi profesora titular na Universidade Lusófona de Humanidades e Tecnoloxías, onde dirixiu o programa de grao en Bioloxía e o programa de máster en Bioloxía do Desenvolvemento. En ambos os cursos, impartiu módulos relacionados coa historia do pensamento biolóxico e a historia das teorías reprodutivas. Tamén foi investigadora asociada de John Murdoch no Departamento de Historia da Ciencia da Universidade de Harvard e investigadora no Centro de Estudos de Historia das Ciencias Naturais e da Saúde do Instituto Rocha Cabral.
Investigación
Bioloxía No laboratorio do profesor James Robl na Universidade de Massachusetts, onde traballaba na clonación de gando transxénico en grandes cantidades, Clara Pinto Correia introduciu novas técnicas para localizar estruturas intracelulares mediante inmunofluorescencia, que aprendera durante o seu traballo de doutoramento. Había consenso entre todos os científicos, tal e como se ensinaba nos libros de texto de bioloxía celular e do desenvolvemento, de que o centrosoma, que rexe a organización do primeiro ciclo celular, era de orixe materna. Ata entón, o modelo utilizado era unicamente o rato, e a extrapolación parecía natural. Non obstante, despois de usar o coello como modelo, Clara Pinto Correia descubriu que o centrosoma, que rexe a organización do primeiro ciclo celular, era de orixe paterna. Usando o modelo bovino, obtivo os mesmos resultados. Mentres tanto, outros grupos de investigación internacionais, ao probar outros modelos, chegaron á mesma conclusión. Os libros de texto incluso foron reescritos.
Historia da Ciencia O interese de Clara Pinto Correia pola Historia da Bioloxía remóntase aos seus tempos de estudante. Non obstante, foi Stephen Jay Gould quen se converteu no seu mentor intelectual, guiándoa polo camiño da historia da ciencia. Foi con el que Clara Pinto Correia levou a cabo o seu primeiro gran proxecto de investigación sobre a historia das teorías reprodutivas na Universidade de Harvard, que culminou na publicación do libro The Ovary of Eve - Egg & Sperm & Preformation (O ovario de Eva - Óvulo, espermatozoide e preformación). Esta investigación levouna ao seu segundo gran descubrimento, relativo á historia da preformación. Todo comezou coa suposición de que os preformacionistas do século XVII representaran pequenas persoas enroladas dentro do núcleo do esperma. E estas persoas incluso tiñan un nome: "homúnculos". Non obstante, cando Clara Pinto Correia comezou a investigar as fontes, especialmente o valioso Traité de Dioptrique (1694) de Nicholas Hartsoeker, non puido atopar o termo en ningún sitio. O investigador chegaría finalmente á conclusión de que o termo "homúnculo" nunca foi empregado polos preformacionistas dos séculos XVII e XVIII, senón que é unha invención da literatura secundaria da década de 1930. Este descubrimento, modesto na súa grandeza porque nin salvou vidas nin trouxo a paz ao mundo, acabaría obrigando a unha revisión dos libros de texto. Un deles foi o coñecido *Developmental Biology* de Scott Gilbert, que na súa 4ª edición presentaba o famoso espermatozoide de Hartsoeker co seu "homúnculo" en posición fetal, pero que na seguinte edición xa eliminara o termo "homúnculo".
Obra
En Bioloxía
1987 - O essencial sobre os bebés-proveta. I.N.C.M. Histórias Naturais (1988). O Jornal (reeditado por Publicações d.Quixote en 1992 e por Relógio d'Água en 1999) Don't let my baby like me. (1988). En co-autoríaa con A.G.M.Campbell, Hiroko Kawashima e Ebun O. Ekunwe. Hastings Center Portugal animal. (1990). Publicações D.Quixote (reeditado pela Círculo de Leitores e pela Relógio d'Água) Clonai e multiplicai-vos (1997). Texto Editora Clones humanos - a nossa autobiografia colectiva (1999). Relógio d'Água
Artigos
Pinto-Correia, C.; Goldstein, E.G.; Bennet, V. & Sobel, J.S. (1990). "Immunofluorescence localization of an adducin-like protein in the chromosomes of mouse oocytes". Developmental Biology, 146: 301-311 Collas, P.; Pinto-Correia, C.; Ponce de Leon, F.A. & Robl, J.M. (1992). "Effect of donor cell cycle stage on chromatin and spindle morphology in nuclear transplant rabbit embryos". Biology of Reproduction, 46: 501-511 Pinto-Correia, C.; Collas, P.; Ponce de Leon, F.A. & Robl, J.M. (1993). "Microtubule and chromatin configurations in the first cell cycle of rabbit parthenotes and nuclear transfer embryos". Molecular and Development, 34: 33-42 Long, C.R.; Pinto-Correia, C.; Duby, R.T.; Ponce de Leon, F.A.; Boland, M.P.; Roche, J.F. & Robl, J.M. (1993). "Sperm aster formation and the cell cycle in monospermic and polyspermic cow zygotes". Molecular Reproduction and Development, 36: 23-32 Pinto-Correia, C.; Poccia, D.L.; Chang, T. & Robl, J.M. (1994). "Dephosphorylation of sperm midpiece antigens triggers aster formation in rabbit oocytes". Proc. Nat. Acad. Science, 97: 7894-7898 Long, C.R.; Damiani, P.; Pinto-Correia, C.; MacLean, R.A.; Duby, R.T. & Robl, J.M. (1994). "Morphological features of in vitro matured bovine oocytes following fertilization and subsequent development in culture under varying conditions of fertilization." Journal of Reproduction and Fertility, 102: 361-369 Pinto-Correia, C.; Long, C.L.; Chang, T. & Robl, J.M. (1995). "Factors involved in nuclear reprogramming during early development in the rabbit". Molecular Reproduction and Development, 40: 292-304 Sobel, S.; Pinto-Correia, C. & Goldstein, E. (1995). "Identification of an M.60.000 Polypeptide Unique to the Meiotic Spindle of the Mouse Oocyte". Molecular Reproduction and Development, 40: 467-480 Collas, P.; Pinto-Correia, C. & Poccia, D.L. (1995). "Lamin dynamics during sea urchin fertilization make pronuclear formation in vitro". Experimental Cell Research, 219: 687-698 Fissore, R.A.; Pinto-Correia, C. & Robl, J.M. (1995). "Mechanism of calcium oscillations in fertilized rabbit eggs". Biology of Reproduction, 53: 766-774
En Historia da ciencia
The Ovary of Eve - Egg & Sperm & Preformation (1997). The University of Chicago Press (editado en Portugal pola Relógio d'Água em 1999 e pola Círculo de Leitores em 2003; editado no Brasil pola Campus de São Paulo en 1998) Deus ao microscópio (2001). Relógio d'Água. O mistério dos mistérios: Uma Breve História das Teorias da Reprodução Animal (1999). Relógio d'Água Editores. Dodologia - um voo planado sobre a modernidade (2001). Relógio d'Água. Return of the Crazy Bird: The Sad, Strange Tale of the Dodo (2002). New York: Springer Verlag. Assim na Terra como no Céu: Ciência, Religião e Estruturação do Pensamento Ocidental (2003). (en co-autoría con José Pedro Sousa Dias). Relógio d'Água. Os Monstros de Deus (2004). Quasi Edições. O Livro das Conversões. (2004). Círculo de Leitores. O Testículo esquerdo: aspectos da demonização do feminino (2004). Relógio d'Água. E Fez-se a luz: O Deus Todo-Poderoso da obra de Newton e dos seus comentadores Ingleses (2005). Relógio d'Água. Primeiro Encontro de História das Ciências Naturais e da Saúde (2005). Instituto Rocha Cabral & Shaker Verlag. Mapa Múndi: As viagens imaginárias na história da Europa (2006). Casa das Letras. Histórias da Ciência (2007). (en co-autoría con José Pedro Sousa Dias, prefacio de Miguel Lobo Antunes). Quasi Edições.
Artigos
"On homunculi and life". Developmental Biology online (1997). "Useful misconceptions: the ovary of eve. Orgyn" (1999). 2, pp.52–56. "God under the lens". History of Science Society Annual Meeting,(1999). p.130. 1999 - "Homunculi in reproduction: strange tales of small men". Perspective in Medicine and Biology (1999). 42 (2), pp.225–244. "A curse from the left testicle: configurations of womanhood from antiquity to the scientific revolution". in The Global Impact of Portuguese Literature and Culture. (2000). Transaction Publishers, Rutgers, New Brunswick.
Creación
Anda uma mãe a criar filhas para isto (1983). A Regra do Jogo. Agrião! (1984). Relógio d'Água. Um esquema (1985). Rolim. Adeus, princesa (1985). Relógio d'Água/Círculo de Leitores. Não podemos obrigá-los a amarem-se (1985). En co-autorií con Margarida Bon de Souza. Relógio d'Água. O sapo Francisquinho. (1986). Contexto.