мини|278x278пкс|Демонстрации во Сан Франциско, САД, против задушувањето на протестите во Жанаозен на 18 декември 2011 година. „Казахстан, престани да ги убиваш своите луѓе“. Протести во Мангистауска област (казашки: Жаңаөзен оқиғасы) — социјални протести на работниците во подружниците на државното претпријатие за нафта и гас КазМунајГас во Мангистауската Област во југозападен Казахстан. Тие се најпознати по масовниот штрајк на нафтените работници во 2011 година, кој кулминирал со големи немири во градот Жанаозен на 16 декември, што довело до 15 смртни случаи (официјални бројки) и стотици повредени и апсења. Следниот ден, уште едно лице било убиено во селото Шетпе за време на полициското задушување на немирите поврзани со настаните во Жанаозен.

Штрајкувачко движење Постојаните штрајкови на нафтените работници во Мангистауската Област трале од 2008 година . Во исто време, нееднаквоста во приходите се зголемила: поради растот на просечните плати, цените се зголемиле, но за значителен дел од населението кое не било поврзано со нафтената индустрија, немало промена во приходите .

Од 2010 година, во нафтената компанија „Каражанбасмунај“ беснел работнички спор, за време на кој значителна група работници почнале да бараат подобри услови за работа и повисоки плати. Во јануари 2011 година, бил формиран панел за трудова арбитража, во кој работниците се нашле во малцинство, наместо да уживаат во паритет со работодавачот како што првично било предвидено. Претседателот на синдикатот Е. Косарханов се согласил со оваа состојба и активно се спротивставил на вклучувањето на адвокатката на синдикатот Наталија Соколова во арбитражниот панел .

Во март, Наталија Соколова, адвокатка на независниот синдикат во рудникот Каражанбас, издала соопштение до премиерот и до генералниот обвинител во врска со вооружениот напад врз синдикалните активисти.

На 30 јануари и 15 февруари 2011 година Асланбек Ајдарбаев, заменик-шеф на работничкиот синдикат на Каражанбас, бил претепан и подложен на вооружени закани, а неговиот дом бил опожарен ноќта помеѓу 19 и 20 мај од непознати лица .

Штрајковите првично се одржале на нафтеното поле Каражанбас во регионот Актау на 17 мај, а на нив им се придружиле работниците во производствената подружница Озенмунајгас во регионот на Жанаозен . Повеќе од 700 работници штрајкувале во регионот Актау на 17 мај, а компанијата изгубила 1,6 милиони долари веројатни приходи за десет дена . Од првиот ден, 1.500 нафтени работници биле вклучени во штрајкот во Жанаозен.

Масовните штрајкови првично ги погодиле првенствено давателите на услуги, а не рударските операции. Во јули, повеќе од 1.200 работници штрајкувале во регионот Жанаозен.

На 2 јуни, во Актау на плоштадот во Мангистауската Област се одржал масовен мирен протест на штрајкувачите, за време на кој тие неуспешно направиле обид да се сретнат со Аким Кримбек Кушербаев за да му пренесат апел до шефот на државата Нурсултан Назарбаев .

На 2 август, синдикалниот активист Жаксилик Турбаев бил пронајден убиен во Жанаозен, а на 24 август било откриено телото на Кудајберген Карабалаев, ќерка на претседателот на синдикалниот комитет на работниците во Озенмунајгас, која исчезнала претходниот ден . Сепак, според претставниците на Регионалниот оддел за внатрешни работи, немало врска помеѓу убиствата и штрајкот.

Од почетокот на штрајковите, неколку стотици работници кои протестирале, биле отпуштени од нафтената и гасната индустрија.

Казахстанската влада не одговорила на барањата на штрајкувачите на нафтените работници повеќе од 7 месеци .

На 3 октомври, еден од штрајкувачите на компанијата „Озененергонефт“ извршил самоубиство во Жанаозен .

Од 23 до 25 ноември, во Жанаозен се одржал трипартитен состанок со штрајкувачите за прашањето за нивното вработување.

Барања и план за дејствување Од мај, работниците во нафтената индустрија речиси постојано штрајкувале во западен Казахстан, барајќи исплата на коефициентите на индустриските и регионалните плати (според работниците, нивните плати биле речиси половина од она што им се должело веќе неколку години) .

До 16 декември, штрајкувачите сеуште немале политички барања, туку само економски . Штрајкувачите немале ниту акционен план ниту сериозна поддршка од социјални активисти од други региони и земји, што требало да ги доведе до какви било екстремни мерки . На 14 декември 2011 година, бил објавен апел до нафтените работници со барање за оставка од претседателот .

Списанието „Експерт“ напишало дека овој судир не е толку работен конфликт колку социо-економски: според новинарите, луѓето биле повеќе незадоволни од ниското ниво на развој на областа и самиот Жанаозен (и покрај огромните приходи на компаниите за производство на нафта) отколку од ниските плати.

Гонење на активисти

Обвинение против Наталија Соколова На 17 мај, Јуан Му, еден од раководителите на „Каражанбасмунај“, поднел барање за кривично гонење на Наталија Соколова. Случајот не го водел обичен истражител, туку раководителот на истражниот оддел .

На 23 мај 2011 година, Наталија Соколова, адвокатка на синдикатот на нафтената компанија „Каражанбасмунај“, била казнета со 22.680 тенги за неовластен состанок одржан на 17 мај. На 24 мај, таа била казнета со 30.240 тенги за сличен состанок на 21 мај.

На 25 мај, Соколова била уапсена осум дена за одржување неовластен протест пред зградата на Регионалниот оддел за внатрешни работи на Мангистауската Област, кој се одржал претходниот ден и од властите бил оценет како неовластен митин . Во пресрет на истекот на нејзиното апсење (1 јуни), против неа била отворена кривична постапка според членот „Поттикнување социјална, национална, племенска, расна или верска омраза“, а нејзиното апсење било продолжено од судот до 1 август. На 31 мај, станот на Соколова бил претресен, а нејзиниот компјутер, сите нејзини белешки и документи биле запленети.

На 28 јули започнало судењето на Соколова. Самата Соколова целосно ги негирала обвиненијата против неа . На 8 август 2011 година, Наталија Соколова била осудена на шест години затвор со општ режим под обвинение за „поттикнување општествен раздор и кршење на правилата за организирање и одржување состаноци, митинзи, пикети, улични маршеви и демонстрации“ . Според сопругот на Соколова, на судењето не биле прикажани докази за поттикнување општествен раздор .

На 26 септември, Регионалниот суд на Мангистауската Област ја потврдил пресудата на првостепениот суд .

На 3 декември, Наталија Соколова била префрлена во затвор УГ-157/11 во Атирау .

На 15 декември, за време на прес-конференцијата во Москва, активистот за човекови права Валентин Гефтер го нарекол гонењето на Наталија Соколова „срамно и скандалозно“, а Лев Пономарев истакнал дека „казахстанскиот режим стана пионер во тестирањето нови методи за прогон на опозицијата и независните медиуми, кои подоцна беа користени во Русија и другите земји од ЗНД“ .

На 7 март 2012 година, Наталија Соколова, откако ја признала вината, била ослободена со условна казна. Исто така, ѝ било забрането да се занимава со јавни активности во траење од три години . Така, Соколова поминала десет и пол месеци во затвор.

Од јуни 2016 година, Соколова и уште 14 поранешни вработени во „Каражанбасмунај“ се пожалила кај заменик-акимот на регионот дека сè уште не можат да најдат работа. Нивниот поранешен работодавач, според нив, одговорил со закани на нивните барања за враќање на работа, надомест за периодот на невработеност и други бенефиции .

Обвинение против Акжанат Аминов На 30 јуни, Регионалниот суд во Мангистауската Област го осудил Акжанат Аминов, активист во штрајкот на нафтените работници во Озенмунајгас, на два месеци притвор под обвинение за „поттикнување општествен раздор“. На 5 јули, судот ја отфрлил неговата жалба .

Во јули, се дознало дека тој не ја добивал потребната медицинска нега: и покрај фактот дека страда од дијабетес тип 2, не примал инсулински инјекции . Како резултат на тоа, неговото здравје се влошило . Претседателот на синдикатот „Жанарту“ и копретседател на Социјалистичкото движење на Казахстан, Јесенбек Уктешбаев, го сметал ова за мачење .

На 18 август, Аминов добил условна казна од една година затвор со пробен период од две години по отслужување на два месеци во притвор . Акжанат Аминов бил ослободен од притвор во судницата .

Обвинение против Наталија Ажигалиева На 8 септември 2011 година, активистката за човекови права и лидерка за работнички права, Наталија Ажигалиева, била уапсена во Жанаозен и осудена на 15 дена административен притвор под обвинение за „злонамерна непослушност кон полицијата“ .

На 24 септември, Наталија Ажигалиева била ослободена. Познато е дека тужбата против неа ја поднел полицаец кој учествувал во растерувањето на штрајкувачите во Жанаозен на 8 јули. Било објавено дека во тоа време, Наталија Ажигалиева се полеала со бензин и се заканила дека ќе се самозапали во знак на протест .

Одговор на обвиненијата Протестите на нафтените работници, кои започнале во летото 2011 година, го привлекле вниманието на меѓународните организации. На 11 јуни, Пол Марфи, член на Европскиот парламент од Ирска (Социјалистичка партија, фракција на Европската обединета левица - Нордиска зелена левица), испратил писмо со поддршка до нафтените работници кои протестирале во Каражанбас .

На 1 јули, според извештаите на опозициските медиуми, Владимир Козлов, лидер на партијата Алга!, изјавил дека „локалните власти, раководството на Озенмунајгас и агенциите за спроведување на законот во Мангистауската Област намерно ги провоцираат штрајкувачките и гладните работници на бунт“ . Судејќи според фактот дека Козлов бил препознаен како еден од организаторите на овие немири, истрагата подоцна заклучила дека тој, заедно со истомисленици (Соколова и други), однапред го подготвувале јавното мислење за немирите во Жанаозен со вакви изјави.

Во јули 2011 година, Амнести Интернешенсл ги прогласил Наталија Соколова и Акжанат Аминов за затвореници на совеста .

Меѓународната организација на работници и народи упатила соопштение до претседателот на Казахстан Назарбаев, кое го потпишале генералниот секретар на Работничката партија (Алжир) Луиза Ханун и секретарот на Независната работничка партија (Франција) Даниел ГлукштајнРастёт международная кампания солидарности с казахстанскими нефтяниками.

Хронологија на настаните На 16 декември 2011 година, за време на прославите по повод 20-годишнината од независноста на Казахстан, околу 16:30 часот, според официјалните извештаи, разбеснетите демонстранти демолирале полициски автобус, го превртиле и запалиле. Исто така, судејќи според поединечни видео инсерти, разбеснетите демонстранти (од кои многумина не носеле униформи на нафтени работници, туку обична цивилна облека) нападнале деца кои учествувале во театарска парада, како и полиција, со стапови и парчиња цевки. Понатаму, објавените видеа (од кои некои биле официјално прикажани на брифинзи во Канцеларијата на државниот обвинител) покажале групи демонстранти кои учествуваат во немири (палат згради, кршат и ограбуваат продавници, туркаат и кршат автомобили) и напаѓаат полицајци .

Подоцна, за време на истрагата и судењето, било утврдено дека провокаторите им дале на секој од активните учесници во немирите по 20.000 тенги, им дале пијалоци, делеле пушки и друго оружје и ги поттикнувале да ограбуваат продавници, да кршат автомобили и да ги тепаат учесниците во празничната поворка. Казахстанскиот претседател Нурсултан Назарбаев го споменал ова на 24 декември за време на состанокот со жителите на Жанаозен. „Провокаторите си ја завршија работата и исчезнаа. Веќе приведовме половина од нив, но оној што ја оркестрираше целата операција никогаш не се појави во Жанаозен. На секој од младите мажи им беа дадени 20.000 тенги и им беа дадени пијалоци. Сериозно го истражуваме овој случај и ќе го разгледаме секој смртен случај поединечно. Ќе ги бараме организаторите, каде и да се кријат во светот. Ќе има судење, а одговорните ќе бидат казнети“, изјавил претседателот Нурсултан Назарбаев .