Абу Наср Мухамед ел-Фараби (; – 14 декември 950 – 12 јануари 951), познат во грчкиот исток и латинскиот запад како Алфараби, — ран исламски филозоф и музички теоретичар. Тој бил означен како „татко на исламскиот неоплатонизам“, и „основач на исламската политичка филозофија“.

Областите на филозофски интерес на ел-Фараби вклучувале — но не биле ограничени на, филозофија на општеството и религијата; филозофија на јазикот и логика; психологија и епистемологија; метафизика, политичка филозофија, и етика. Тој бил експерт и во практичното музицирање и во музичка теорија, и иако не бил по природа научник, неговите дела вклучувале астрономија, математика, космологија, и физика.

Ел-Фараби се сметал за првиот Муслиман кој ја претставил филозофијата како кохерентен систем во Исламскиот свет, и создал сопствен филозофски систем, кој развил филозофија што значително ги надминала школастичките интереси на неговите грчко-римски неоплатонизам и сириски аристотелски претходници. Дека бил повеќе од пионер во Исламска филозофија се гледало од тоа што подоцнежните автори го нарекувале „Вториот учител“, при што Аристотел бил првиот.

Филозофи кои биле под влијание на ел-Фараби вклучуваат Јахја ибн Ади, Абу Сулејман Сиџистани, Абу ел-Хасан ел-Амири и Абу Хајан ел-Тавхиди; Авицена, Сухраварди и Мула Садра; Авемпасе, Ибн Туфаил и Авероес; Мојсеј Мајмонид, Алберт Велики, и Лео Штраус. Тој бил познат и во грчкиот Исток и латинскиот Запад, како и во Исламски свет.

Биографија Постоечките варијации во основните извештаи за потеклото и родословието на ел-Фараби укажуваат дека тие не биле запишани за време на неговиот живот или набргу потоа од некој со конкретни информации, туку се темелеле на гласини или претпоставки (како што е случајот и со други негови современици). Малку се знае за неговиот живот. Раните извори вклучуваат автобиографски пасус во кој ел-Фараби ја следи историјата на логиката и филозофијата до своето време, како и кратки спомнувања од ел-Масуди, Ибн ел-Надим и Ибн Хавкал. Саид ел-Андалуси напишал биографија за ел-Фараби. Арапските биографи од 12–13 век имале малку факти на располагање и користеле измислени приказни за неговиот живот.

Од случајни извештаи е познато дека тој поминал значително време (поголемиот дел од својот научен живот) во Багдад со сириски христијански научници, вклучувајќи го свештеникот Јухана ибн Хајлан, Јахја ибн Ади и Абу Исхак Ибрахим ел-Багдади. Подоцна поминал време во Дамаск и во Египет пред да се врати во Дамаск, каде што починал во 950–951 година.

Неговото име било Абу Наср Мухамед ибн Мухамед ел-Фараби, понекогаш со семејното презиме ел-Тархани, односно елементот Тархан се појавува во една нисба. Неговиот дедо не бил познат меѓу неговите современици, но името Авзалаг, на арапски, се појавува подоцна во делата на Ибн Аби Усајбија, а името на неговиот прадедо во делата на Ибн Халикан.

Неговото родно место можело да биде кое било од многуте места во Средна Азија — тогаш позната под името Хорасан. Зборот е персиски термин за место кое се наводнува со изворска вода или тек од блиска река. Така, постојат многу места што го носат тоа име (или негови варијации) во тој регион, како што се Фараб (Отрар) на реката Јаксарт (Сир Дарја) во денешен Казахстан; Фараб, сѐ уште постоечко село во предградијата на градот Чахарџуј/Амул (денешен Туркменабат) на реката Оксус Аму Дарја во Туркменистан, на Патот на свилата, кој ги поврзувал Мерв со Бухара, или Фарајаб во Голем Хорасан (денешен Авганистан). Постариот персиски Параб (во Худуд ел-алам) или Фарајаб (исто така Париџаб), е чест персиски топоним што значи „земји наводнувани со пренасочување на речна вода“.Daniel Balland, "Fāryāb" in Encyclopædia Iranica. excerpt: "Fāryāb (also Pāryāb), common Persian toponym meaning “lands irrigated by diversion of river water"Dehkhoda Dictionary under "Parab" excerpt: "پاراب . (اِ مرکب ) زراعتی که به آب چشمه و کاریز ورودخانه و مانند آن کنند مَسقوی . آبی . مقابل دیم" (translation: "Lands irrigated by diversion of river water, springs and qanats.")

Потекло

Додека некои научници тврдат дека неговото етничко потекло не може да се утврди,F. Abiola Irele/Biodun Jeyifo, "Farabi", in The Oxford Encyclopedia of African Thought, Vol. 1, p. 379. други го опишуваат како личност со персиско или туркиско потекло. Средновековниот арапски историчар Ибн Аби Усајбија (починал во 1270) — еден од најстарите биографи на ел-Фараби — наведува во своето дело „Ујун“ дека таткото на ел-Фараби бил од персиско потекло.Ebn Abi Osaybea, Oyun al-anba fi tabaqat at-atebba, ed. A. Müller, Cairo, 1299/1882. وكان ابوه قائد جيش وهو فارسي المنتسب ел-Шахразури, кој живеел околу 1288 година и напишал рана биографија, исто така наведува дека ал-Фараби потекнувал од персиско семејство.Seyyed Hossein Nasr, Mehdi Aminrazavi. "An Anthology of Philosophy in Persia, Vol. 1: From Zoroaster to Umar Khayyam", I.B. Tauris in association with The Institute of Ismaili Studies, 2007. Pg 134: "Ibn Nadim in his al-Fihrist, which is the first work to mention Farabi considers him to be of Persian origin, as does Muhammad Shahrazuri in his Tarikh al-hukama and Ibn Abi Usaybi'a in his Tabaqat al-atibba. In contrast, Ibn Khallikan in his '"Wafayat al-'ayan considers him to be of Turkish descent. In any case, he was born in Farab in Khurasan of that day around 257/870 in a climate of Persianate culture"Arabic: و كان من سلاله فارس in J. Mashkur, Farab and Farabi, Tehran,1972. See also Dehkhoda Dictionary under the entry Farabi for the same exact Arabic quote. Според Маџид Фахри, професор емеритус по филозофија на Универзитет Џорџтаун, таткото на ел-Фараби „бил воен заповедник од персиско потекло“. Персиското потекло е наведено и во многу други извори.P.J. King, "One Hundred Philosophers: the life and work of the world's greatest thinkers", chapter al-Fārābi, Zebra, 2006. pp 50: "Of Persian stock, al-Farabi (Alfarabius, AbuNaser) was born in Turkestan" Henry Thomas, Understanding the Great Philosophers, Doubleday, Published 1962 T. J. De Boer, "The History of Philosophy in Islam", Forgotten Books, 2008. Excerpt page 98: "His father is said to have been a Persian General". Sterling M. McMurrin, Religion, Reason, and Truth: Historical Essays in the Philosophy of Religion, University of Utah Press, 1982, . page 40. Edited by Robert C. Solomon and Kathleen M. Higgins. (2003). From Africa to Zen : an invitation to world philosophy. Lanham, Md.: Rowman & Littlefield Publishers. pp. 163. "al-Farabi (870–950), a Persian," Thomas F. Glick. (1995). From Muslim fortress to Christian castle : social and cultural change in medieval Spain. Manchester: Manchester University Press. pp. 170. "It was thus that al-Farabi (c. 870–950), a Persian philosopher" The World's Greatest Seers and Philosophers.. Gardners Books. 2005. pp. 41. "al-Farabi (also known as Abu al-Nasr al-Farabi) was born of Turkish parents in the small village of Wasij near Farab, Turkistan (now in Uzbekistan) in 870 AD. His parents were of Persian descent, but their ancestors had migrated to Turkistan." Bryan Bunch with Alexander Hellemans. (2004). The history of science and technology : a browser's guide to the great discoveries, inventions, and the people who made them, from the dawn of time to today. Boston: Houghton Mifflin. pp. 108. "Persian scholar al-Farabi"Olivier Roy, "The new Central Asia: the creation of nations", I.B.Tauris, 2000. 1860642799. pg 167: "Kazakhstan also annexes for the purpose of bank notes Al Farabi (870–950), the Muslim philosopher who was born in the south of present-day Kazakhstan but who presumably spoke Persian, particularly because in that era there were no Kazakhs in the region" Majid Khadduri; [foreword by R. K. Ramazani]. The Islamic conception of justice. Baltimore : Johns Hopkins University Press, c1984.. pp. 84. "Nasr al-Farabi was born in Farab (a small town in Transoxiana) in 259/870 to a family of mixed parentage — the father, who married a Turkish woman, is said to have been of Persian and Turkish descent — but both professed the Shi'l heterodox faith. He spoke Persian and Turkish fluently and learned the Arabic language before he went to Baghdad. Ḥannā Fākhūrī, Tārīkh al-fikr al-falsafī ʻinda al-ʻArab, al-Duqqī, al-Jīzah : al-Sharikah al-Miṣrīyah al-ʻĀlamīyah lil-Nashr, Lūnjmān, 2002. Ammar al-Talbi, al-Farabi, UNESCO: International Bureau of Education, vol. XXIII, no. 1/2, Paris, 1993, p. 353-372 David Deming,"Science and Technology in World History: The Ancient World and Classical Civilization", McFarland, 2010. pg 94: "Al-Farabi, known in Medieval Europe as Abunaser, was a Persian philosopher who sought to harmonize.Philosophers: Abu Al-Nasr Al-Farabi , Trinity College, 1995–2000 Димитри Гутас, професор емеритус на универзитетот „Јејл“, забележува дека делата на Фараби содржат наводи и глоси на персиски, согдиски, па дури и грчки, но не и турски.George Fadlo Hourani, Essays on Islamic Philosophy and Science, Suny press, 1975; Kiki Kennedy-Day, Books of Definition in Islamic Philosophy: The Limits of Words, Routledge, 2002, page 32. Согдискиот исто така се предлага како негов мајчин јазикJoshua Parens (2006). An Islamic philosophy of virtuous religions : introducing Alfarabi. Albany, NY: State Univ. of New York Press. pp. 3. excerpt: "He was a native speaker of Turkic dialect, Soghdian." [Note: Sogdian was an East Iranian language and not a Turkic dialect] и како јазик на жителите на Фараб.Joep Lameer, "Al-Fārābī and Aristotelian syllogistics: Greek theory and Islamic practice", E.J. Brill, 1994. pg 22: "..Islamic world of that time, an area whose inhabitants must have spoken Soghdian or maybe a Turkish dialect..." Мухамед Џавад Машкур тврди за иранско-говорно потекло од Средна Азија.مشكور، محمدجواد. “فاراب و فارابي“. دوره14، ش161 (اسفند 54): 15-20- . J. Mashkur, "Farabi and Farabi" in volume 14, No. 161, pp 15–12, Tehran,1972. English translations of the arguments used by J. Mashkur can be found in: G. Lohraspi, "Some remarks on Farabi's background"; a scholarly approach citing C.E. Bosworth, B. Lewis, R. Frye, D. Gutas, J. Mashkur and partial translation of J.Mashkur's arguments: PDF. ولی فارابی فيلسوف تنها متعلق به ايران نبود بلكه به عالم اسلام تعلق داشت و از بركت قرآن و دين محمد به اين مقام رسيد. از اينجهت هه دانشمندانی كه در اينجا گرد آمدهاند او را يك دانشمند مسلمان متعلق به عالم انسانيت ميدانند و كاری ب تركی و فارسی و عربی بودن او ندارند. Според Кристоф Баумер, тој веројатно бил согдиец. Според Терез-Ан Друар, пишувајќи во 2020 година:

„Научниците го оспорувале неговото етничко потекло. Некои тврделе дека бил Турчин, но поновите истражувања укажуваат дека бил Персиец.“

Најстариот познат навод за туркиско потекло ја дал средновековниот историчар Ибн Халикан (починал во 1282 година), кој во своето дело Wafayat (завршено во 669/1271) навел дека ел-Фараби бил роден во малото село Васиџ близу Фараб (во денешен Отрар, Казахстан) од туркиски родители. Врз основа на овој запис, некои научници тврдат дека тој бил од туркиско потекло.B.G. Gafurov, Central Asia:Pre-Historic to Pre-Modern Times, (Shipra Publications, 2005), 124; "Abu Nasr El-Farabi hailed from around ancient Farabi which was situated on the bank of Syr Daria and was the son of a Turk military commander".Will Durant, The Age of Faith, (Simon and Schuster, 1950), 253.Nicholas Rescher, Al-Farabi's Short Commentary on Aristotle's Prior Analytics, University of Pittsburgh Pre, 1963, p.11, Online Edition.Antony Black, The History of Islamic Political Thought: From the Prophet to the Present, Routledge, p. 61, Online EditionJames Hastings, Encyclopedia of Religion and Ethics, Kessinger Publishing, Vol. 10, p.757, Online EditionEdited by Ted Honderich. (1995). The Oxford companion to philosophy. Oxford: Oxford University Press. pp. 269. "Of Turki origin, al-Farabi studied under Christian thinkers"