Уставот на Узбекистан предвидува слобода на вероисповед и одвојување на црквата од државата, иако во пракса тоа не е секогаш случај. Според Хјуман рајтс воч „властите ја ограничуваат верската слобода преку спречување на регистрација на верски заедници, подложување на поранешни верски затвореници на произволни контроли и гонење на муслимани врз основа на широки и нејасно формулирани обвиненија поврзани со екстремизам.“ Нема ограничувања за главната верска практика на муслиманите, Евреите и христијаните. Узбечкото општество е толерантно кон христијанските цркви сè додека тие не се обидуваат да придобијат следбеници меѓу етничките Узбеци; законот забранува или строго ограничува прозелитизам, увоз и ширење на верска литература и нудење приватна верска настава.
Со користење на нови кривични одредби донесени во 2006 година, биле покренати кривични постапки против двајца пастори. Едниот бил осуден на 4 години во работен логор; другиот добил условна казна и пробација. Владата водела кампања против исламски групи осомничени за екстремизам, осудувајќи ги членовите на овие групи на долги затворски казни. Многумина биле осомничени членови на Хизб ут-Тахрир (ХТ), забрането екстремистичко исламско политичко движење, забранетата исламска група Акромија (Акромијлар), или вахабистички групи. Педесетнички ѓакон бил претепан откако неговата црква била прикажана во документарец на државната телевизија против христијанските евангелисти.
Од изборот на Шавкат Мирзијоев, Узбекистан ужива поголема верска слобода и земјата била отстранета од американската листа на проблематични земји во однос на верската толеранција.
Верска демографија
Земјата има површина од и проценето население од околу 34 милиони. Меѓународните експерти сметаат дека населението претрпело намалување од 2 до 3 милиони во последниве години поради растечкиот тренд на работна миграција од Узбекистан во соседните земји, Русија, Јужна Кореја и Блискиот Исток. Приближно 80 проценти од населението се етнички Узбеци; 5,5 проценти Руси; 5 проценти Таџици; 3 проценти Казаци; 2,5 проценти Каракалпаци; и 1,5 проценти Татари. Нема официјални статистики за припадноста на различни верски групи; сепак, се проценува дека до 90 проценти од населението номинално се сунитски муслимани, од ханафиската школа. Шиитските муслимани, кои се концентрирани во провинциите Бухара и Самарканд, сочинуваат околу 1 процент од населението. Околу 5 проценти од населението се православни Руси, процент што се намалува како што бројот на етнички Руси и други Словени продолжува да емигрира. Сè поголем број муслимани и руски православни верници активно ја практикуваат својата религија. Надвор од Ташкент, практикувачките муслимани денес се мнозинство. Во периодот опфатен со овој извештај, посетеноста на џамиите значително се зголемила, особено меѓу помладите мажи, кои обично го сочинуваат мнозинството верници. Преостанатите 3 проценти од населението вклучуваат мали заедници на римокатолици, корејски христијани, Баптисти, Лутерани, Адвентисти од седмиот ден, евангелски и педесетнички христијани, Јеховини сведоци, зороастријци, будисти, бахаисти и Харе Кришна, како и атеисти. Покрај тоа, се проценува дека 15.000 до 20.000 Ашкенази и бухарски Евреи остануваат во земјата, концентрирани во градовите Ташкент, Бухара и Самарканд. Најмалку 80.000 други емигрирале во Израел и Соединетите Американски Држави во изминатите две децении.
Состојба на верската слобода Правна и политичка рамка Уставот предвидува слобода на религија; сепак, Владата и законите ги ограничуваат овие права во пракса. Уставот, исто така, го утврдува принципот на одвојување на црквата од државата. Владата им забранува на верските групи да формираат политички партии и општествени движења.
Закон за слобода на совеста и верските организации (Законот за религија од 1998 година) предвидува слобода на богослужба, слобода од верски прогон, одвојување на црквата од државата и право на основање училишта и обука на свештенство; сепак, законот ги доделува овие права само на регистрирани групи. Исто така, ги ограничува верските права што се сметаат за во спротивност со националната безбедност, забранува прозелитизам, забранува верски предмети во јавните училишта, забранува приватно подучување на верски принципи и бара верските групи да добијат дозвола за објавување или дистрибуција на материјали. Комитет за верски прашања (КВП), агенција одговорна пред Советот на министри, мора да ја одобри целата верска литература.
Законот за религија бара сите верски групи и заедници да се регистрираат и предвидува строги и оптоварувачки критериуми за нивна регистрација. Меѓу неговите барања, законот предвидува секоја група да поднесе список од најмалку сто членови-граѓани до локалната канцеларија на Министерството за правда (МП). Оваа одредба ѝ овозможува на Владата да забрани било која група со пронаоѓање технички причини за одбивање на нејзината пријава за регистрација. КВП ја надгледува регистрираната верска активност. Новите џамии продолжиле да се соочуваат со тешкотии при добивање регистрација, како и оние што претходно биле затворени и повторно аплицирале.
Законот им забранува на верските групи да обучуваат верски кадар доколку немаат регистрирано централно административно тело. Регистрацијата на централно тело бара постоење на регистрирани верски групи во 8 од 13-те провинции во земјата, што е речиси невозможно барање за повеќето верски групи. Постојат шест такви субјекти кои законски можат да обучуваат верски кадар. Законот ја ограничува верската настава на официјално одобрени верски училишта и наставници одобрени од државата. Законот не дозволува приватна настава и предвидува казни за прекршувања. Законот забранува предавање верски предмети во јавните училишта.
Член 14 од Законот за религија забранува носење „култни облеки“ (верска облека) на јавни места за сите, освен за „лица кои служат во верски организации“.
Кривичниот и граѓанскиот законик содржат строги казни за прекршување на Законот за религија и други прописи за верските активности. Покрај забранетите активности што вклучуваат организирање нелегална верска група, законот исто така забранува убедување други да се приклучат на таква група и вклучување малолетници во верска организација без дозвола од нивните родители. Секоја верска служба што ја спроведува нерегистрирана верска организација е нелегална.
Кривичниот законик формално прави разлика помеѓу „нелегални“ групи, односно оние што не се правилно регистрирани, и „забранети“ групи, како што е екстремистичката исламистичка политичка партија Хизб ут-Тахрир (ХТ), Таблиг Џамат, и други групи означени со општиот термин „вахабистички“ кои се целосно забранети. Законикот го прави кривично дело, казниво со до 5 години затвор, организирањето нелегална верска група или продолжувањето на нејзините активности откако ѝ била одбиена регистрација или ѝ било наредено распуштање. Дополнително, законикот го казнува учеството во таква група со до 3 години затвор. Законикот исто така предвидува казни до 20 години затвор (доколку делото предизвика „тешки последици“) за „организирање или учество“ во активности на верски екстремистички, фундаменталистички, сепаратистички или други забранети групи. Во минатото, судовите често ја игнорирале разликата меѓу нелегални и забранети групи и често ги осудувале членовите на неодобрени муслимански групи според двата прописа. Во извештајниот период немало извештаи за такви практики.
Главните закони според кои властите ги обвинуваат граѓаните за верска активност се член 159 (антиуставна активност); член 216 (нелегално формирање јавни здруженија или верски организации); член 216, став 2 (прекршување на законодавството за верските организации, вклучително и прозелитизам); член 244, став 1 (производство и дистрибуција на материјали што претставуваат закана за јавната безбедност и јавниот ред); и член 244, став 2 (основање, раководење или учество во верски екстремистички, сепаратистички, фундаменталистички или други забранети организации) од Кривичниот законик. Граѓаните обвинети според овие одредби (особено член 244, став 2) често се обвинети дека се членови на ХТ.
Измените од декември 2005 година на Кривичниот законик (член 217 дел 2) и Административниот законик (член 201) ги зголемиле казните за повторени прекршоци на законот за верска активност, зголемувајќи ги на 200 до 300 пати од минималната месечна плата од 10 долари (12.420 суми) според Кривичниот законик и 50 до 100 пати од минималната плата според Административниот законик.
Измените од јуни 2006 година на Административниот законик го казнуваа „нелегалното производство, складирање, увоз или дистрибуција на материјали со верска содржина“ со парична казна од 20 до 100 пати од минималната месечна плата за поединци, или 50 до 100 пати од минималната месечна плата за службени лица на организации, заедно со конфискација на материјалите и „соодветните средства за нивно производство и дистрибуција“. Член 244-3 од Кривичниот законик го опфаќало истото дело, казнувајќи ги лицата кои веќе биле осудени според соодветниот член од Административниот законик со парична казна од 100 до 200 пати од минималната месечна плата или со поправен труд до 3 години. Други измени, воведени истовремено во Кривичниот и Административниот законик, го казнуваа производството и дистрибуцијата на „литература што поттикнува расна и верска омраза“.
Иако законот ги третирал сите регистрирани верски деноминации еднакво, Владата финансирала исламски универзитет и зачувување на исламските историски локалитети. Во 2007 година, за да се одбележи прогласувањето на Ташкент како една од четирите Престолнини на исламската култура од страна на Исламска образовна, научна и културна организација (ИСЕСКО), Владата финансираше значително проширување на канцелариите на Муслиманскиот одбор (Муфтијатот) и изградба на голема нова џамија и библиотека во комплексот. Владата обезбедила логистичка поддршка за 5.000 избрани муслимани да учествуваат на хаџот, што претставувало зголемување од 4.200 претходната година, но аџиите сами ги покривале своите трошоци. Владата го контролираше муфтијатот, кој пак ја контролираше исламската хиерархија, содржината на проповедите на имамите и обемот и содржината на објавените исламски материјали. Курбан Бајрам и Рамазан Бајрам биле одбележувани како национални празници.
Владата сè уште не имплементирала ниту една од препораките на експертскиот панел на ОБСЕ од 2003 година, преку Канцеларија за демократски институции и човекови права (ОДИХР), кој го разгледувал Законот за религија од 1998 година и поврзаните прописи и заклучил дека тие биле во спротивност со меѓународните норми за верска слобода. ОБСЕ препорачала укинување на забраните за прозелитизам и приватна верска настава и декриминализација на активностите на нерегистрираните верски организации.
Ограничувања на верската слобода Постоеле значителни владини ограничувања на верската слобода во периодот опфатен со овој извештај. Владата, со тоа што продолжувала да одбива регистрација на некои верски групи и да дерегистрира други, им го одземала нивното законско право на богослужба. Владата ограничувала многу верски практики и активности, казнувајќи некои граѓани затоа што се занимавале со верски активности спротивно на законите за регистрација.
Иако во одредена мера ги поддржувала умерените муслимани, Владата, повикувајќи се на загриженост за националната безбедност, забранувала исламски организации кои ги сметала за екстремистички и го криминализирала членството во нив. Меѓу главните забранети организации биле Хизб ут-Тахрир (ХТ), Исламско движење на Узбекистан (ИДУ), Акромија, Таблиг Џамаат и различни групи кои Владата широко ги означувала како вахабистички. Владата изјавувала дека не го смета репресирањето на лица или групи осомничени за екстремизам како прашање на верска слобода, туку како спречување на вооружен отпор против Владата.