мини|Фрањо Рачки Фрањо Рачки (25 ноември 1828 – 13 февруари 1894) бил хрватски католички свештеник, историчар, публицист, културен деец и политичар. Се смета за еден од основоположниците на модерната критичка хрватска историографија и клучна фигура во хрватското национално преродување и југословенската идеја во 19 век.
Ран живот и образование Роден е во Фужине близу Риека, во Кралство Хрватска, дел од Австриското Царство. Гимназиско образование завршил во Сењ и Вараждин. Теологија студирал во Сењ, каде во 1852 година бил ракоположен за свештеник. Докторат по теологија стекнал во Виена во 1855 година.
Уште како млад професор во Сењ, Рачки почнал со историски истражувања. Организирал собирање на глаголски документи на Кварнерските острови и се истакнал со проучувањето на Бајската плоча на островот Крк. Објавил трудови за глаголската книжевност и за дејноста на светите Кирил и Методиј.
Историски и научен придонес Во 1857 година бил испратен во Рим, во Хрватскиот завод „Св. Јероним“, каде три години работел во архивите и библиотеките. Таму собрал богата документација за јужнословенската историја, особено за богомилите и патарените. Неговото дело Богомили и Патарени (1868) претставува значајна пресвртница во истражувањето на Босанската црква, во кое ја поставил „богомилската хипотеза“ за дуалистичко влијание од Бугарија. Хипотезата долго време доминирала, но подоцна значително била ревидирана.
Рачки е автор на низа пионерски историски дела, меѓу кои најзначајно е монументалната збирка на извори Documenta historiae Croaticae periodum antiaquam illustrantia. Неговите трудови опфаќаат теми како внатрешната организација на Хрватска пред 12 век, историјата на Иван Луциќ, стариот босански грб и повелите на босанскиот крал Твртко. Тој се залагал за проучување не само на политичките настани, туку и на културните и општествените процеси во историјата.
Како културен деец, Рачки го основал првото хрватско научно списание *Књижевник* (1864–1866), а бил заслужен и за покренување на влијателните културно-политички списанија *Обзор* и *Вијенац*.
Политичка дејност Заедно со Јосип Јурај Штросмаер, Рачки бил еден од главните основачи на Народната партија. Бил страстен застапник на југословенската идеја и се борел за културно и политичко обединување на Јужните Словени во рамките на Хабсбуршката монархија, како и за поголема хрватска автономија. Служел како пратеник во Хрватскиот сабор во 1860-тите и 1870-тите години. По Хрватско-Унгарската нагодба и промените во политиката на партијата, се повлекол од активна политика, но во 1880-тите се вратил преку Независната народна партија.
Академска дејност и наследство Рачки е клучна фигура во основањето на Југословенската академија на науките и уметностите (денес Хрватска академија на науките и уметностите), на чие чело стоел од 1866 до 1887 година. Под негово раководство биле покренати значајни академски изданија како *Рад* и *Старине*, а тој ја поставил основата за долгорочното работење на Академијата во хуманистичките и општествените науки. Бил претседател на одборот за книжевна дејност на Матица хрватска.
Починал во Загреб на 13 февруари 1894 година. Неговото научно и културно дело оставило траен белег врз хрватската историографија и националната култура. Во негова чест во Фужине се одржуваат годишни научни собири „Денови на др. Фрањо Рачки“.
Категорија:Членови на Хрватската академија на науките и уметностите