Broussonetia papyrifera, syn. Morus papyrifera L. претставѕва вид скриеносеменица од семејството Moraceae кое потекнува од Источна и Југоисточна Азија вклучувајќи ја континентална Кина, Хонг Конг, Индија, Јапонија, Кореја, Мјанмар и Тајван, но сепак широко се одгледува и на многу други места како воведен вид во Нов Зеланд, делови од Европа, САД и Африка.

Во Македонија се одгледува како декоративно растение, и тоа најчесто по паркови и дрвореди, но често го има и по селата поради неговата отпорност кон суша. Познат за околината на Велес, Дојран и Гевгелија.

Дрвото е ценето поради неговата разновидна употреба, а неговата внатрешна кора традиционално се преработува во платно за кора и е исто така важна суровина во производството на хартија.

Специфичниот латински епитет „papyrifera“ ја опишува употребата на неговата кора за производство на хартија.

Потекло Древните Австронезијци ја користеле Broussonetia papyrifera за производство на платно од кора. По потекло од суптропската континентална Азија, таа даваla силна поддршка за хипотезата „Надвор од Тајван“ за австронезиската експанзија.

Генетските студии ја проследиле Broussonetia papyrifera од далечниот Пацифик до Тајван преку Нова Гвинеја и Сулавеси, a nејзиното општо отсуство на Филипините, каде што преживеаните растенија во голема мера потекнуваат од модерните воведувања во 1935 година, сугерира дека претходните праисториски воведувања таму исчезнале, потврдувајќи го тајванското, а не островското потекло од Југоисточна Азија.

Дополнително, популациите на Broussonetia papyrifera од кора во Нова Гвинеја, исто така, покажуваат генетски прилив од друга експанзија од Индокина и Јужна Кина.

Се верува дека е најшироко транспортираната влакнеста култура во праисторијата која била носена низ речиси целиот австронезиски свет, допирајќи речиси до секоја островска група во Полинезија, вклучувајќи ги Рапа Нуи и Аотеароа.

Главно се размножувала вегетативно преку резници и коренови изданоци, а многу ретко од семе, бидејќи растенијата обично се береле пред цветање и се дводомни, барајќи и машки и женски дрвја за производство на семе.

Некои островски популации подоцна исчезнале кога одгледувањето опаднало, како на Куковите Острови и Мангарева, иако историски примероци собрани од Европејците за време на колонијалната ера преживеале во музејските збирки.

Во Нов Зеланд, била донесена од раните маорски доселеници (усните истории ги споменуваат кануата Отурерао, Таинуи и Аотеа како извори) и евидентирана за време на патувањата на Џејмс Кук во 70 години од 18 век, но веројатно исчезнала до веќе од 40 години од истиот век поради намаленото одгледување и преселување од страна на внесениот добиток , а подоцна било повторно воведено во Нов Зеланд од јапонски растенија за време на европската колонизација.

Опис Овој вид претставува листопадна грмушка или дрво што обично расте од 10м до 20м во височина, но познато е дека понекогаш достигнува дури 35м.

Листовите се со варијабилен облик, дури и кај една единка и може да бидат лобусни или нелобусни, но обично имаат забиени рабови, лесно влакнести, бледи долни страни и груба текстура. Тие се до околу 15см до 20см долги.

Видот има машки и женски цветови на одделни растенија. Цветницата со стамени листови е ресичка до 8см долги со меки машки цветови.

Пистилатостата инфлоресценција е сферична глава до околу 2см широки со зеленикави женски цветови што влечат долги стилови, а Инфуктесценцијата е сферичен грозд од 2-3см широчина што содржи многу црвени или портокалови плодови. Секој поединечен испакнат плод во гроздот се нарекува друпа.

Употреба Ова растение се одгледувало во Азија и некои пацифички острови со векови за храна, растителни влакна и лекови. Хартиената Broussonetia papyrifera била главен извор на платно за кора, познато како тапа во повеќето полинезиски јазици.

Иако платното за кора се изработувало и од членови на семејството Moraceae, вклучувајќи ги Ficus и Artocarpus, а повремено и од коприви Pipturus, особено на Хаваи, сепак највисок квалитет се изработувал од хартиената Broussonetia papyrifera.

Меѓу древните Австронезијци, платното од кора бил примарен материјал за облека произведен со камени или дрвени торбички, кои се меѓу најчестите артефакти пронајдени на австронезиските археолошки локалитети.

Раните примери од локалитетот Дингмо во Гуангси, датирани од околу 7.900 година п.н.е. и бројни наоди во јужна Кина, особено околу делтата на реката Перл, а како доказ се наведуваат предтајванските австронезиски татковини пред јужната експанзија на династијата Хан.

Во Нов Зеланд, раните маорски доселеници ги задржале полинезиските техники на платно од кора (аут) и покрај ограничениот раст на дрвјата, а до 70 години на 18век главно се користело за меки бели филети и украси за ушите на мажи со висок статус, исчезнувајќи на почетокот на 19 век заедно со дрвото, иако сега се појавуваат напори за оживување потпирајќи се на хавајското знаење.

Низ цела Австронезија, имињата за хартиена Broussonetia papyrifera не се сродни, па затоа не може да се реконструира праокеански термин, но сепак полинезиските термини за кора од дрво можат да се реконструираат од праполинезискиот *taba („кора“) што се рефлектира во вајан таба и на тонгански, самоански, мангаревски и раротонгански тапа; на хавајскиот капа, a други широко распространети термини потекнуваат од протополинезискиот *siapo, кој се појавува на ниуенски, тонгански и маркиски хиапо; на самоански и источен Футунански сијапо. Хартија мини|Јапонски процес на производство на хартија „ваши“ Хартиената Broussonetia papyrifera била значајна влакнеста култура во историјата на хартијата и била позната по својата издржливост и долговечност која продолжувала да се користи во разни традиционални и современи практики за производство на хартија и до ден денес.

Се користи за производство на хартија во Кина некаде помеѓу 2 и 8 век, а во Кореја, најстариот постоечки блок-печат во светот датира од околу 751 година од н.е. и е печатен на хартија ханџи со користење на нејзините влакна.

Висококвалитетните корејски ханџи и јапонски ваши обично се правеле од внатрешната кора на хартијата Broussonetia papyrifera, која се толчи и се меша со вода за да се добие паста, а потоа се суши во листови.

Други употреби Дрвото на растението е корисно за изработка на мебел и прибор, а корените можеле да се користат како јаже.

Плодовите и варените листови можеле да се јадат, а историски гледано, листовите се користеле како храна за елени, говеда и овци.

Неговите плодови се богати со изобилство сапонин и витамини од групата Б, а плодот, листовите и кората се користеле во системите на традиционалната медицина. Кората и плодот на видот, познат локално како џангли тут, се користат и како лаксатив и антипиретик во рурален Пакистан.

Видот ито така се користи како украсно растение, а може да толерира нарушување и загадување на воздухот од страна на луѓето, па затоа е корисен како растение за уредување покрај патиштата.

Тоа претставува пионерски вид кој лесно ги исполнува шумските чистини и е земен предвид за напори за пошумување и воедно расте добро во многу климатски типови.

Инвазивен вид Способноста на растението лесно да колонизира достапно живеалиште претставувала карактеристика што придонела за неговото ширење како инвазивен вид во неколку региони.

Тоа растело мошне брзо, обично достигнувајќи 3 до 4 метри во висина во рок од околу две години, а кога машките и женските растенија се појавуваат заедно, обилното производство на семе овозможува понатамошно ширење.

Поленот се ширел со ветер, овозможувајќи оплодување на долги растојанија, додека расејувањето на семето го вршеле животни и инсекти кои го консумирале плодот. Видот можел воедно да формира и густи грмушки преку својот раширен коренов систем, а неговата толеранција на различни услови на животната средина, вклучувајќи суша и клима што се движи од умерена до тропска, дополнително ја поддржало неговата колонизација во нови области.

Се смета за инвазивен во многу земји и е опишан како еден од најлошите плевели во Пакистан, еден од најзначајните инвазивни растенија на пампасите во Аргентина и доминантен инвазивен вид во шумите на Уганда.

Поленот е алергенски, а според извештаите е главен виновник за инхалаторна алергија во Исламабад, каде што видот е многу честа урбана плевела.

Алергијата на полен и астмата предизвикани од ова растение испраќаат илјадници пациенти во болниците во Исламабад во текот на март, а видот не треба да се носи во други области без да се земе предвид потенцијалот на машките растенија да го ослободат својот штетен полен.

Европската Унија го вклучила во списокот на инвазивни туѓи видови од интерес за Унијата и затоа не може да се увезува, одгледува, транспортира, комерцијализира или намерно да се пушта во животната средина во која било од нејзините земји-членки.

Галерија

Наводи

Надворешни врски

Категорија:Флора на Кина Категорија:Влакнодајни растенија Категорија:Растенија опишани во 1753 година Категорија:Црници Категорија:Статии со извори на германски (de) Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер Категорија:Флора на Македонија