Критската школа опишува важна школа за иконопис, под закрилата на поствизантиската уметност, која цветала додека Крит бил под венецијанска власт во доцниот среден век, достигнувајќи го својот врв по падот на Цариград, станувајќи основна сила во грчкото сликарство во текот на 15, 16 и 17 век. Критските уметници развиле посебен стил на сликање под влијание и на источните и на западните уметнички традиции и движења; најпознатите дела на школата се од Ел Греко, најуспешен од многуте уметници кои се обиделе да изградат кариера во Западна Европа, а воедно и оној кој го оставил византискиот стил најдалеку зад себе во својата подоцнежна кариера.
Меѓу раните сликари од Крит се Николаос Филантропинос 1380–1450, Јоанис Пагоменос 1285–1340 и Мануел Фокас. Филантропинос завршил некои мозаици во Венеција, Италија, во базиликата „Свети Марко“ во 1430-тите. За татковци на критската школа се сметаат Ангелос Акотантос, Андреас Павијас и Андреас Рицос. Некои од нивните дела се: „Света Ана со Богородица“, „Богородица Пантанаса“ и „Распетието“. Помеѓу 1454 и 1526 година, Крит бил преполн со сликарски работилници, а бројот на сликари надминал 145. Некои сликари, како што е Николаос Грипиотис, во тој период произвеле огромни количини непотпишани икони за италијански и грчки патрони, додека други сликари избирале да ги потпишуваат своите дела.
Ангелос Пицаманос и Донатос Пицаманос патувале во Италија, спојувајќи го критскиот стил со Отрантската школа кон крајот на 1400-тите и почетокот на 1500-тите. Популарно дело завршено од Ангелос е „Мадона од Цариград“. До средината на 1500-тите, Михаил Дамаскин и Георгиос Клонцас доминирале во векот со своите неверојатни дела. Некои од делата на Дамаскин се: „Свадба во Кана“, „Мадона дел Росарио“ и „Отсекување на главата на Јован Крстител“. Некои од делата на Клонцас се: „Во Тебе се радува“, „Триптих на Страшниот суд“ и „Свршувачката на Света Катерина“. И двајцата сликари цветале околу времето на Ел Греко, додека Клонцас е забележан низ изворите како оценува едно од неговите дела. Друг значаен сликар од истиот период бил Томас Батас, кој ја одржувал чудотворната икона на Дева Марија во базиликата „Свети Марко“, но исто така ја насликал и својата варијанта насловена како „Дева Никопој“.
Неговиот ученик Емануел Цанфурнарис бил дел од доцната критска школа и ја завршил „ Богородица од страдањата“. Доцната критска школа вклучувала сликари од 17 век, како што се Елијас Москос, Емануел Цанес и Теодор Поулакис. Некои од нивните дела се: Јакововите скали, Свети Онуфриј и Ноевата арка. Повеќето сликари од критската школа почнале да се преселуваат на Јонските Острови и Венеција за време на војната со Отоманското Царство, а доцната критска школа дели карактеристики со хептанската школа за сликарство.
Фламанските гравури биле воведени во грчкото сликарство во средината на 17 век, едно од најраните дела го завршил Георгиос Марказинис, интегрирајќи ги фламанските гравури со критско-венецијанскиот стил познат како Распетието. „ Ноевата арка“ на Пулакис, исто така, имитирала гравури. Бројот на грчки сликари што живееле на Крит се намалил од 156 помеѓу 1527-1630 на 68 помеѓу 1631-1700. Додека некои сликари останале, повеќето од нив се преселиле на Јонските Острови. Во последниот период, од 1700 до 1820 година, на Крит за време на отоманската окупација работеле 52 грчки сликари. Некои од нив биле: Георгиос Кастрофилакас, Михаил Превелис и Јоанис Корнарос. Едно од значајните дела на Корнарос вклучува: Катерина Александриска.
15 век
Во текот на средниот век постоела значителна побарувачка за византиски икони во Европа и, како венецијански посед од 1204 година, Крит имал природна предност и наскоро доминирал во понудата. Веројатен ран пример е познатата икона на Богородица во Рим, позната како Богородица-мајка на вечната помош, која сигурно била добро позната во Рим до 1499 година. Во овој датум, стилски малку се разликува критската работа од другите византиски икони, а квалитетот на изработката бил понизок од оној поврзан со Цариград.
Во овој период, исто така, постоел значителен број на ѕидни слики во местните цркви и манастири - вкупно околу 850 од 14 и 15 век се зачувани на Крит, многу повеќе отколку од претходните или подоцнежните периоди.
До крајот на 15 век, критските уметници воспоставиле посебен стил на иконопис, кој се одликувал со „прецизни контури, моделирање на телото со темно кафеава подбоја и густи ситни акценти на образите на лицата, светли бои во облеката, геометриски третман на драпериите и, конечно, избалансирана артикулација на композицијата“, или „остри контури, тенки силуети, линеарни драперии и воздржани движења“. Најпознатиот уметник од тој период бил Андреас Рицос ( –1492), чиј син Николај бил исто така добро познат. Ангелос Акотантос, до неодамна сметан за конзервативен сликар од 17 век, по откривањето на тестамент од 1436 година, се смета за иновативен уметник во спојувањето на византиски и западни стилови, кој преживеал до околу 1457 година, кога тестаментот всушност бил регистриран. Тестаментот бил направен во пресрет на патувањето за Цариград; неколку икони биле завештани на црковни институции, некои католички, но главно православни, а распоредот на неговиот фонд цртежи со модели бил внимателно прецизиран. Robin Cormack; Painting the Soul; pp. 182–191; 1997; Reaktion Books, London; . For the older view, see D. Talbot-Rice, Byzantine Art Андреас Павијас (починал по 1504 година) и неговиот ученик Ангелос Бизаманос и Николас Цафурис (починал пред 1501 година) биле други водечки уметници. Manolis Chatzidakis in The Icon, 1982, Evans Brothers Ltd, London, p. 311-12,
Дури и пред падот на Цариград, постојат докази дека водечките византиски уметници го напуштале главниот град за да се населат на Крит. Преселувањето на византиските уметници на Крит продолжила сè повеќе во текот на следните години и го достигнала својот врв по падот на Цариград во 1453 година, кога Крит станал „најважното седиште на уметноста во грчкиот свет“, влијаејќи врз уметничкиот развој во остатокот од грчкиот свет. Критските икони биле нарачувани за манастири на Света Гора и на други места. Сè додека не паднала под Турците во 1522 година, критската школа била конкурентна од помалата и помалку значајна заедница на уметници во Родос. Венецијанските архиви денес поседуваат значителна документација за трговијата со уметнички икони помеѓу Венеција и Крит, која до крајот на 15 век станала трговија со икони за масовно производство. Постои документација за специфични нарачки во 1499 година, за 700 икони на Богородица, 500 во западен стил и 200 во византиски стил. Нарачката им била дадена на тројца уметници од двајца дилери, еден венецијанец и еден од континентална Грција, а времето помеѓу датумот на договорот и испораката било утврдено на само 45 денови. Веројатно квалитетот на многу такви нарачани икони бил прилично низок, а отфрлачкиот термин „Мадонери“ бил измислен за да ги опише таквите сликари на големо, кои подоцна работеле и во Италија, честопати употребувале квазивизантиски стил, а очигледно честопати биле Грци или Далматинци. Производството на икони на овие нивоа се смета дека довело до презаситеност на пазарот, а во следните две децении постојат многу докази дека критската трговија значително се намалила, бидејќи европската побарувачка се намалила. Но, на својот врв, критските икони биле најдобрите во византискиот свет.
16 век
Може да се документираат околу 120 уметници кои работеле во Кандија (венецијанското име Хандакс, денешен Ираклион), во периодот 1453–1526 година, и тие организирале сликарски еснаф „Schuola di San Luca“, основан на италијанскиот модел. Manolis Chatzidakis in The Icon, 1982, Evans Brothers Ltd, London, p. 310, Мешањето на источните и западните традиции и опуштената размена помеѓу православните римокатоличките обреди довеле до „Критската ренесанса“, златен период за уметноста на островот, каде што цветале и книжевноста и сликарството. Некои од овие сликари избрале да ја продолжат византиската традиција на Цариград, додека други биле под влијание на мајсторите на венецијанската ренесанса, како што се Џовани Белини и Тицијан. Подоцна, Паоло Веронезе имал особено влијание. Делата на овие мајстори или копии биле во манастирите и црквите на островот, додека примери на раното холандско сликарство ги украсувале католичките цркви во Кандија или можеле да се најдат во приватните колекции на богати Венецијанци и Грци. Особено, Кандија содржела голема францисканска црква и голем православен манастир, ќерка-куќа на манастирот Света Катерина, кои имале силни колекции од своите соодветни традиции.
Современите документи се однесуваат на два стила во сликарството: maniera greca ( alla greca, во согласност со византискиот идиом) и maniera Latina (alla Latina, во согласност со западните техники), кои уметниците ги познавале и употребувале и според околностите; како резултат на тоа се појавил еден вид „еклектицизам“. Всушност, понекогаш двата стила може да се најдат во истата икона, еден веднаш до друг. Славата на најистакнатите критски сликари се проширила низ Грција, Средоземно Море и Европа. По почетокот на 16 век, критските уметници повторно имале повеќе нарачки и нивните дела биле страсно барани, бидејќи почнале да користат нови мотиви и да ја прилагодуваат својата иконографија на новите трендови од нивниот период. До извесна мера, квантитетот веројатно бил заменет со квалитет во споредба со претходниот век.
Уметници од 16 век
Освен Ел Греко, најпознатите критски уметници во текот на векот биле Теофанис Стрелиџас (Θεοφάνης Στρελίτζας), познат како Теофан Критски, Михаил Дамаскин (Μιχαήλ Δαμασκηνός) и Георгиос Клонцас (Γεώργιος Κλόντζας). Различни членови на семејството Ламбардос биле исто така значајни уметници. За среќа на историчарите на уметноста, многу критски сликари ја прифатиле практиката, можеби уште од западните сликари, да ги потпишуваат своите дела, што не била традиционална византиска практика.
Теофан Критски бил релативно конзервативен критски уметник, чие прво дело кое е датирано, потекнува од 1527 година, а сите чии познати дела се создадени на копното или на помалите острови. Тој бил најважниот грчки ѕиден сликар на своето време, вметнувајќи некои западни иконографски и стилски елементи, но останувајќи во суштина византиски по дух.
Интелектуалната и уметничката личност на младиот Ел Греко била формирана во оваа уметничка средина. Во 1563 година, на бил на возраст од 22 години, Ел Греко бил опишан во еден документ како „мајстор“ („maestro Domenigo“), кое означува дека веќе бил запишан мајстор во местниот еснаф, веројатно задолжен за сопствената работилница. Неколку години подоцна тој заминал за Венеција и никогаш не се вратил на Крит. Неговото Успение на Богородица, од пред 1567 година во темпера и злато на панел (61,4 × 45 см, Света катедрала на Успението на Богородица, Ермуполис, Сирос ) веројатно била создадена кон крајот на критскиот период на Ел Греко. Сликата комбинира поствизантиски и италијански маниристички стилски и иконографски елементи, а во себе вклучува и стилски елементи од критската школа.
Во текот на втората половина на 16 век, голем број на критски уметници заминале во Венеција, со надеж дека ќе добијат нарачки и признание. За разлика од Ел Греко, другите критски сликари кои се преселиле таму не ги промениле значително своите стилови или методи на работа. Тие едноставно вклучиле повеќе италијански мотиви во конзистентна византиска рамка. Џонатан Браун дал перцептивна анализа на начините на кои Ел Греко се издвојувал од другите критски уметници активни во Венеција, додека Ричард Ман тврдел дека „ниту еден од овие сликари не ги прифатил ренесансните идеи за релевантноста на промените за создавањето уметнички дела“. Михаил Дамаскин се вратил на Крит по три години и останал таму до крајот на својот живот.
17 век