Никола Каранџулов ( - 28 јуни 1904) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член и војвода на Македонската револуционерна организација.
Семејство Никола Каранџулов е роден во 1876 или 1880 година во Прилеп, тогаш во рамките на Отоманската Империја. Потеклото на семејството било од селото Вранче. Родот имал гранка и во Крушево. Неговиот татко Диме Караџулов бил бакалски трговец, а подоцна железар. Најстариот брат на Никола, Иван (?–1897), отворил кафеана во центарот на Софија, која станала собиралиште на македонски дејци. Неговиот друг брат Горги Караџулов (1868–1951) исто така бил македонски емигрантски деец.
Образование Никола го стекнал основното образование во родниот град. Во 1890/1891 година завршил III клас во Прилепското машко класно училиште, кое тогаш било раководено од Анастас Наумов. Негови учители во Прилеп биле Спиридон Мирчев, Јордан Јанчулев и Јордан Тафчиев. Во 1891/1892 година Караџулов завршил IV клас во Битолската прогимназија. Во тој период живеел кај семејството на Христо Совичанов, чија сопруга Анастасија Караџулова му била роднина. Особено се зближил со својот братучед Кирил Христов Совичанов.Во учебната 1892/1893 година, на само 16 години, бил назначен за учител во прилепското село Селце. Во Селце започнал да пишува револуционерни песни.
Во 1893 година заминал заедно со својот братучед Кирил Христов Совичанов да студира во Кјустендилското педагошко училиште. Тие биле во ист клас и живееле во ист стан. Во училиштето бил член на Младинското македонско друштво. Во 1894 година основал револуционерен кружок во Кјустендилското училиште.Во 1895 година бил исклучен, веројатно поради учество во ученички бунт против некои учители. Од септември истата година една година студирал во Загрепското педагошко училиште. Во Софија и Загреб продолжил да пишува поезија, во која, покрај прашањето за националното ослободување, се појавувала и потребата од социјална правда.
Учител и револуционерен деец во Прилеп По завршувањето на образованието, во есента 1896 година се вратил во Прилеп, каде што бил назначен за учител и веднаш се приклучил кон новоформираниот комитет на ВМОРО, заедно со учениците на Солунската гимназија Александар Хаџи панов, Тодор Станков, Атанас Мурџев, Владимир Љутвиев, Антон Тошев, Илија Балтов, како и Јордан Гавазов, Јордан Попкостадинов, Атанас Иванов и Иван Гагалев.Комитетот бил предводен од Даме Груев, а поттик на револуционерното движење во градот дала четата на Димо Дедото, која пристигнала во 1895 година.Куќата на Караџулов во Врбешко Маало станала засолниште на организацијата, каде што престојувале илегални дејци, терористи и ранети четници. Во неговата дејност му помагала неговата сестра Захарија (Заха), по маж Дамева Јовкова, која живеела во куќата на Караџулови.Караџулов заедно со Атанас Иванов бил задолжен за пушките кои биле пренесувани преку каналот Штип–Велес–Градско–Прилеп. Тие биле складирани во пештера во месноста Мечка над Селце, а потоа со нив биле вооружувани мариовските села.Во учебната 1898/1899 година Караџулов станал раководител на околискиот револуционерен комитет и вршител на должноста директор на прогимназијата, откако директорот Стојан Димитров Лазов, кој бил и раководител на револуционерниот комитет, бил уапсен и интерниран.Во 1896 година починала неговата мајка Ана Ќовлиева, а во 1897 година неговиот татко бил убиен од Турци пред својот дом.На 6 јануари 1899 година, по наредба на Караџулов, Стојан Лазов и Никола Мрсев го убиле Тоде Попантов, србоман и турски шпион. Лазов потоа извршил самоубиство, додека Мрсев бил заробен, но и покрај мачењето не открил никого.
Конфликт со Прилепската општина Караџулов влегол во конфликт со еволуционистички настроените дејци на Прилепската општина.По интернирањето на Лазов, учителскиот кадар го избрал Караџулов за вршител на должноста директор на прогимназијата, но општината го назначила Горги Чкатров.Двајцата влегле во конфликт на училишната прослава на Светите Кирил и Методиј во мај 1899 година, при што ученикот Тодор Попадамов дури и му удрил шлаканица на Чкатров.Општината нешто подоцна се одмаздила. На Свети Никола Караџулов поканил голем број учители и учителки, кои танцувале западни танци во парови.Општината ги обвинила за неморално однесување и сите што танцувале биле отпуштени.
Учител и револуционерен деец во Куманово и Крива Паланка Во следната учебна 1899/1900 година Караџулов станал учител во Куманово, а истовремено го предводел и Кумановскиот револуционерен комитет.Од следната учебна година до 1902 година бил главен учител во Крива Паланка, каде што бил и претседател на околискиот комитет на ВМОРО.Караџулов го зајакнал каналот за илегални дејци, оружје и кореспонденција од Бугарија.Неговиот организациски псевдоним во тој период бил Бернсон.На крајот од зимата 1902 година во областа, каде што дејствувале и агенти на српската пропаганда, дошло до откритија кои го компромитирале Караџулов.И покрај отсуството на инкриминирачки докази, во есента 1902 година Караџулов бил интерниран во својот роден Прилеп.
Учител и револуционерен деец во Прилеп Во Прилеп повторно застанал во првите редови на револуционерниот комитет.
Во тоа време се одвивала Кадиноселската афера, по судирот на четата на Методи Патчев на 25 март 1902 година, при што биле уапсени 92 лица од Прилеп и Прилепско.
На крајот од годината Караџулов бил избран за прв делегат на планираниот окружен конгрес во Битола, бидејќи бил запознаен со состојбата и во Битолскиот и во Скопскиот револуционерен округ.
И покрај забраната да го напушта Прилеп, Караџулов пристигнал во Битола. Сепак, конгресот не се одржал бидејќи претседателот на окружниот комитет Анастас Лозанчев заминал за учество на Солунскиот општ конгрес, каде што била донесена одлука за кревање востание.
Караџулов бил против избрзани одлуки, бидејќи околијата не била подготвена за востание. Тој исто така се спротивставил на испраќањето делегат на општиот конгрес без претходно да биде избран на окружен конгрес.
Поради напуштањето на Прилеп, Караџулов бил уапсен и однесен во Битолскиот затвор. По два месеци бил ослободен со амнестијата дадена при Падарските реформи.
Се вратил во Прилеп и повторно активно се зафатил со организациска работа, бидејќи веќе било познато дека е одлучено да се крене востание.
Комитетот го засилил собирањето пари за оружје, а самиот Караџулов продал голем дел од имотите на својот татко и ги внел парите во комитетската каса.
Затвор и бегство Во март 1903 година, на Велики петок, Караџулов повторно бил уапсен среде чаршијата.Според Павел Шатев, тоа било поради компликации поврзани со Паланечката афера, додека според „Револуционерен лист“, станувало збор за наместено обвинение од страна на прилепската полиција, која Караџулов ја обвинувал за малтретирање.Бил однесен во Битола, осуден на шест години и затворен во Битолскиот затвор — првично во Централниот затвор Катилхането, а подоцна, заедно со другите Македонци, во многу полоши услови во Тимархането.По Илинденско-Преображенското востание, затворот бил преполн со Македонци.Под раководство на Караџулов, затворениците три недели копале тунел под ѕидовите на Тимархането со лажици, вилушки и парчиња железо.Учителката Евридика (Тичето) тајно им носела алати и киселина во шишиња од лимонада за омекнување на земјата.Во ноќта на 14 март, 32 лица успеале да избегаат преку тунелот долг шест метри.Тие биле пречекани од членови на комитетот, се сокриле во околината, а потоа заминале кон Костурско.Според спомените на Кирјак Шкуртов, бегалците стигнале до Рулската Река и Кономлади и се приклучиле кон костурските чети, предводени од Митре Влаот.Караџулов заедно со својот другар Најдо Пешталевец тргнал назад кон Прилепско. Избегнувајќи ги потерите, успеале неповредени да стигнат до градот.
За бегството од затворот во Мариово се појавила народна песна, објавена од Коста Црнушанов.
-Ќе те прашам, бабо мори
право да ми кажеш,
право да ми кажеш, бабо,
немој да ме лажеш:
кој војводи беа, бабо,
кој комити беа?
- Дал ме питаш, аго море,
право ќе ти кажам
право ќе ти кажам, аго,
нема да те лажам.
Ни војводи беа, аго
ни комити беа,
туку ми се, аго море
пусти апсанџии аго,
од пуста Битола.
Тој напреде што беше, аго
Ничо Каранџулов,
и по него аго, море
Димко Миновото, и по него беше, аго,
Даме Аџикочо,
и по него беше, аго,
Петре Маковчето.
Леб јадеа, аго море,
писмо му пристигна од нивен началник.
Таму да одаја аго,
пушки да земаја, аго,
пушки да земаја, аго,
пушки манлихерки.
Инструктор-ревизор на четите во Прилепско Во Прилеп Караџулов ја добил тешката задача повторно да ја постави на нозе револуционерната организација, која претрпела големи загуби по уништувањето на Прилепската чета кај Студенчишта над Беловодица, предводена од раководителот Тале Христов, како и по последователното востание.Во градот се појавило и силно врховистичко течение околу Јордан Тренков.Караџулов, заедно со Пере Тошев и Ѓорче Петров, кои се криеле во Прилеп, како и со Даме Груев, кој бил на обиколка во Струмичко, Воденско и Тиквешко, одлучиле дека проблемите можат да се решат на конференција која ќе воспостави ред, ќе утврди мерки за решавање на проблемите, ќе се побараат начини за реорганизација на револуционерната мрежа и за подигнување на духот на револуционерните дејци и населението.Било одлучено Прилепскиот комитет да биде домаќин на конференцијата, бидејќи околијата била најмалку погодена во округот.Караџулов одржувал врски со околиите и како резултат на неговата дејност се одѕвал значителен број дејци на Организацијата.Така дошло до Прилепскиот конгрес на ВМОРО, одржан од 2 мај до 5 јуни 1904 година, чија организација главно се должела на Караџулов и Петар Ацев.На конгресот Караџулов се обидел да заземе помирлива позиција меѓу двете крајни ставови за иднината на Организацијата: радикалниот демократизам на Пере Тошев и целосниот централизам на Даме Груев.Караџулов и Узунов го смириле конфликтот меѓу Георги Пешков и Груев, кого Пешков го обвинувал за лошите резултати од востанието.Конгресот го назначил Караџулов за инструктор-ревизор на четите во Прилепската револуционерна околија, со помош на војводата Ацев.Караџулов решил прво да влезе во градот и да ја стабилизира работата таму. Ацев се спротивставил поради загриженост за неговата безбедност и можноста за дополнително влошување на ситуацијата. Тој му предложил да остане со четата и да ги зајакнува револуционерните комитети во околијата.Караџулов сепак влегол во Прилеп и се обидел да се справи со врховистичките тенденции.Според спомените на Ацев, не успеал, иако прибегнувал и кон насилство. По шест недели, на 27 јули (9 август), заедно со Крстјо Гермов и Спасе Дограмџијата се вратил кај четата, која била сместена во селото Селце, на 3–4 километри од градот.Во градот ги назначил младите учители Тодор Попадамов, Горги Талев, Петар Мрмев и Јордан Ангелов за раководители. Тие започнале да го издаваат весникот „Шило“.Расколот во Прилепскиот комитет бил решен кога главната потпора на Врховниот комитет во градот, Јордан Тренков, во декември 1904 година заминал заедно со Петар Ацев и Пере Тошев во Бугарија.
Смрт