Бислама

Бислама е креолски јазик и еден од двата официјални јазика на Вануату. Јазикот е мајчин јазик за голем дел од урбаното население во државата, а втор јазик за остатокот од населението. Јазикот е креолски и е заснован на англискиот јазик, односно мешавина од локалните јазици и англискиот, но има зборови и од францускиот.

Над 95% од зборовите во јазикот се од англиско потекло, а остатокот е од францускиот и локалните јазици. Зборовите за растенијата и животните се претежно од локалните јазици.See Charpentier (1979). Влијанието на локалните јазици врз бислама во поглед на зборовите е слабо, но многу големо врз морфологијата и синтаксата. Јазикот може да се опише како јазик со англиски зборовен фонд и океанска граматика.See Camden (1979).

Потекло на поимот Името бислама доаѓа од зборот „Beach-la-Mar“, кое пак потекнува од француското „biche de mer“ или „bêche de mer“. Францускиот поим потекнува од португалскиот назив „bicho do mar“, што значи морска краставица."bêche-de-mer ", American Heritage Dictionary, 2000 Во раните 1840-те, морските краставици се береле и препродавале истовремено со трговијата на сандалово дрво. Овие берби биле асоцирани со јазичната мешавина која ја зборувале луѓето, првично развиена во пиџин, а подоцна во креолски јазик.See Crowley (1990).

Роберт Луис Стивенсон во своите белешки за патувањата низ Тихиот Океан во 1888 и 1889 г. запишал „староседелците усвоиле малку англиски... или делотворен пиџин, кој се нарекува западен бич-ла-мар“.

Азбука Бислама се пишува на латиница. Азбуката е заснована на англиската азбука. Првиот речник на бислама бил објавен во 1995 и ова помогнало да се стандардизира правописот.

бисламаaae b e f h i jk l m n ng o p rs t u v w y македонски еквивалентиaај б е фх и чк л м н нг о п рс т у в в* ј * Во македонскиот нема таков глас. Гласот е ист со англискиот /w/.

Во бислама има и 4 дифтонга: ’ei’ (еј), ’ae’ (ај), ’ao’ (ау) и ’oe’ (ој).

Граматика

Најчести граматички зборови кои се користат во јазикот се „long“ и „blong“, кои ги замениле англиските и француските предлози.

Long Long како 'до', 'веднаш до', 'покрај', 'од', итн... Stoa long haos, („Продавницата до куќата.“)

long како 'на' или 'до' Mi bin stap long ples ia bifo. („Сум бил на ова место претходно.“) Mi stap long stoa. („Јас сум во продавницата.“)

long како 'во' Jea long haos. („Столчето во куќата.“)

Long стои на местото на многу други слични значења, и понекогаш се користи во импровизации.

Blong

Зборот потекнува од англискиот „belong“ (припаѓа) и се користи наместо „на“, „од“ Buk blong mi. („Книгата која ми припаѓа“. „Мојата книга.“) Man blong Amerika. („Маж од Америка“. „Американец“) Hemi woman blong saiens. („Таа е жена од науката.“ „Таа е научник“.) Man blong dring. („Маж од пиење“. „Пијач“)

Глаголи Глаголите во бислама не се менуваат по лице. Најчесто глаголите се состојат од оригиналните англиски глаголски корени. Во јазикот има минато и идно време и тие се прават со претставки, односно наставки кои се додаваат пред глаголот.

Mi wantem bia ~ Јас сакам пиво. Mi bin wantem bia ~ Јас сакав пиво. Bambae/Bae mi wantem bia ~ Јас ќе сакам пиво.

Именки Множината се прави со додавање на „ol“ пред зборот: bia= пиво - Ol bia = пива.

Заменки Бислама има двоина, троина и множина, како и вклучителни и исклучителни заменки.

Еднина

mi : јас, мене yu : ти hem : него, неа

Двоина yumitu : нам (вклучително „ти и јас“ mitufala : нам (исклучително „јас и некој друг“) yutufala : вие двајца tufala/tugeta : тие двајца

Троина

yumitrifala : нам (вклучително „вие двајца и јас“) mitrifala : ние (исклучително „ние тројца“) yutrifala : вие (исклучително „вие тројца“) trifala/trigeta : тие тројца

Множина

yumi : ние (вклучително „сите ние“) mifala : ние (исклучително, „тие луѓе и јас) yufala : сите вие ol : многу од ним olgeta :сите тие

Јазична споредба англиски бисламапиџин ток писин торески креолски македонски and mo an na ane, 'ne, an, a и the / this __ ia / ya __ ia dispela __ (the) dha - dhemtu - dhem / (ова) dhis __ (ia) / (она) dhis __ dhe, dhas __ (dhe) определен член -та, -ва, -на, итн. he / she / it / him / her hem hem em / en emтој, таа, тоа for from fo long poза наставка за придавка -fala -fala -pela -Ø (-wan кога не е пред именка - em, i big man 'тој е голем маж' - man i bigwan 'мажот е голем') woman woman woman / mere meri uman / oman жена

Литература Camden, William. 1979. Parallels in structure and lexicon and syntax between New Hebrides Bislama and the South Santo language spoken at Tangoa. In Papers in Pidgin and Creole Linguistics, No.2. Pacific Linguistics, A-57. Canberra: Australian National University. pp. 51–117. Charpentier, Jean-Michel. 1979. Le pidgin bislama(n) et le multilinguisme aux Nouvelles-Hébrides. Langues et Civilisations à Tradition Orale 35. Paris: SELAF. . .

Crowley, Terry. 2004. Bislama Reference Grammar. Oceanic Linguistics Special Publication No. 31. Honolulu: University of Hawai'i Press. . Darrell T. Tryon and Jean-Michel Charpentier. 2004. Pacific Pidgins and Creoles: Origins, Growth and Development. Berlin and New York: Mouton de Gruyter, 2004. xix + 559 pp. Hardcover ISBN 3-11-016998-3.

Наводи

Надворешни врски

Преведувач и проверка на правопис за бислама Vanuatu Daily Post - вести на англиски и бислама Библиографија на бислама Туторијал за бислама на Peace Corps

Категорија:Пиџини и креолски јазици Категорија:Јазици во Вануату Категорија:Јазици во Нова Каледонија