mini|Irske tradisjonsmusikarar i Murphys' Bar i Killarney. Irsk musikk er musikk innan fleire ulike sjangrar som er blitt til på øya Irland.
Tradisjonsmusikken frå øya er kjend som irsk folkemusikk, og er både ei levande musikkform i heimlandet og populær utanfor, med påverknad på musikkstilar i Storbritannia og USA, som country og roots music, som vidare har hatt ein del påverknad på moderne rock. Ein har også blanda musikkstilen med andre sjangrar, som rock og roll og pønkrock, tidvis med stor suksess blant publikum både heime og utanlands.
Innan kunstmusikk har Irland ei historie som går tilbake til gregoriansk song i mellomalderen, kor- og harpemusikk frå renessansen, fyrsteleg barokkmusikk og tidleg klassisistisk musikk til romantisk, seinromantisk og modernistisk musikk. Han er framleis ein levande sjanger med mange komponistar og ensemble som verker i den klassiske tradisjonen.
I mindre skala har Irland også fått fram fleire kjende jazzmusikarar, særleg etter 1950-talet.
Tidleg irsk musikk mini|portrett|Avbilding av ein harpespelar på Breac Máedóc-relikvariet frå kring 1000-talet.
Det tidlege Irland la stor vekt på munnleg overlevering, og det finst få overleveringar om musikk frå denne tida. Irske annalar frå høg- og seinmellomalderen lista opp kjende musikarar, til dømes:
921: Cú Congalta, prest ved Lann-Leire, tethra (dvs. songar eller talar) for stemme, personleg form og kunne, døydde. 1011: Connmhach Ua Tomhrair, prest og hovudsongar for Cluain-mic-Nois, døydde. 1329: Maol Ruanaidh Cam Ó Cearbhaill, tiompanspelar, drepen under Braganstown-massakren i County Louth. 1360: Gilla na Naem Ó Conmaigh, musikk-ollamh ved Thomond ... døydde. 1361. Magraith Ó Fionnachta, musikalsk leiar og tiompanspelar for Síol Muireadaigh, døydde.
Moderne tolkingar Tidleg irsk poesi og song er blitt omsett til moderne irsk og engelsk av kjende irske diktarar, songsamlarar og musikarar. Salmen «Rop tú mo baile» av Dallán Forgaill frå 500-talet blei til dømes gjeven ut på engelsk i 1905 i ei omsetjing av Mary Elizabeth Byrne som er blitt kjend som «Be Thou My Vision» («Deg å få skode»). «The Blackbird of Belfast Lough» (gammalirsk «Int én bec» ) er mellom anna blitt omsett av diktarar som Seamus Heaney, Ciaran Carson og Frank O'Connor. Nokre kjende innspelingar av moderne tolkingar av tidleg irsk musikk er mellom anna Pádraigín Ní Uallacháin sin Songs of the Scribe, fleire album av korgruppa Anúna og innspelingar av Caitríona O'Leary med Dúlra og eX Ensemble.
Tidleg nytid mini|Give Me Your Hand. Instrumental med viola da gamba og blokkfløyte, framført av Dancing Willow.
Fram til 1600-talet blei harpemusikarar støtta av aristokratiet i Irland. Denne tradisjonen døydde ut på 1700-talet då gælisk Irland braut saman under engelsk dominanse. Turlough O'Carolan (1670–1738) er den best kjende av desse eldre harpespelarane, og ein kjenner til over 200 av verka hans. Nokre av stykka hans bruker element frå samtidig barokkmusikk, men musikken hans er gått inn i tradisjonen og blir framført av mange folkemusikarar i dag. Edward Bunting samla inn nokre av dei siste kjende irske harpetonane på Belfast Harp Festival i 1792, som var eit medvite forsøk på å verna om harpetradisjonen. Andre viktige innsamlarar av irsk musikk er Francis O'Neill og George Petrie.
Andre kjende irske musikarar frå denne tida er harpespelarane og komponistane Cearbhall Óg Ó Dálaigh (verka kring 1630); Piaras Feiritéar (1600?–1653); William Connellan (midten av 1600-talet) og broren hans Thomas Connellan (ca. 1640/1645–1698), harpespelarane Dominic Ó Mongain (levde på 1700-talet) og Donnchadh Ó Hámsaigh (1695–1807); diktaren Eoghan Rua Ó Súilleabháin (1748–1782); harpespelarane Arthur O'Neill (kring 1792) og Patrick Byrne (ca. 1794–1863); den verdskjende sekkepipespelaren Tarlach Mac Suibhne (ca. 1831–1916) og songdiktaren Colm de Bhailís (1796–1906).
Tradisjonsmusikk
mini|David Lim speler «Down the Back Lane» på sekkepipe (uilleann pipes). mini|Samling av folk som speler tradisjonsmusikk, kjent som ein session eller på irsk ein seisiún. Irsk tradisjonsmusikk omfattar mange typar songar, som drikkeviser, balladar og klagesongar. Desse kan framførast utan akkompagnement eller i lag med ulike instrument. Tradisjonell irsk dansemusikk omfattar reel (4/4), hornpipe og jig (typisk 6/8). Polka kom til landet på byrjinga av 1800-talet, og blei spreidd av omreisande danselærarar og leigesoldatar som vende tilbake frå Kontinentet. Set dancing, basert på kvadrilje, kan ha kome inn på 1700-talet. Seinare blei det innført danseformer som masurka og highlands (ein slags irsk versjon av skotsk strathspey).
Irsk fele er blitt hevda av ein nasjonalistisk forskar å ha vore spelt på Irland sidan 700-talet, men det finst ikkje tekstar eller gjenstandar som viser dette.William H. Grattan Flood: A History of Irish Music, chapter III: «Ancient Irish musical instruments» (Dublin, 1905). Sekkepipe har ei lang historie knytt til landet, med bruk av irsk krigssekkepipe kjend frå slag så langt tilbake som 1400-talet.Donnelly, Seán: The Early History of Piping in Ireland (2001), s. 9.
Trekkspel og concertina blei utbreidde instrument på 1800-talet. Irsk steppedans blei dansa ved céilí-tilstellingar, organiserte tevlingar og ved nokre herskapshus der lokale og omreisande musikarar var velkomne. Tradisjonell irsk dans fekk etterkvart støtte frå utdanningssystemet og patriotiske organisasjonar. Ein tradisjonell irskspråkleg songstil blei kjend som sean-nós (‘på gammalt vis’).
Frå 1820 til 1920 utvandra over irar til USA. Dette førte til ein irsk diaspora som særleg var tydeleg i Philadelphia, Chicago (sjå Francis O'Neill), Boston, New York og andre byar. O'Neill utførte dei fyrste innspelingane av irsk musikk på vokssylindrar frå Edison Records. Seinare stod irske musikarar som hadde suksess i USA for kommersielle innspelingar som blei spreidde over heile verda, og gjenoppliva musikkstilar i heimlandet., CD-heftet. Felespelarar som Michael Coleman, James Morrison og Paddy Killoran, som var baserte i USA, gjorde mykje for å popularisera irsk musikk på 1920- og 1930-talet, medan Ed Reavy skreiv over hundre songar som sidan har gått inn i musikktradisjonen både på Irland og i diasporaen.
Irsk folkemusikk har vore prega av balladar og av motstand mot ulike herskarar og fiendar. Den irske nasjonalsongen «Amhrán na bhFiann» oppstod som ein opprørssong, og var utbreidd under den irske sjølvstendekrigen. I 1951 blei det skipa eit selskap for irske musikarar, Comhaltas Ceoltóirí Éireann, som arrangerer tevlingar i tradisjonsmusikk og dans over heile Irland. Den all-irske tevlinga Fleadh Cheoil blir halden årleg. Det blir også halde liknande tevlingar utanfor Irland.
mini|Brian Boru's March framført av U.S. Marine Band.
Etter ein stille periode for tradisjonsmusikk på 1940- og 1950-talet, bortsett for céilí-band, fann det stad ei stor bølgje av revitalisering på 1960-talet, med artistar som Seán Ó Riada si gruppe Ceoltóirí Chualann, The Chieftains, Tom Lenihan, The Clancy Brothers and Tommy Makem, The Irish Rovers, The Dubliners, Ryan's Fancy og Sweeney's Men. Særleg Sean O'Riada er blitt nemnt som ein pådrivar for irsk musikk, gjennom program på Radio Éireann frå seint på 1940-talet og fram til 1960-talet. Han prøvde å framheva og oppmuntra til framføring av irsk tradisjonsmusikk, og bidrog direkte til danninga av The Chieftains. Arbeidet hans påverka også grupper som Planxty, The Bothy Band og Clannad på 1970-talet. Seinare kom grupper som Stockton's Wing, De Dannan, Altan, Arcady, Dervish og Patrick Street til, i lag med ei rekkje soloartistar.Geoff Wallis: Rough Guide to Irish Music
Klassisk musikk på Irland
Dublin blei eit relativt viktig musikksentrum på 1700-talet. Academy of Music blei skipa her i 1757, og Royal Irish Academy of Music i 1848. Byen blei vitja av fleire musikarar og komponistar frå England og Fastlands-Europa, og Händels Messias hadde urpremiere i den irske hovudstaden i 1742.
Kjende musikarar miniatyr|John Field rundt 1835 mini|John Field sin nokturne nr. 5, H.37 i B-dur, 1817, framført av Constantin Stephan.
Bortsett frå harpekomponistane på 1500-talet kom komponistar på 1500- og 1600-talet vanlegvis frå ein protestantisk anglo-irsk bakgrunn, sidan katolikkar var utestengde frå formell utdanning, inkludert innan musikk. Komponistar var ofte knytte til anten Dublin Castle eller ei av domkyrkjene i Dublin (St Patrick's og Christ Church). Nokre av desse var innvandrarar på 1700-talet, som Johann Sigismund Cousser, Matthew Dubourg og Tommaso Giordani. Thomas Roseingrave og broren hans Ralph var leiande irske barokkomponistar. I den neste generasjonen av komponistar var Cork-fødde Philip Cogan (1750–1833), som blei kjend for pianomusikk, mellom anna pianokonsertar, John Andrew Stevenson (1761–1833), som er best kjend for utgjevinga si av Irish Melodies med diktaren Thomas Moore, og også skreiv opera, religiøs musikk, catches, glees, ode og songar. Tidleg på 1800-talet dominerte irskfødde komponistar engelskspråkleg opera i England og Irland, med namn som Charles Thomas Carter (ca. 1735–1804), Michael Kelly (1762–1826), Thomas Simpson Cooke (1782–1848), William Henry Kearns (1794–1846), Joseph Augustine Wade (1801–1845) og, seinare i hundreåret, Michael W. Balfe (1808–1870) og William Vincent Wallace (1812–1865). John Field (1782–1837) er blitt tilskriven skapinga av nokturneforma, som påverka Frédéric Chopin. John William Glover (1815–1899), Joseph Robinson (1815–1898) og Robert Prescott Stewart (1825–1894) heldt klassisk musikk i live i Dublin på 1880-talet, medan emigrantar på midten av hundreåret mellom anna var George William Torrance og George Alexander Osborne. Charles Villiers Stanford (1852–1924) og Hamilton Harty (1879–1941) var nokre av dei siste emigrantane innan irsk musikk, med ein kombinasjon av seinromantisk musikalsk språk og irsk folklore. På same tid var den italienske immigranten Michele Esposito (1855–1929) aktiv på Irland. Han blei ein viktig figur innan irsk musikk etter å ha kome til Irland i 1882. Åra etter irsk sjølvstende var ein vanskeleg periode der komponistar prøvde å finna ei identifiserbar irsk stemme i eit anti-britisk klima, som også inkluderte motstand mot klassisk musikktradisjon. Utviklinga av irsk kringkasting på 1920-talet og ei gradvis utviding av Radio Éireann Orchestra seint på 1930-talet betra tilhøvet til musikken. Viktige komponistar i desse åra var John F. Larchet (1884–1967), Ina Boyle (1889–1967), Arthur Duff (1899–1956), Aloys Fleischmann (1910–1992), Frederick May (1911–1985), Joan Trimble (1915–2000) og Brian Boydell (1917–2000). Midten av 1900-talet blei også forma av A.J. Potter (1918–1980), Gerard Victory (1921–1995), James Wilson (1922–2005), Seán Ó Riada (1931–1971), John Kinsella (1932–2021) og Seóirse Bodley (f. 1933). Viktige namn blant den eldre generasjonen av komponistar i Irland i dag er Frank Corcoran (f. 1944), Eric Sweeney (f. 1948), John Buckley (f. 1951), Gerald Barry (f. 1952), Raymond Deane (f. 1953), Patrick Cassidy (f. 1956) og Fergus Johnston (f. 1959).