Stefan Ziemba (ur. 21 grudnia 1907 w Jaworznie, zm. 25 maja 1994 w Warszawie) – polski mechanik i specjalista budowy maszyn, prof. dr hab. inż., członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk.
Życiorys Ukończył w 1926 r. oddział matematyczno-przyrodniczy Państwowego Gimnazjum w Chrzanowie (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica)Barbara Janda (oprac.), Prof. dr hab. inż. Stefan Ziemba. Matura 1926 [w:] Przyczynek do nauki polskiej absolwenci Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Chrzanowie, s. 16–19 [dostęp 2026-04-29].. W 1927 r. podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego (uzyskał w 1932 r. stopień magistra filozofii - specjalność fizyka), następnie studiował na Wydziale Górniczym Akademii Górniczej w Krakowie (otrzymał w 1938 r. tytuł inżyniera górniczego). W 1932 r. opublikował pierwszą pracę naukową: Pomiary stosunku jednostek elektromagnetycznych do jednostek elektrostatycznych metodą Maxwella. W latach 1934–1939 pracował jako starszy asystent przy Katedrze Techniki Teoretycznej i Wytrzymałości Materiałów AG.
W czasie okupacji niemieckiej pracował jako robotnik w Elektrowni Miejskiej i brał udział w tajnym nauczaniu w ramach AG.
Po wojnie, 1945 do 1949 r. był adiunktem w Katedrze Mechaniki Technicznej AGH. W 1949 r. doktoryzował się na podstawie rozprawy pt. Walec kołowy pełny o skończonej długości pod działaniem sił osiowo ściskających, a habilitował się w 1950 r. dzięki rozprawie zatytułowanej Funkcja naprężeń we współrzędnych kulistych. Promotorem obu rozpraw był prof. Wacław Olszak. Od 1946 do 1951 r. pracował jako zastępca profesora i kierownik Katedry Mechaniki Ogólnej na Wydziale Komunikacji Politechniki Krakowskiej. Od 1950 do 1951 r. był prodziekanem Wydziału Hutniczego AGH i zastępcą profesora w Katedrze Mechaniki Ogólnej tej uczelni.
Od 1951 do 1964 r. pełnił funkcję kierownika Katedry Mechaniki Teoretycznej i Wytrzymałości Materiałów Wojskowej Akademii Technicznej. W 1951 r. otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego, w 1958 – zwyczajnego. Od 1953 pracował w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN jako kierownik Pracowni Drgań Mechanicznych w Zakładzie Badania Drgań. W 1966 r. został kierownikiem Zakładu Teorii Konstrukcji Maszyn (od 1968 r. pod nazwą Zakład Układów Mechanicznych) oraz kierownikiem Pracowni Badań Maszyn i Elementów w tym Zakładzie. Zorganizował w tej placówce stałe seminaria w dziedzinie teorii drgań. W ramach IPPT był promotorem 14 prac doktorskich. Od 1962 r. był członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk, od 1969 jej członkiem rzeczywistym. Należał do Polskiego Towarzystwa Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej (od 1988 r. Członek Honorowy), Polskiego Towarzystwa Matematycznego, American Mathematical Society i American Society for Experimental Stress Analysis. Sprawował funkcje redaktora naczelnego Zagadnień Eksploatacji Maszyn i Nonlinear Vibration Problems.
Zajmował się badaniami drgań układów mechanicznych silnie nieliniowych o wielu stopniach swobody, dynamiką topologiczną, teorią uogólnionych układów dynamicznych w sensie Birkhoffa, zastosowaniem drgań w technice w ramach techniki wibracyjnej, w tym przebiegiem procesów dynamicznych w wibrowanym gruncie oraz badaniem procesów dynamicznych z uwzględnieniem czynników o charakterze losowym. Ważne miejsce w jego działalności naukowej zajmowały problemy tarcia, zużycia i smarowania maszyn, a także wytrzymałości materiałów, szczególnie dynamicznych własności materiałów konstrukcyjnych oraz dynamicznych procesów deformacji, tłumienia i zmęczenia w warunkach dużych prędkości. Rezultaty tych badań znalazły zastosowanie w górnictwie, hutnictwie, przemyśle maszynowym, rolnictwie i budownictwie. Opublikował ponad 150 artykułów w polskich i zagranicznych czasopismach naukowych.
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera G-1-55)Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze.. mały|Grób prof. Stefana Ziemby na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie
Ważniejsze publikacje Analiza drgań (Polskie Wydawnictwo Naukowe, tom 1 1957, tom 2 1959, tom 3 1969) Zagadnienia tarcia suchego (z Pawłem Solskim, PWN, 1965) Analiza modeli reologicznych (z Włodzimierzem Derskim, PWN, 1968) Podstawy pomiarów drgań mechanicznych (z Janem Osieckim, PWN, 1968) Zużycie przez tarcie (z Pawłem Solskim, PWN, 1969) Materiały wybuchowe w technicznych procesach obróbki tworzyw (z Wiktorem Babulem, PWN, 1972) Problemy teorii systemów (z Władysławem Jarominkiem i Robertem Staniszewskim, Ossolineum, 1980) Badania systemów eksploatacyjnych (ze Zdzisławem Cyganem, Piotrem Jędrzejowiczem i Leszkiem Dziadykiewiczem, t. 1 Ossolineum 1983, t. 2 Ossolineum 1984) Problemy rozwoju nauki o eksploatacji maszyn i urządzeń technicznych (red., PWN, 1983) Sterowanie i zarządzanie eksploatację systemów technicznych (red., PWN, 1983)
Odznaczenia i tytuły honorowe Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (dwukrotnie) Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej” Srebrny Medal im. F. Czizika Czechosłowackiej Akademii Nauk doktor honoris causa Akademii Górniczo-Hutniczej (1969) doktor honoris causa Wyższej Szkoły Technicznej w Bratysławie (1970) doktor honoris causa Politechniki Poznańskiej (1978) doktor honoris causa Wojskowej Akademii Technicznej (1990) Źródło:.
Upamiętnienie Prezydium Sekcji Eksploatacji Komitetu Budowy Maszyn PAN uchwałą z dnia 21 października 1994 r. ustanowiło Medal im. Profesora Stefana Ziemby, który jest nadawany za szczególne osiągnięcia naukowe w zakresie eksploatacji maszyn i systemów technicznych.
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Matematycznego Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Doktorzy honoris causa Akademii Górniczo-Hutniczej Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni na Słowacji Kategoria:Ludzie urodzeni w Jaworznie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wojskowej Akademii Technicznej Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy inżynierowie mechanicy Kategoria:Pracownicy Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN Kategoria:Urodzeni w 1907 Kategoria:Zmarli w 1994