Maria Szpyrkówna

thumb|Nagrobek Marii Szpyrkówny na cmentarzu Powązkowskim Maria Helena Szpyrkówna (ur. w Witebsku, zm. 22 kwietnia 1977 w Warszawie) – polska poetka, pisarka.

Życiorys Urodziła się w rodzinie ziemianina Michała Horskiego-Szpyrko, adwokata, i Emilii z Reuttów. Po śmierci ojca w 1903 zamieszkała z rodziną w Sankt Petersburgu, gdzie ukończyła Instytut dla Szlachetnie Urodzonych Panien. Następnie wyjechała do Warszawy, gdzie uczyła się w Prywatnej Żeńskiej Szkole im. Cecylii Plater-Zyberkówny. W 1909 debiutowała na łamach „Prądu”, dwa lata później opublikowała zbiorek poetycki „Zwrotki jesienne”, w którym umieściła również tłumaczenia utworów Konstantina Balmonta. W tym samym roku rozpoczęła studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, jej wiersze publikował „Świat” i „Kurier Wileński”. W 1913 ukazał się drukiem zbiór opowiadań patriotycznych „Józiukowa niedziela”, w tym samym roku Biblioteka Warszawska wydała jej powieść obyczajową „Pierwiosnki” (wznowienie w 1928 ukazało się pod nowym tytułem „Nena zaczyna żyć”, rok później opublikowano kolejne części cyklu: „Nena się uczy” oraz „Nena się kocha”). W 1914 wyjechała na wakacje do Marianówki k. Mohylewa i po wybuchu wojny światowej nie mogła wrócić do Krakowa, wyjechała wówczas do Petersburga, gdzie pisała dla „Głosu Polskiego”. W 1916 w Moskwie jej utwory opublikowano w „Śpiewniku bogorodzkim”, wkrótce ukazała się drukiem powieść obyczajowa „Będziesz maleńką”. Rok później w „Gazecie Polskiej” opublikowano powieść „Grzech” (jej kontynuacja „Wielki Cham” ukazała się w Warszawie w 1920), w 1918 powróciła do Polski, gdzie podjęła pracę w Towarzystwie Gniazd Sierocych. Następnie została kierowniczką literacką w piśmie Warszawskiego Koła Polek „Nasza Praca”, należała do Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy Polskich, w tym okresie tworzyła dla dzieci, jej utwory publikowały „Moje Pisemko” i „Płomyk”. W 1920 wyjechała do Stanów Zjednoczonych i Kanady, w 1922 organizowała konsulat polski w Chicago. Podczas pobytu napisała cykl reportaży „Gwiazdy i dolary”, które na bieżąco publikował „Bluszcz”. Po powrocie do kraju Maria Szpryrkówna nawiązała stałą współpracę z redakcją tego czasopisma i prowadziła tam rubrykę dotyczącą praw kobiet. Po przewrocie majowym wspólnie z Wandą Melcer-Rutkowską i Stanisławem Strumphem-Wojtkiewiczem opublikowała zbiór reportaży Warszawa w ogniu 12 V–16 V 1926 r. W 1927 ukazały się jej patriotyczne szkice dla młodzieży „Godzina bije!”.

W kolejnych latach publikowała powieści obyczajowe: „Kariera Haneczki” (1931, wznowienie 1934), „Skłamane szczęście” (1933), a także krótkie eseje na temat wychowania m.in. cykl „Zanim klamka zapadnie” publikowane na łamach „Bluszczu”. Równocześnie pracowała jako przedstawicielka Urzędu Emigracyjnego, z czym wiązały się jej liczne podróże zagraniczne, z których przysyłała korespondencję, które publikował „Bluszcz”. W tym okresie wyraźnie zauważalna jej fascynacja morzem. W 1934 opublikowała powieść „Błękitne pogranicze” oraz zbiór opowiadań marynistyczne pod wspólnym tytułem „Powrót na Bałtyk”. Rok później ukazał się reportaż o Gdyni „Miasto na żaglach”, który zadedykowała wicepremierowi Eugeniuszowi Kwiatkowskiemu. W połowie lat 30. XX wieku ukazały się drukiem „Godzina bije”, „Trzy przygody” oraz powieść dla dzieci „Przygody Zosi Afrykanki”.

Po wybuchu II wojny światowej mieszkała w Warszawie, a od 1941 w Otwocku. Podczas powstania warszawskiego była sekretarzem Komitetu Pomocy Społecznej.

Po zakończeniu wojny pracowała w Polskim Radiu, jesienią 1945 miała poważny wypadek samochodowy po którym zamieszkała w Domu Literackim w Sopocie. W tym samym roku opublikowała „Pieśń o chlebie”, pierwszy fragment dramatu „Znaki” o tematyce biblijnej. W 1947 napisała modlitwę o pokój „Msza polska” na chór mieszany, publikowała również wiersze dla dzieci. W 1950 otrzymała pierwszą nagrodę w konkursie literackim za utwór „Słowo o Gdańsku”, na początku lat pięćdziesiątych zaczęła mieć poważne problemy ze wzrokiem oraz związane z tym problemy finansowe. Zamieszkała wówczas w Domu Pracy Twórczej Związku Literatów Polskich w Oborach, a następnie w Państwowym Domu Rencisty w Zielonce. W 1954 ukazał się tomik „Sztychy gdańskie”, wznowiony w 1963. W 1958 czasopismo „Katolik” przyznało Marii Szpyrkównie I nagrodę za dramat „Znaki”.

Maria Szpyrkówna była członkinią Związku Zawodowego Literatów Polskich, później Związku Literatów Polskich oraz Ligi Kobiet. Interesowała się ezoteryzmem, należała do Polskiego Towarzystwa Badań Psychicznych, była wiceprezeską Polskiego Towarzystwa Metapsychicznego, a od 1935 była redaktorką „Przeglądu Metapsychicznego”. Tematykę tę poruszyła w swoich powieściach „Tajemnica masońskiego zegaru”, „Człowiek, który zwariował”, „Gwiazda Lucyfera”.

W 1970 przeprowadziła się do Domu Pracowników Zdrowia, gdzie zmarła 22 kwietnia 1977 w wieku 83 lat. Pochowana na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera H-2-12,13)Monika Rzeczycka „Szpyrkówna Maria Horska” Kultura polska wobec zachodniej filozofii ezoterycznej w latach 1890-1939, 23 lipca 2019.

Przypisy

Bibliografia Czy wiesz kto to jest?, praca zbiorowa pod redakcją Stanisława Łozy, Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej Warszawa 1938, tom I s. 725

Kategoria:Absolwentki Gimnazjum Żeńskiego im. Cecylii Plater-Zyberkówny Kategoria:Absolwentki Smolnego Instytutu Szlachetnie Urodzonych Panien w Sankt Petersburgu Kategoria:Ludzie urodzeni w Witebsku (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Ludzie związani z Zielonką (powiat wołomiński) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy pisarze Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli w 1977 Kategoria:Polscy ezoterycy