Stefania Perzanowska vel. Szwarcbart de domo Juraszek, ps. Żywna (ur. 26 sierpnia 1896 w Warszawie, zm. 16 sierpnia 1974 tamże) – polska lekarka, internistka, pediatra, działaczka społeczna. Sanitariuszka Armii Krajowej, więźniarka obozu koncentracyjnego na Majdanku. Założycielka szpitala obozowego.
Życiorys Absolwentka Szkoły Komercyjnej Żeńskiej im. Anieli Wareckiej. Studiowała medycynę od 1915 r. na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego, jednak z powodu przerwy wojennej i późniejszego zaangażowania w walkę o Polskę, ukończyła studia w roku 1926. Należała do Polskiej Organizacji Wojskowej oraz w stopniu podporucznika do Ochotniczej Legii Kobiet, jako sanitariuszka brała udział w obronie Lwowa, a jako lekarka w wojnie z bolszewikamiDziewanowski-Stefańczyk B., 2026: Stefania Perzanowska. Lekarka z Majdanka. Mówią Wieki, nr 7, strona 58.. Potem wolontariuszka w Instytucie Higieny Dziecięcej, Szpitalu Wolskim oraz Szpitalu Ujazdowskim w Warszawie, asystentka kliniki internistycznej Uniwersytetu Wiedeńskiego. Później pracowała w Szpitalu Miejskim w Radomiu, gdzie była ordynatorem Oddziału Chorób WewnętrznychDziewanowski-Stefańczyk, 2026, strona 59. Służyła w 2. Dywizji Piechoty Legionów. Uczestniczka walk o Warszawę w 1939 roku, brała także udział w bitwie o Łuków. Dowódca Sanitarnego Batalionu Kobiecego, pełniła obowiązki lekarza batalionu i dowództwa taborów w randze podporucznika. Członkini Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej , uczestniczyła w akcjach polskiego ruchu oporu, za co pod koniec 1942 roku została aresztowana i w styczniu 1943 przetransportowana do obozu koncentracyjnego w Majdanku koło Lublina, gdzie zorganizowała szpital dla kobiet (tzw. rewir). 13 kwietnia 1944, w związku z likwidacją Majdanka, trafiła do transportu do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. W efekcie likwidacji tego z kolei obozu, 17 stycznia 1945 wzięła udział w marszu śmierci do Ravensbrück, skąd w marcu 1945 przeniesiono ją do obozu Neustadt-Glewe (KL), gdzie doczekała wyzwolenia. Potem powróciła na stanowisko ordynatora w szpitalu radomskimDziewanowski-Stefańczyk, 2026, strona 61.
Autorka książki zatytułowanej "Gdy myśli do Majdanka wracają" (1970, Wyd. Lubelskie; wyd. z 2022 "Gdy myśli do Majdanka wracają: wspomnienia lekarki z obozu koncentracyjnego w Lublinie". Prószyński i S-ka, Warszawa)Katalog Biblioteki Narodowej.
Zmarła 16 sierpnia 1974 roku w Warszawie. Została pochowana na cmentarzu Powązkowskim w grobie rodzinnym Juraszków (kwatera 243, rząd 6, grób 7–8).
Życie rodzinne Od 1919 do 1923 była żoną Waldemara Jerzego Szwarcbarta. Miała z nim córkę Zofię. Po rozwodzie poślubiła lekarza okulistę Zygmunta Perzanowskiego, który w 1940 padł ofiarą zbrodni katyńskiej w CharkowieDziewanowski-Stefańczyk, 2026, strona 59.
Upamiętnienie Nazwisko Stefanii Perzanowskiej zostało uwiecznione na tablicy zasłużonych Polaków umieszczonej przy bramie św. Honoraty – głównej bramie wejściowej na cmentarz Powązkowski. Z kolei Miejska Rada Narodowa w Radomiu nadała uchwałą z dnia 29 marca 1985 roku jednej z ulic w pobliżu Szpitala Wojewódzkiego jej imię.
W Muzeum na Majdanku znajduje się pokaźna kolekcja jej listów, notatek, dokumentów i pamiątek. W 2026 roku na wystawie „Głosy, które nie milkną” zaprezentowano biografie Stefanii Perzanowskiej.
Odznaczenia Odznaczona m.in.:
Krzyżem Virtuti Militari Krzyżem Polskiej Organizacji Wojskowej Medalem za Waleczność Medalem Niepodległości Odznaką za Owocną Pracę w Dziedzinie Ubezpieczeń Społecznych Odznaczeniem od władz „Za postawę, dzielne przetrzymanie tortur w gestapo i nie wydanie tajemnic pracy podziemnej” Krzyżem Walecznych Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski – Polonia Restituta Złotym Krzyżem Zasługi Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Odznaką za Wzorową Pracę w Służbie Zdrowia I i II stopnia Odznaką Honorową Polskiego Czerwonego Krzyża
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkinie Ochotniczej Legii Kobiet Kategoria:Kobiety w kampanii wrześniowej Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Sanitariuszki Armii Krajowej Kategoria:Więźniowie KL Lublin Kategoria:Polscy więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie KL Ravensbrück Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Ludzie związani z Radomiem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Polskiego Czerwonego Krzyża Kategoria:Odznaczeni Orderem Virtuti Militari Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1974