Teodor Jan Ludyga (ur. 26 marca 1897 w Brzozowicach-Kamieniu, zm. 14 marca 1957 w Chorzowie) – powstaniec śląski, oficer wywiadu wojskowego Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.

Życiorys Pochodził z rodziny górniczej. Był kuzynem Jana Ludygi-Laskowskiego.

W 1916 założył pierwsze drużyny skautowe na Śląsku w Piekarach Śląskich i Szarleju ale wkrótce został powołany do armii niemieckiej i trafił na front do Francji, a następnie do Rumunii.

W 1919 zgłosił się do wojsk powstańczych w Wielkopolsce, gdzie służył w 10 Pułku Strzelców Wielkopolskich w stopniu podporucznika. W 1920 został odkomenderowany na Górny Śląsk, do sztabu Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. W drugim powstaniu śląskim był szefem VI oddziału łączności. W czasie trzeciego powstania śląskiego zajmował się sprawami personalnym w dowództwie Grupy Wschód w stopniu porucznika. W czerwcu 1921 był sygnatariuszem memoriału grupy oficerów do Wojciecha Korfantego, w którym żądali oni obsadzenia stanowiska Naczelnego Wodza przez górnoślązaka i wprowadzenia przymusowego poboru. W 1923 został zwolniony do rezerwy.

W latach międzywojennych prowadził w Katowicach drukarnię i skład papieru PAP. Według niektórych źródeł nawiązał wtedy współpracę z Ekspozyturą nr 4, Oddziału II Sztabu Generalnego w Krakowie i Katowicach, którą kierował wówczas kpt. Jan Żychoń. Z Żychoniem Teodor Ludyga przyjaźnił się od czasów powstań śląskich. W 1939 Ludyga został powołany na ćwiczenia oficerów rezerwy, w czasie których odbył przeszkolenie w Ekspozyturze nr 3, II Oddziału w Bydgoszczy. Tuż przed wybuchem drugiej wojny został awansowany do stopnia kapitana i zmobilizowany jako kierownik kancelarii w tejże Ekspozyturze.

We wrześniu 1939 ewakuował się przez Rumunię do Francji. Tam przydzielono go do wojsk łączności, w których służył także po dalszej ewakuacji do Wielkiej Brytanii. Od końca 1942 został odkomenderowany do Sztabu Naczelnego Wodza, gdzie jego przełożonym był najpierw major Żychoń, a następnie pułkownik Witold Langenfeld. W Centrali Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza, Teodor Ludyga był kierownikiem Referatu Personalnego, Wydziału Ogólnego oraz pracownikiem Sekcji Łącznikowej A.

W czasie wojny, w kraju pozostawała jego druga żona, Maria z Krupów i trójka dzieci, z których córka Krystyna zmarła, a syn Kazimierz ps. Leonidas (żołnierz oddziału AK Błyskawica) zginął pod Pieczonogami. W 1946 Teodor Ludyga dobrowolnie powrócił do Polski i został początkowo kierownikiem Składu Żelaza w Chorzowie, później w ramach rekompensaty za utracone mienie, otrzymał gospodarstwo rolne w Kłodnicy. Po powrocie wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej i wygłaszał w radiu audycje propagandowe oraz pisał artykuły w Trybunie Robotniczej, skierowane do Polaków pozostających poza granicami kraju. Doprowadziło to do próby zamachu na jego życie. Z niejasnych przyczyn został usunięty z PPR w 1947.

W 1948 został aresztowany pod zarzutem przyjmowania łapówek, finalnie jednak został zwolniony za kaucją. Od 1949 zaczął ukrywać się planując wspólnie z żoną ucieczkę z Polski. UB udało się, poprzez informatorów umieszczonych w otoczeniu jego żony, natrafić na jego ślad i doprowadzić do aresztowania w październiku tego samego roku, pod zarzutem współpracy z wywiadem angielskim. Według materiałów zebranych w śledztwie, Ludyga nawiązał kontakt z łącznikiem z ambasady angielskiej już w 1946. Śledztwo toczyło się także w sprawie przyjmowania przez niego łapówek w czasie pracy w Składzie Żelaza. Ostatecznie śledczym nie udało się udowodnić Teodorowi Ludydze zarzutów szpiegostwa i śledztwo umorzono w lutym 1951, natomiast skazano go w tym samym roku na dwa lata więzienia za nadużycia urzędnicze. Aresztowano także jego żonę, Marię pod zarzutem nielegalnego obrotu walutą i w 1950 skazano w na rok więzienia.

Ponowne aresztowanie Ludygi nastąpiło w 1952 roku pod zarzutem współpracy z II Oddziałem oraz działań „na szkodę ruchu robotniczego”. Wobec braku dowodów śledztwo umorzono w październiku 1953.

Po wyjściu z więzienia Teodor Ludyga prowadził introligatornię w Chorzowie i pomagał żonie w prowadzeniu sklepu Ars Christiana w Bielsku-Białej.

Zmarł w Chorzowie w 1957 i pochowany został na Cmentarzu Północnym w Warszawie.

Ordery i odznaczenia Krzyż Niepodległości Złoty Krzyż Zasługi

Przypisy

Bibliografia Jan Ludyga-Laskowski, Materjały do historji Powstań G. Śląskich Tom I 1919-1920, Księgarnia Polska Katowice 1925. Józef A. Gawrych, Hotel Lomnitz: z tajemnic szefa wywiadu, Śląska Spółdzielnia Wydawnicza Lechita Katowice 1947. Stanisław Baczyński, Bolesław Woszczyński, Najnowsze dzieje Polski: materiały i studia z okresu 1914-1939, Tajne organizacje wojskowe na Górnym Śląsku w latach 1918-1921 na tle sytuacji ogólnej, PWN Warszawa 1968. Jan Ludyga-Laskowski, Zarys historii trzech Powstań Śląskich 1919-1920-1921, PIW Warszawa 1973. Robert K. Daszkiewicz, Harcerstwo polskie poza granicami kraju od zarania do 1930 roku w relacjach i dokumentach, KUL Lublin 1983. Z dziejów harcerstwa śląskiego, Wydawnictwo Śląsk Katowice 1985. Michał Heller, Polskie organizacje młodzieżowe na Śląsku Cieszyńskim, Pamiętnik Cieszyński, Tom 9, Polskie Towarzystwo Historyczne Cieszyn 1994. Andrzej Pepłoński, Wywiad Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939-1945, AWM Warszawa 1995. Edward Długajczyk, Wywiad polski na Górnym Śląsku 1919-1922, Katowice 2001 J.S. Ciechanowski, Polsko-brytyjska współpraca wywiadowcza podczas II wojny światowej, t. 2, wybór dokumentów, Warszawa 2005 Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP pod redakcją Tadeusza Dubickiego, tom I, LTW Łomianki 2010. Wojciech Skóra, Porwania jako element konfrontacji wywiadów Polski i Niemiec na odcinku pomorskim w okresie dwudziestolecia międzywojennego, [w:] Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku, t. 1, red. W. Skóra, P. Skubisz, Szczecin 2012, s. 141-166. Łukasz Ulatowski, Polski wywiad wojskowy w 1939 roku. Struktura organizacyjna, składy osobowe, personel, budżet, mob., Academia 2013. Edward Długajczyk, Pechowcy. Księga afer szpiegowskich na terenie Górnego Śląska w okresie międzywojennym, Agencja Wydawnicza Almar Leszno 2013. Zbigniew Bereszyński, Jan Wyglenda i jego rodzina wśród meandrów historii politycznej, Studia Śląskie vol. LXXV, PIW, Instytut Śląski w Opolu Opole 2014. Monika Wnuczek, Działania prowadzone przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Katowicach przeciwko kpt. Teodorowi Ludydze, byłemu pracownikowi Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego, Zimowa Szkoła Historii Najnowszej, IPN Warszawa 2014. Wojciech Skóra, Ekspozytura nr 3 Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza w Bydgoszczy we wrześniu 1939 r. Organizacja, działania, ewakuacja i próba bilansu, [w:] Wrzesień 1939 r. z perspektywy służb specjalnych II Rzeczypospolitej, red. R. Majzner, Radomsko 2017, s. 257-286 Zbigniew Bereszyński, Teodor Ludyga i jego perypetie z komunistycznym aparatem bezpieczeństwa, Śląski Almanach Powstańczy, vol. V, IPNWarszawa 2019.

Linki zewnętrzne Łukasz Ulatowski, Polski wywiad wojskowy w 1939 roku. Struktura organizacyjna, składy osobowe, personel, budżet, mob. Zimowa szkoła historii najnowszej. Referaty.

Kategoria:Urodzeni w 1897 Kategoria:Zmarli w 1957 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Ludzie urodzeni w Brzozowicach-Kamieniu Kategoria:Powstańcy śląscy