Dudy wielkopolskie – rodzaj dud występujących w południowo-zachodniej Wielkopolsce.
thumb|Skrzypek i dudziarz z okolic Buku (1902). Dudy w typie wielkopolskim
Budowa Dudy wielkopolskie składają się z piszczałki melodycznej, piszczałki burdonowej, worka oraz mieszka, którym wdmuchuje się powietrze. Piszczałka melodyczna (przebierka) ma 7 otworów palcowych. W jej górnej części osadzony jest pojedynczy stroik (treska), dolna część natomiast zakończona jest rogiem złączonym z metalową czarą głosową (tzw. przedni róg) Piszczałka burdonowa (burdon, zwany też bąkiem) składa się z trzech rurek połączonych metalowymi kanalikami. Wylot piszczałki zakończony jest rezonatorem z rogu bydlęcego. Stroik w burdonie jest również pojedynczy. Worek gromadzi powietrze, które przechodzi przez stroiki piszczałek melodycznej i burdonowej. Drewniane łącze, do którego wsuwa się mieszek, określane jest nazwą jabłko. Mieszek (dymka) służy do wpompowywania powietrza do worka. Umocowany do niego jest hak, o który dudziarz zaczepia pasek łokciowy.
Strój i skala Strój dud wielkopolskich był zróżnicowany regionalnie – od Fis do d. Obecnie dominuje strój B.
Zasięg występowania Jadwiga Sobieska granicę zasięgu zamieszkania dudziarzy ok. 1950 r. opisała jako linię łączącą Poznań, Środę, Jarocin, Ostrów, Krotoszyn, Rawicz, Kaszczor, Wolsztyn, Nowy Tomyśl, Młodasko i Poznań.
Jej zdaniem, w latach 30. XX w., do obszarów o największej gęstości zamieszkania dudziarzy należały: okolice między Bukiem, Opalenicą, Grodziskiem i Modrzem; obszar między Czempiniem, Kościanem a Zbęchami w ówczesnym powiecie kościańskim; oraz rejon między Gostyniem, Poniecem, Rawiczem, Baszkowem i Kobylinem. Ostatni wymieniony obszar cechowała również największa intensywność praktyki dudziarskiej.
Historia Zdaniem Jadwigi Sobieskiej dudy o formie zbliżonej do współczesnej występowały i były popularnym instrumentem w Wielkopolsce już w XVI w. Nie wiadomo, czy nadymane były ustnie czy też z pomocą mieszka. Przynajmniej od XIX wieku konstrukcja dud wielkopolskich jest identyczna ze współczesną.
Historyczne rejestry podatkowe odnotowały pobór podatków od dudziarzy. W 1580 we wsi Górsko leżącej w województwie wielkopolskim, w powiecie wolsztyńskim, w gminie Przemęt, pobrano podatek od jednego dudarza czyli wytwórcy dud wielkopolskich lub instrumentalisty grającego na tym instrumencie.
thumb|Reprodukcja rysunku Elizy Radziwiłłówny Marcin Syba. Skrzypek Strugowski. Józef Nadobny. Dudziarz z wielkiey Topoli z 1826, który zamieszczono w Die Slawen F. Tetznera (1902)
Praktyka wykonawcza Kapela dudziarska składała się z dud i skrzypiec podwiązanych (a do XIX w. z dud i mazanek). Strój skrzypiec podwiązanych jest o oktawę wyższy od stroju dud, aby ich brzmienie mogło przebić się przez współtowarzyszący instrument.
Znani dudziarze i wytwórcy dud Tadeusz Czwordon (1919-1995) – kolekcjoner instrumentów, budowniczy i dudziarz Edward Ignyś (1916-2004) – dudziarz, budowniczy dud i instruktor gry Romuald Jędraszak – dudziarz, laureat Nagrody Kolberga
Zobacz też Turniej Dudziarzy Wielkopolskich
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Budowa dud wielkopolskich – typ rawicko-gostyński – dokumentacja budowy dud wielkopolskich przez Michała Umławskiego i Bartosza Zwartego
Kategoria:Aerofony stroikowe Kategoria:Dudy Kategoria:Polskie instrumenty ludowe