Bitwa o Henderson Field

Bitwa o Henderson Field – stoczona w dniach 23–26 października 1942 roku największa bitwa lądowa kampanii na Wyspach Salomona.

Siły piechoty morskiej i armii amerykańskiej odparły atak japońskiej 17 Armii pod dowództwem gen. por. Harukichi Hyakutakego. Siły amerykańskie broniły Lunga Point, pozycji strzegącej lotniska Hendersona na wyspie Guadalcanal, zdobytego przez aliantów 7 sierpnia 1942 roku. Siły Hyakutakego zostały wysłane na Guadalcanal w odpowiedzi na lądowanie aliantów z misją odzyskania lotniska i wyparcia sił alianckich z wyspy. Jego żołnierze przeprowadzili liczne ataki w ciągu trzech dni w różnych miejscach na Lunga Point, wszystkie odparte z dużymi stratami po stronie japońskiej. Jednocześnie alianckie samoloty operujące z lotniska Hendersona skutecznie broniły amerykańskich pozycji na Guadalcanalu przed atakami japońskich sił powietrznych i morskich.

Bitwa ta była ostatnią poważną ofensywą lądową przeprowadzoną przez siły japońskie na Guadalcanalu. Japończycy próbowali jeszcze dostarczać na wyspę dalsze posiłki, co ostatecznie skończyło się po bitwie morskiej pod Guadalcanalem w listopadzie 1942 roku. Japończycy musieli przyznać się do porażki w walce o Guadalcanalu i ewakuowali większość pozostałych na wyspie sił do pierwszego tygodnia lutego 1943 roku.

Tło Kampania o Guadalcanal

7 sierpnia 1942 roku siły alianckie (głównie amerykańskie) wylądowały na wyspach wyspach Guadalcanal, Tulagi i Florida w archipelagu Wysp Salomona. Lądowanie na wyspach miało na celu uniemożliwienie Japończykom wykorzystania ich jako baz zagrażających szlakom zaopatrzeniowym między Stanami Zjednoczonymi a Australią oraz zabezpieczenie wysp jako punktów wyjścia dla nowej kampanii, której ostatecznym celem było odizolowanie głównej japońskiej bazy w Rabaulu, a jednocześnie wsparcie alianckiej kampanii na Nowej Gwinei. Lądowanie zapoczątkowało sześciomiesięczną kampanię o Guadalcanal.

Zaskakując Japończyków, do zmierzchu 8 sierpnia 11 000 żołnierzy alianckich – pod dowództwem gen. mjr. Alexandra Vandegrifta, składających się głównie z jednostek Korpusu Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych – zabezpieczyło Tulagi i pobliskie małe wyspy, a także nieukończone lotnisko na przylądku Lunga na Guadalcanalu. Lotnisko zostało później nazwane przez siły alianckie Henderson Field na cześć mjr. Loftona Hendersona, lotnika piechoty morskiej, który zginął w bitwie o Midway. Samoloty alianckie, które następnie operowały z lotniska, stały się znane jako Cactus Air Force (CAF) od alianckiego kryptonimu Guadalcanalu. Aby chronić lotnisko, amerykańska piechota morska utworzyła obronę obwodową wokół przylądka Lunga.

W odpowiedzi na lądowanie aliantów na Guadalcanalu, japońska Cesarska Kwatera Główna przydzieliła 17 Armii – związkowi operacyjnemu o realnej sile korpusu z bazą w Rabaulu pod dowództwem gen. por. Harukichi Hyakutakego – zadanie odbicia Guadalcanalu z rąk aliantów. 19 sierpnia różne jednostki 17 Armii zaczęły przybywać na Guadalcanal z zamiarem wyparcia sił alianckich z wyspy.

thumb|left|Lotnisko Hendersona na Guadalcanalu pod koniec sierpnia 1942 roku, wkrótce po tym, jak alianckie samoloty rozpoczęły operacje z lotniska thumb|left|Japońscy żołnierze ładowani na pokład Tokyo Express Z powodu zagrożenia ze strony samolotów Cactus Air Force stacjonujących na lotnisku Hendersona, Japończycy nie mogli korzystać z dużych, powolnych statków transportowych do dostarczania żołnierzy i zaopatrzenia na wyspę. Zamiast tego Japończycy wykorzystali okręty wojenne z baz w Rabaulu i na Wyspach Shortland do przetransportowania swoich sił na Guadalcanal. Japońskie okręty wojenne, głównie lekkie krążowniki i niszczyciele z 8 Floty pod dowództwem wadm. Gunichiego Mikawy, zazwyczaj były w stanie pokonać trasę w obie strony wzdłuż „The Slot” na Guadalcanal i z powrotem w ciągu jednej nocy, minimalizując w ten sposób ryzyko ataków powietrznych alianckiego lotnictwa. Dostarczenie żołnierzy w ten sposób uniemożliwiało jednak przetransportowanie na Guadalcanal większości ciężkiego sprzętu i zaopatrzenia, takiego jak ciężka artyleria, pojazdy oraz znaczna część żywności i amunicji. Te szybkie rejsy okrętów wojennych na Guadalcanal odbywały się przez całą kampanię i zaczęły być nazywane przez siły alianckie „Tokyo Express”, a przez Japończyków „Szczurzym Transportem”.

Pierwsza japońska próba odbicia lotniska Hendersona zakończyła się niepowodzeniem, gdy 917-osobowy oddział został niemal całkowicie rozbity 21 sierpnia w bitwie nad Alligator Creek. Kolejna próba miała miejsce w dniach 12–14 września. 6000 żołnierzy pod dowództwem gen. mjr. Kiyotake Kawaguchiego poniosło klęskę w bitwie o Krwawą Grań. Po porażce Kawaguchi i ocalałe oddziały japońskie przegrupowały się na zachód od rzeki Matanikau na Guadalcanalu.

Hyakutake natychmiast rozpoczął przygotowania do kolejnej próby odbicia bazy Henderson. Japońska marynarka wojenna obiecała wesprzeć kolejną ofensywę Hyakutake, dostarczając na wyspę niezbędne wojska, sprzęt i zaopatrzenie, a także intensyfikując ataki powietrzne na bazę Henderson i wysyłając okręty wojenne do bombardowania lotniska.

W miarę jak Japończycy się przegrupowywali, siły amerykańskie koncentrowały się na wzmacnianiu obrony Lunga Point. 18 września aliancki konwój morski przewiózł na Guadalcanal 4157 żołnierzy z 7 Pułku Marines. Pułk ten wcześniej należał do 3 Tymczasowej Brygady Piechoty Morskiej i pełnił służbę garnizonową na Samoa. Te posiłki pozwoliły Vandegriftowi, począwszy od 19 września, ustanowić nieprzerwaną linię obrony wokół całego Lunga Point.

Generał Vandegrift i jego sztab wiedzieli, że wojska Kawaguchiego wycofały się na zachód od Matanikau i że liczne grupy japońskich maruderów były rozproszone po całym obszarze między Lunga Point a rzeką Matanikau. Vandegrift zdecydował się zatem przeprowadzić serię operacji małych jednostek wzdłuż rzeki Matanikau.

thumb|Generał Vandegrift w swoim namiocie dowodzenia na Guadalcanalu Pierwsza operacja amerykańskiej piechoty morskiej przeciwko siłom japońskim na zachód od Matanikau, przeprowadzona między 23 a 27 września 1942 roku przez pododdziały trzech batalionów amerykańskiej piechoty morskiej, została odparta przez oddziały Kawaguchiego pod lokalnym dowództwem płk. Akinosuke Oki. Podczas drugiej akcji, między 6 a 9 października, większa grupa Marines przeprawiła się przez rzekę Matanikau, zaatakowała nowo dostarczone siły japońskie z 2 Dywizji Piechoty (Sendai) pod dowództwem gen. Masao Maruyamy i Yumio Nasu i zadała ciężkie straty japońskiemu 4 Pułkowi Piechoty. Druga akcja zmusiła Japończyków do wycofania się z pozycji na wschód od Matanikau.

W międzyczasie gen. mjr Millard Harmon, dowódca amerykańskich sił lądowych na południowym Pacyfiku, przekonał wadm. Roberta L. Ghormleya, dowódcę sił alianckich na obszarze południowego Pacyfiku, że siły amerykańskiej piechoty morskiej na Guadalcanalu wymagają natychmiastowego wzmocnienia, aby alianci mogli skutecznie obronić wyspę przed kolejną spodziewaną ofensywą japońską. W ten sposób 13 października konwój morski dostarczył na Guadalcanal 2837-osobowy 164 Pułk Piechoty, formację Army National Guard Dakoty Północnej z Americal Division armii USA, dowodzoną przez płk. Roberta Halla.

Okręty Mikawy kontynuowały nocne dostawy ludzi i sprzętu na Guadalcanal. Między 1 a 17 października japońskie konwoje dostarczyły na wyspę 15 000 żołnierzy, w tym pozostałą część 2 Dywizji Piechoty i jeden pułk 38 Dywizji Piechoty, a także artylerię, czołgi, amunicję i żywność. Jeden z nich – 9 października – dostarczył na wyspę gen. Hyakutake, który osobiście poprowadził japońskie siły w planowanej ofensywie. Mikawa kilkakrotnie wysyłał również ciężkie krążowniki do bombardowania lotniska Hendersona. W nocy 11 października jedna z tych misji ogniowych została przechwycona przez amerykańską marynarkę i pokonana w bitwie koło przylądka Esperance.

thumb|left|Japoński gen. Harukichi Hyakutake przed swoją kwaterą główną na Rabaulu przed przeniesieniem na Guadalcanal

13 października, aby pomóc w ochronie tranzytu ważnego konwoju zaopatrzeniowego na Guadalcanal, składającego się z sześciu wolniejszych statków towarowych, dowódca japońskiej Połączonej Floty Isoroku Yamamoto, wysłał siły morskie z Truk – dowodzone przez wadm. Takeo Kuritę – w celu zbombardowania lotniska Hendersona. Siły Kurity – składające się z pancerników „Kongō” i „Haruna”, eskortowane przez jeden lekki krążownik i dziewięć niszczycieli – zbliżyły się do Guadalcanalu bez przeszkód i otworzyły ogień w stronę lotniska Hendersona o godzinie 1:33 14 października. W ciągu następnych 83 minut wystrzelono 973 pociski kalibru 360 mm w kierunku Lunga Point, z których większość spadła na obszar lotniska o powierzchni 2200 m². Bombardowanie poważnie uszkodziło dwa pasy startowe, spaliło prawie całe zgromadzone na miejscu paliwo lotnicze, zniszczyło 48 z 90 samolotów CAF i zabiło 41 osób, w tym sześciu członków załóg lotniczych.

Pomimo poważnych uszkodzeń personelowi lotniska Hendersona udało się przywrócić jeden z pasów startowych do stanu używalności w ciągu kilku godzin. W ciągu kolejnych kilku tygodni CAF stopniowo odzyskiwał zdolność bojową, a siły alianckie dostarczały na Guadalcanal kolejne samoloty, paliwo i ludzi. Obserwując japońskie dostawy wojsk i zaopatrzenia na wyspę, alianci spodziewali się rychłej ofensywy japońskich wojsk lądowych, ale nie byli pewni, gdzie i kiedy ona nastąpi.

Ruch wojsk Z powodu utraty pozycji po wschodniej stronie rzeki Matanikau, Japończycy uznali, że atak na amerykańską obronę wzdłuż wybrzeża będzie niezwykle trudny. Po obserwacji amerykańskiej obrony wokół przylądka Lunga przez oficerów sztabowych, Hyakutake zdecydował, że główny atak planowanej ofensywy nastąpi z południowej części lotniska Hendersona. Jego 2 Dywizja (wzmocniona o jeden pułk z 38 Dywizji), pod dowództwem gen. por. Masao Maruyamy, licząca 7000 żołnierzy w trzech pułkach piechoty po trzy bataliony każdy, otrzymała rozkaz przemarszu przez dżunglę i ataku na amerykańską obronę od południa, w pobliżu wschodniego brzegu rzeki Lunga. 2 Dywizja została podzielona na trzy jednostki: lewe skrzydło gen. mjr. Yumio Nasu, w skład którego wchodził 29 Pułk Piechoty, oraz prawe skrzydło gen. mjr. Kiyotake Kawaguchiego, składający się z 230 Pułku Piechoty (z 38 Dywizji Piechoty) oraz rezerwy dywizji dowodzonej przez Maruyamę, składającej się z 16 Pułku Piechoty. Datę ataku wyznaczono na 22 października. Aby odwrócić uwagę Amerykanów od planowanego ataku z południa, ciężka artyleria Hyakutakego oraz pięć batalionów piechoty (około 2900 ludzi) pod dowództwem gen. mjr. Tadashi Sumiyoshiego miały zaatakować amerykańską obronę od zachodu wzdłuż korytarza przybrzeżnego. Japończycy szacowali, że na wyspie znajduje się 10 000 żołnierzy amerykańskich, podczas gdy w rzeczywistości było ich około 23 000.

W tym czasie Lunga Point był broniony przez cztery pułki amerykańskie składające się z 13 batalionów piechoty. 164 Pułk Piechoty armii amerykańskiej strzegł najbardziej wysuniętego na wschód sektora. Od 164 Pułku na południe i zachód, przez wzgórze Edsona do rzeki Lunga, rozciągały się pozycje 7 Pułku Marines pod dowództwem płk. Amora L. Simsa. Sektor na zachód od Lunga, aż do wybrzeża, osłaniały 1. i 5 Pułk Marines. Ujścia Matanikau broniły przed Amerykanami dwa bataliony pod dowództwem ppłk. Williama J. McKelvy’ego: 3. batalion 1 Pułku Marines i 3. batalion 7 Pułku Marines. Siły McKelvy’ego były oddzielone od Lungi Point luką, którą patrolowały.

Preludium thumb|Pozycje Lunga Point wokół lotniska Hendersona pod koniec września 1942 roku, przed przybyciem 164 Pułku Piechoty. Rzeka Lunga przepływa przez środek mapy. Rzeka Matanikau nie znajduje się na mapie, biegnie za jej lewą krawędzią