Komorniki – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, siedziba gminy Komorniki.

Nazwa Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIII wieku. Pierwszy raz odnotowana została w łacińskich źródłach z lat 1286-1397 (według kopii z 1307) pod nazwą "Comornyky”, 1365 „Komorniky”, 1510 błędnie „Comomyki”, 1580-1581 „Komorniki”, .

Wbrew twierdzeniom B. Pawlaka, który w „Szkicach z dziejów Ziemi Komornickiej” twierdził, że pierwsze wzmianki o Komornikach pochodzą z bulli papieża Innocentego II z roku 1136, wspomniana bulla (nazywana bullą gnieźnieńską) nie zawiera wzmianki o miejscowości o takiej nazwie.

W Polsce istnieje wiele nazw miejscowych „Komorniki”. Apelatyw „komornik” pochodzi od łacińskiego słowa „camerarius” i dawniej miał dwa znaczenia. W pierwszym oznaczał „urzędnika stojącego u boku wojewody, kasztelana, podkomorzego, sędziego, który wykonywał pomocnicze czynności sądowe, woźny sądowy ale też pokojowiec i dworzanin”. Pierwotnie termin określał urzędników pełniących obowiązki w komorze książęcej, urzędników do wykonywania różnorodnych poleceń. Od XVI wieku komornikami nazywano też robotników folwarcznych, którzy nie mając własnego domu, mieszkali na komornem czyli płacili czynsz za wynajmowane mieszkanie. Zwykle nazwy miejscowości KOmorniki wiązane są przez językoznawców z tym drugim znaczeniem. Miejscowość dawniej nazywano też gwarową nazwą „Kumorniki”.

Po rozbiorach Polski w okresie zaborów w XIX i pierwszej połowie XX wieku Prusacy używali także zgermanizowanej nazwy niemieckiej „Kummernick”. W 1883 odnotowano polską nazwę „Komorniki”. Po traktacie wersalskim i odzyskaniu niepodległości przez Polskę używano polskiej nazwy „Komorniki”, którą odnotowano w 1921. Po II wojnie światowej miejscowość nazywała się „Komorniki”.

Historia Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Według historyków w pobliżu wsi prawdopodobnie istniało grodzisko nie ustalonego typu, które według źródeł zlokalizowane było „od Plewisk ku Głuchowu”. Archeolodzy znaleźli w okolicy miejscowości fragmenty naczyń glinianych z z okresu ok. 600-1250.

Początkowo wieś była własnością kościelną należącą do biskupów poznańskich. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1383 była siedzibą własnej parafii.

W drugiej połowie XIII wieku nastąpiła lokacja wsi. Zachowała się w archiwach treść dokumentu lokacyjnego wydanego w latach 1286-1297 przez biskupz poznańskiego Jana Grebicza. Biskup powierzył lokację miejscowości na prawie niemieckim miejscowemu sołtysowi Zdziechowi (w oryg. „Zdoth”). W zamian za służbę otrzymał otrzymuje co siódmy ł. flamandzki wolny, nadto wolną karczmę, kuźnię (fabrica), piekarnię, jatkę rzeźnicką i szewską, 1/3 dochodów sądowych, może zbudować młyn na własny użytek, lecz mleć dla pana bez opłaty, może polować na zające i kuropatwy. Po 8 latach wolnizny, którą przyznano mieszkańcom wsi roczny czynsz z łana flamandzkiego wynosił po dwie ćwiertnie (łac.”mensure”) pszenicy, dwie ćwiertnie jęczmienia, 4 ćwiertnie żyta, 4 ćwiertnie owsa oraz wiardunek srebra.

W 1307 biskup poznański Andrzej Zaremba nadał swojemu służebnikowi (łac „servitor”) Gertramowi mieszczaninowi poznańskiemu sołectwo w Komornikach, które na podstawie wyroku sądowego Zdziecha (oryg. zapis „Zdethe”) wraz z braćmi utracił na rzecz biskupa, a także transumował dokument swego poprzednika z lat 1286-1297. W 1307 biskup poznański zezwolił Tomaszowi oraz jego synom Miłochowi, Jakubowi i Mikołajowi, mieszkającym w Plewiskach koło Komornik na kupno sołectwa komornickiego od Gertrama, mieszczanina poznańskiego, zezwalając im na sprzedaż sołectwa za swoją zgodą, potwierdzając wcześniejsze dokumenty, dotyczące tego sołectwa z 1286-97 i 1307. W 1513 odnotowany został pracownik Benedykt, sołtys komornicki. W 1556 kapelan katedry poznańskiej na prośby, które wniósł uczciwy Wawrzyniec, sołtys z Komornik, polecił wpisać do kopiariusza kapitulnego przywilej sołtysi z 1307.

W XIV wieku odnotowano w procesach sądowych zwykłych mieszkańców wsi, sołtysa oraz miejscowych kmieci komornickich. Pierwszy z nich w 1387 toczył sołtys komornicki wraz z kmieciem Michałem z Komornik przeciw kasztelanowi starogrodzkiemu Mikołajowi z Bytynia. Sołtys procesował się o kwotę 12 grzywien, a kmieć o 3 grzywny. Mikołaj nie stawił w sądzie i popadł w kary finansowe (m. in. w „pena furtiva”). W 1398 odnotowany został kmieć komornicki Jan Byk, który nie stawił się w sądzie w procesie ze szlachcicem Janem Sramem z Otusza o kwotę 4 grzywien.

W 1461 kmiecie komorniccy, pracowici Grzegorz sołtys, Jan Gulan, Marcin Grosz, Jan i Stanisław Kokosiołek mieli zapłacić za zboże Bartłomiejowi z Dobieszewa w powiecie kcyńskim, kanonikowi kolegiaty NMP in Summo Poznaniensi w kwocie 8,5 grzywny monety pospolitej. W 1518 pracownik Wojciech, kmieć komornicki., wraz z pracownikiem Wawrzyńcem sługą (łac. „servitor”) z Buku poręczyli roztropnemu (łac. „discretus”) Walentynowi, kościelnemu (łac. „minister ecclesie”) w Modrzu za Marcina Lwika, plebana komornickiego.

W źródłach historycznych zachował się XVI wieczny testament sołtysa komornickiego spisanego w 1510. Maciej, syn zmarłego Piotra sołtysa z Komornik, na łożu śmierci, w Dopiewie (dawniej Dupiewo), w domu swojego wuja Łukasza oraz babki, sporządził testament. Przeznaczył 11 wiardunków oraz 6 groszy dla kościoła komornickiego i 30 groszy na trycezymę za dusze swych rodziców, 13 wiardunków i 6 groszy dla kościoła w Dupiewie, gdzie chce być pogrzebany oraz 30 groszy na trycezymę za dusze własną i rodziców. Pieniądze na ten cel uzyskał ze sprzedaży sołectwa, w wysokości 7,5 grzywny, które obłożone były sekwestrem i znajdowały się u sołtysa w Komornikach. Spadkodawca całe swoje pozostałe mienie przeznaczył temu, kto go wychował oddalając roszczenia Marcina Kózki z Buku, który zgłosił swe prawo bliższości. Wyjaśnił, że pomija w testamencie innych krewnych, ponieważ jego dziadek wraz ze stryjem zagarnęli 20 grzywien i 10 wiardunków, wraz ze zbożem z 3 łanów, ruchomości domowe, szaty, inwentarz żywy i obrócili to na swój własny użytek, zaś Macieja w dzieciństwie przygarnęła z litości babka i z własnych środków żywiła i odziewała przez 14 lat. Wykonawcami testamentu byli plebani i witrycy kościołów w Komornikach oraz w Dupiewie.

W 1564 w Komornikach odnotowano trzy łany sołtysie. Sołtys nie płacił nic biskupstwu ale w zamian był zobowiązany do służby na jej rzecz. W 1602 biskup poznański nadał szlachcicowi Kasprowi Frankowicowi Rostowskiemu swemu służebnikowi (łac. „familiaris servitor”), sołectwo w Komornikach, zgodnie z przywilejem z 1307. Wartość tego sołectwa o 3 łanach, w trzech polach, oszacowano na 30 grzywien.

Wieś położona była w 1580 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek I rozbioru Polski w 1772, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W 1833 władze pruskie ustanowiły wójtostwo Komorniki z siedzibą w Fabianowie. Wójtostwo to istniało do 1911, kiedy to podzielono je między dwa wójtostwa, Stęszew i Dopiewo. Komorniki zostały wtedy przyłączone do Dopiewa.

W 1954 powstała gromada Komorniki. Wieś Komorniki stały się wówczas siedzibą nowej gromady. W 1973 gromadę zlikwidowano i utworzono gminę Komorniki, której siedzibą jest wieś Komorniki. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

Najciekawszym zabytkiem jest neobarokowy kościół św. Andrzeja Apostoła (istniejący od XII wieku, ostatnia przebudowa w 1912) z bogatą polichromią (wykonaną przez artystów poznańskich na początku XX wieku) oraz zabytkowymi organami. W kościele odbywa się część koncertów Ogólnopolskiego Festiwalu Muzyki Organowej i Kameralnej - Komorniki.

Na terenie miejscowości od listopada 2003 znajduje się także Ogród Pamięci z zespołem steli, głazów i drzew pamiątkowych.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona Gminy Komorniki

Audycja , Ratajska Telewizja Kablowa

Kategoria:Wsie biskupów poznańskich (województwo poznańskie)