Jalu Kurek, mafarka, Jan Skowron (ur. 27 lutego 1904 w Krakowie jako Franciszek Kurek, zm. 10 listopada 1983 w Naprawie) – polski pisarz, członek Awangardy Krakowskiej (1922), w latach 1931–1933 redaktor naczelny czasopisma literackiego „Linia”; zdobył rozgłos powieścią Grypa szaleje w Naprawie (1934), za którą otrzymał Nagrodę Młodych Polskiej Akademii Literatury (1935).

Życiorys Urodził się w Krakowie, w rodzinie pochodzenia chłopskiego – syn Piotra, woźnego Zakładu Chemicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, i Rozalii. Był najmłodszym z czworga rodzeństwa (dwóch braci i siostra). Absolwent Gimnazjum im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie oraz Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego (filologia polska i romańska). Po maturze, równolegle ze studiami, podjął pracę w dziennikarstwie, w dziale literackim „Głosu Narodu”. Związany był też z pismem „Zwrotnica”. Studia pogłębił w latach 1924-25 na uniwersytecie w Neapolu. Był wieloletnim przyjacielem F.T. Marinettiego. W 1925 roku zadebiutował awangardowym tomem poezji Upały, a w kolejnym roku powieścią Kim był Andrzej Panik? Andrzej Panik zamordował Amundsena.

W 1932 roku odbył służbę wojskową, w szkole podchorążych artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, otrzymując stopień podporucznika artylerii rezerwy.

Silnie związany z rodzinnymi Beskidami (jego matka była góralką z Naprawy), którym poświęcił kilka powieści. Rozgłos przyniosły mu utwory Grypa szaleje w Naprawie z 1934 i Woda wyżej z 1935. Był autorem liryków, poematów, opowiadań i powieści. Pracował jako dziennikarz i redaktor, pozostawiając po sobie reportaże, felietony, recenzje, eseje i artykuły. Autor przekładów poezji włoskiej (m.in. Sonetów do Laury Franciszka Petrarki); jako tłumacz przyczynił się do popularyzacji w Polsce dorobku włoskich futurystów. W latach 1931–33 był jednym z założycieli i redaktorem awangardowej „Linii”. Od 1932 roku pracował jako redaktor w koncernie prasowym IKC. Pisywał także pod pseudonimami: mafarka, Jan Skowron, Franciszek Ruczaj. Zajmował się również teatrem i filmem (krótkometrażowy OR - Obliczenia Rytmiczne z 1932, jeden z pierwszych polskich filmów eksperymentalnych), pisał recenzje i artykuły teoretyczne. Malował obrazy. Wędrował po górach (był taternikiem), uprawiał amatorsko sport (m.in. kolarstwo, narciarstwo, skoki narciarskie). Angażował się w ochronę przyrody. Swoją rodzinę i ścieżkę literacką opisał w książce autobiograficznej Mój Kraków (1963), później poszerzanej.

Po wybuchu II wojny światowej, w 1939 roku przedostał się do Lwowa, anektowanego przez ZSRR, i uczestniczył następnie w tamtejszym polskim życiu literackim pod patronatem Związku Pisarzy Radzieckich aż do zajęcia miasta przez Niemców. Wiosną 1945 roku ponownie zamieszkał w Krakowie. Podczas wojny napisał powieść Janosik, którą sam uważał za swoje najlepsze dzieło – została wydana po odejściu z kraju wojsk niemieckich w małym nakładzie, a następnie wstrzymana przez władze i wznowiona dopiero po upadku stalinizmu, w 1959. W 1953 podpisał Rezolucję Związku Literatów Polskich w Krakowie w sprawie procesu krakowskiego.

W 1955 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski., następnie Krzyżem Komandorskim tego orderu. W 1960 otrzymał Nagrodę Miasta Krakowa (której nie przyjął). Przez sześć lat był radnym rady miejskiej w Krakowie.

Ochrzczony został imionami Franciszek Andrzej. Osobliwe imię Jalu było dziecięcym przezwiskiem pisarza, nadanym mu przypadkowo przez brata bezpośrednio po chrzcie, po czym używanym w domu. Zbieżność z nazwą rzeki Jalu między Chinami i Koreą, gdzie później doszło do bitwy w wojnie rosyjsko-japońskiej, była przypadkowa. Kurek używał go w pseudonimie literackim do czasu urzędowej zmiany imienia.

Po wojnie ożenił się z Hanną Ablewicz-Kurek (również pisarką). Mieli dwoje dzieci: Ewę i Grzegorza. W 1957 wraz z żoną rozpoczął budowę drewnianego domu w Naprawie w miejscu, w którym stała kiedyś chałupa matki Kurka (Rozalii Kurek, z domu Panek). Dom utrzymany był w stylu zakopiańskim. Stał przy wjeździe do tunelu na Zakopiance, dlatego został rozebrany i odtworzony w 2024 w gminie Jordanów.

Pisarz zmarł 10 listopada 1983 w Naprawie k. Rabki.

Twórczość (wybrane edycje) Upały, 1925 Śpiewy o Rzeczypospolitej, 1929 Kim był Andrzej Panik? Andrzej Panik zamordował Amundsena, nakładem „Zwrotnicy”, Kraków 1926 SOS (Zbaw nasze dusze!), nakładem „Zwrotnicy”, Kraków 1927 Mount Everest 1924, Warszawa 1933 (dotycząca wyprawy George′a Mallory′ego) Mohigangas, 1934 Grypa szaleje w Naprawie, 1934 Woda wyżej, 1935 Drzewo boleści, 1938 Zamurowana rzeka, Lwów 1939 Młodości, śpiewaj!, wydawnictwo „Rój”, Warszawa 1939 Janosik. tom 1-3, 1945-48 Ocean Nie-Spokojny, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1951 Węzeł Garmo, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1953 Nad Czorsztynem się błyska, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1953 Dzień dobry, Toporna, Wydawnictwo Iskry, 1954 Księga Tatr, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 1955 Wiersze wybrane, Kraków 1956 Strumień goryczy, Warszawa 1957 Gwiazda Spada, Wydawnictwo Iskry, 1959 Pepe kanarek, Wydawnictwo Iskry, 1961 Zabijcie Barabasza, PAX, 1961 Kantata profesora Wróbla, Wydawnictwo Literackie, 1962 Mój Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1963 Eksplodują ogrody, 1964 Uważaj, żmija!, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1965 Rzecz niepodległa, Wydawnictwo Literackie, 1966 Posągi z wiatru, Warszawa 1966 Pod przełęczą, Wydawnictwo Literackie, Warszawa 1968 Świnia Skała, Warszawa 1970 Syn Róży, 1970 Wysoka Gierlachowska, Warszawa 1970 Bestia, 1973 Ludowa lutnia, Warszawa 1975 Planeta, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1975 Zmierzch natchnienia?, 1976 Godzina X. Rzecz o umieraniu, 1978 Księga Tatr wtóra, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1978 Boże mojego serca, Kraków 1983 Najkamienniejsze; Wiersze tatrzańskie, Warszawa 1984

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Absolwenci Wołyńskiej Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Krakowa Kategoria:Laureaci Nagrody Młodych Polskiej Akademii Literatury Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Ludzie związani z Naprawą Kategoria:Ludzie związani z Tatrami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Pisarze związani z Neapolem Kategoria:Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy tłumacze literatury włoskiej Kategoria:Polscy twórcy literatury górskiej Kategoria:Sygnatariusze rezolucji Związku Literatów Polskich w Krakowie w sprawie procesu krakowskiego Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Zmarli w 1983