thumb|Szklany wenecki koralik typu chevron Korale weneckie lub korale Murano, także (szklane) perły weneckie (wł. perle di vetro a Venezia, perle veneziane) – kolorowe korale ze szkła, wykonywane ręcznie nieprzerwanie od XIV wieku według lokalnych tradycyjnych metod w manufakturach lub domowych atelier rzemieślniczych, zlokalizowanych w historycznym centrum Wenecji lub na pobliskiej wyspie Murano, przy użyciu rurek lub prętów zrobionych ze szkła. Cenione za piękno i twardość. Używane do wyrobu biżuterii. Obejmują trzy rodzaje koralików: perły lampowe, koraliki drobne i koraliki rosette (chevron). Przez wiele generacji stanowiły jeden z najważniejszych weneckich produktów szklanych, opanowując międzynarodowy rynek obrotu koralikami. Koraliki typu chevron i millefiori odegrały rolę w europejskiej wymianie handlowej głównie z Afryką jako towar wymienny, pieniądze i osobista ozdoba szamanów, przywódców plemiennych i ich żon.
Sztuka i know-how wyrobu weneckich (i francuskich) szklanych korali w 2020 roku zostały oficjalnie uznane przez UNESCO i wpisane na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości w celu ochrony i zachowania dla przyszłych pokoleń.
Historia thumb|Koraliki – muzealne eksponaty thumb|Koralik millefiori z Wenecji/Murano, 1850–1950 thumb|Dawny naszyjnik z pereł weneckich thumb|Nowoczesny naszyjnik ze szkła Murano Produkcja szkła w Wenecji sięga odległych czasów. Być może pierwsi mistrzowie sztuki szklarskiej przybyli do Wenecji z Bizancjum.
Najwcześniejsze dowody produkcji szkła na Murano pochodzą z VII do VIII wieku naszej ery.
8 listopada 1291 roku władze miejskie Wenecji zadecydowały o przeniesieniu produkcji na przylegającą wyspę Murano, aby ochronić miasto przed ewentualnym pożarem. Odtąd Murano stało się centrum ręcznej produkcji szkła i szklanych korali. Tu też w XIII wieku zostały wykonane pierwsze dmuchane koraliki szklane.
Produkcja koralików na dużą skalę rozpoczęła się na Murano w początkach XV wieku. W 1490 roku, aby zapewnić monopol, ustanowiono prawa, zgodnie z którymi cech szklarzy podlegał bezpośrednio Radzie Dziesięciu – najwyższemu organowi władzy Republiki Weneckiej. Przez kolejnych 50 lat szklarzom nie wolno było, pod groźbą kary śmierci, ujawniać sekretów produkcji ani opuszczać wyspy i zakładać własnej manufaktury gdzieś indziej. Pomimo tych obostrzeń prawnych wenecka technika wytwarzania szkła powoli i stopniowo przeniknęła do innych regionów Włoch.
Rzemieślnicy wytwarzający produkty szklane na Murano byli podzieleni na cztery kategorie: produkujących naczynia, lustra, instrumenty optyczne i koraliki. Rzemieślnicy zajmujący się wytwarzaniem korali tworzyli ozdobne koraliki dekorowane kwiatuszkami i listkami – utożsamiane z Wenecją, a także koraliki używane do wymiany towarowej (ang. trade-beads) – niezbędne w handlu z Afryką oraz koraliki do różańców, w które zaopatrywali prawie całą Europę. W 1764 roku dwadzieścia dwa piece na Murano były używane do produkcji wyłącznie koralików. Na tydzień wytwarzano ich ponad 44 000 funtów w ponad 562 różnych wzorach i niezliczonych dodatkowych wariantach.
Głównie z Wenecji/Murano pochodziły szklane koralki przywożone na oba kontynenty amerykańskie. Weneckie koraliki były jednym z głównych artykułów europejskiej wymiany handlowej po dokonaniu wielkich odkryć geograficznych przez żeglarzy w końcu XV wieku. Przede wszystkim koraliki typu chevron były używane zamiast pieniędzy w obrocie handlowym na kontynentach amerykańskich i w Afryce. Statki z ładunkami koralików z manufaktur weneckich przypływały do portów u wybrzeży Zachodniej Afryki w trakcie trwania ekspansji kolonialnej Afryki.
W Afryce wymieniano je za złoto, kamienie szlachetne, kość słoniową, olej palmowy i niewolników. Oferowano je również, by otrzymać od przywódców plemion pozwolenie na przekroczenie ich terytorium. Stały się tam symbolem zamożności i wysokiej pozycji społecznej, przy czym grupy etniczne i plemiona różniły się między sobą upodobaniami co do kolorów, wielkości i kształtów paciorków.
W 1860 roku została opracowana metoda formowania ścianek na koralikach, a tym samym nadawania im kształtu cztero-, pięcio-, sześcio- i ośmiobocznego.
Produkcja i eksport wzrastały od XV do końca XIX wieku.
W XVIII wieku na rynku zaczęły pojawiać się wyroby z innych krajów, głównie z Bohemii, które konkurowały z weneckim szkłem i prowadziły do spadku popytu. Do zaniku fabryk szkła na Murano przyczynił się także upadek znaczenia Republiki Weneckiej. Na początku XIX wieku na Murano działali spośród szklarzy praktycznie wyłącznie wytwórcy koralików.
Według raportu z 1883 roku, wszystkie surowce ówcześnie wykorzystywane do produkcji szkła na Murano pochodziły z innych krajów: piasek z Dalmacji, soda z Anglii, a substancje barwiące głównie z Niemiec. W późniejszy raporcie, z 1917 roku, znalazła się informacja o imporcie piasku z Francji z Fontainebleau (ten rodzaj drobnego, białego piasku występował też w Norwegii, okolicach Rzymu i w Piemoncie). Do opalania pieców używano węgla, importowanego m.in. z Anglii.
Przed wybuchem I wojny światowej odlewnie szkła i manufaktury wciąż jeszcze zajmowały znaczną powierzchnię wyspy. W 1896 roku z Murano eksportowano drogą wodną koraliki do Afryki, Indii, Oceanii, Azji, Europy i obu Ameryk. Niektóre plemiona w Kongo i na terenie zachodnio-afrykańskich kolonii niemieckich używały koralików jako pieniędzy. Zapas gotowych koralików przechowywanych na wyspie wynosił 2 000 000 kilogramów. W 1917 roku wzrost cen surowców i węgla oraz trudności z zaopatrzeniem doprowadziły do znacznego zmniejszenia produkcji i zapasów. Nigdy jednak na Murano nie zaprzestano produkcji koralików, od kiedy została rozpoczęta, nawet w czasach kryzysu przemysłu szklarskiego, gdy produkcja innych przedmiotów ze szkła na wyspie prawie ustała.
Jeszcze w latach 50. XX wieku sami Zulusi importowali ponad 40 ton weneckich koralików rocznie.
Współczesność thumb|Budynek Museo del Vetro Obecnie na wyspie Murano mieści się Museo del Vetro poświęcone artystycznym przedmiotom ze szkła, w tym koralikom. Działają również liczne sklepy oferujące wyroby szklane, niekoniecznie pochodzące z miejscowej manufaktury. W pobliżu niektórych sklepów znajdują się warsztaty mistrzów szklarskich wraz z piecami, gdzie oferowana jest możliwość zapoznania się z procesem produkcji drobnego szklanego przedmiotu. Przedmioty najwyższej jakości produkowane są jednak nadal za zamkniętymi drzwiami. Wiedza o wytwarzaniu pereł weneckich była i jest w dalszym ciągu przekazywana głównie nieformalnie, ustnie i podczas zajęć praktycznych w kręgu rodzinnym lub w indywidualnych i małych warsztatach.
Przy fabryce Ercole Moretti, istniejącej na Murano od 1911 roku i znanej z wysokiej jakości korali typu murrina millefiori, można (po wcześniejszym umówieniu się) zapoznać się z przyrządami i urządzeniami używanymi do produkcji korali, zobaczyć kolekcję dawnych ozdób afrykańskich wykonanych z weneckich korali oraz kolekcję fałszywych pereł imitujących te prawdziwe, wytwarzanych w latach 30. XX wieku wg ściśle tajnej receptury, której podstawowym składnikiem była essence d'Orient (opalizująca pasta z łusek dalekowschodnich ryb) rozpuszczona w celuloidzie.
Koraliki w weneckim stylu w dalszym ciągu wykonują też przedstawiciele grupy etnicznej Krobo z Ghany.
W 2010 roku poczta kanadyjska wydała znaczek z okazji 400-lecia historii Kanady, na którym widniały dwie monety i sznur korali chevron.
Znak towarowy Szklane perły wyprodukowane na Murano i w Wenecji mogą posiadać znak towarowy Vetro Artistico® Murano wraz z kodem identyfikacyjnym producenta, który oficjalnie gwarantuje ich weneckie pochodzenie i wykonanie tradycyjnymi technikami mistrzów szklarskich. Włoski znak prawny został ustanowiony w 1994 roku.
Rola kobiet thumb|Kobiety nawlekające korale w Wenecji, 1882 rok Ręcznym nawlekaniem drobnych koralików na nici zajmowały się weneckie kobiety i młode dziewczyny, pracujące w domach, które były nazywane impiraresse. Ich praca była żmudna, a wynagrodzenie za nią bardzo niskie. Za dzień pracy, który mógł liczyć nawet 14 godzin, można było kupić kilogram chleba. W ten sposób kobiety zamężne dorabiały do pensji męża.
Nierzadkim widokiem na ulicach Wenecji były grupy kobiet i dziewcząt siedzących wspólnie na krzesłach w cieniu. Każda z nich, z drewnianym naczyniem przypominającym z wyglądu tacę (wł. sessola), wypełnionym kilkoma kilogramami drobnych koralików, trzymanym na kolanach, zręcznie nawlekała korale na nici, jednocześnie przy tym plotkując lub śpiewając pieśni ludowe. W jednej ręce kobieta trzymała do 24 cienkich długich igieł z otworem na nitkę, podobnie jak w przypadku igły do szycia. Igły ułożone w formie wachlarza były wpychane do naczynia z luźnymi koralikami, póki koraliki nie pokryły prawie całej długości każdej igły, po czym przesuwano je na doczepione do igieł bawełniane nici. Następnie układano igły ręcznie na kształt rozłożonego ogona pawia i ponownie nabierano na nie luźne koraliki z naczynia. Ponawlekane na nici koraliki były łączone w pęczki o określonej liczbie nici i pakowane do pudełek, co czyniło je gotowymi do transportu. Kobiety i dziewczęta siedzące na zewnątrz domów i nawlekające przez cały dzień koraliki można było spotkać w Wenecji jeszcze w pierwszej połowie XX wieku.
Podczas gdy operowanie piecami i produkowanie szklanych przedmiotów było domeną mężczyzn, w wytwarzaniu koralików brały udział miejscowe kobiety i to nie tylko te pochodzące z rodzin, w których mężczyźni trudnili się tym zajęciem.
Współcześnie tylko niewielka liczba weneckich kobiet zajmuje się profesjonalnym nawlekaniem korali oraz wykonywaniem z nich ozdób (kwiatów, torebek, naszyjników) poprzez nawlekanie ich na metalową linkę, której można nadać kształt. Podjęto działania mające na celu przekazanie know-how przyszłym pokoleniom.
Produkcja thumb|Narzędzia do wytwarzania przedmiotów ze szkła thumb|Szklane pręty barwione związkami kadmu thumb|Pręty szklane o skomplikowanym wewnętrznym wzorze W uproszczeniu można wyróżnić trzy główne etapy produkcji weneckich szklanych koralików: skompletowanie surowców do produkcji szkła i wyprodukowanie szkła na Murano przez stopienie surowców w specjalnym piecu w temperaturze powyżej 1000°C według przepisu, który jest mniej lub bardziej sekretny; zrobienie ze szkła dwóch rodzajów szklanych prętów: masywnych lub pustych w środku (w celu przygotowania otworu, który będzie przebiegał przez pręt masa szklana jest „bańkowana”; ten jest etap pomijany w przypadku produkowania masywnych prętów szklanych); wytworzenie koralików z prętów szklanych.
Techniki Ze względu na technikę wytwarzania weneckie szklane koraliki można podzielić na dwie kategorie: koraliki „ciągnione” i koraliki „nawijane” czyli perły lampowe. W obu przypadkach do ich zrobienia używa się gotowych prętów szklanych, odpowiednio pustych w środku lub masywnych. Dodatkową kategorię stanowią koraliki ze szkła dmuchanego. Koraliki „ciągnione” (conteria i chevron) Pierwsza kategoria koralików była robiona przez pocięcie na kawałki ostudzonych, cienkich prętów szklanych pustych w środku na całej długości, uprzednio wydmuchanych i uformowanych z porcji gorącego szkła. Następnie zaokrąglano ich końce w procesie ponownego ogrzewania. Gotowe koraliki sortowano według wielkości. W ten sposób produkowano bardzo drobne koraliki (conteria). Stosując znacznie bardziej skomplikowaną odmianę tej techniki wytwarzano niebiesko-biało-czerwone koraliki nazywane chevron lub rosetta. Niegdyś drobne koraliki i korale chevron były produkowane w wielkiej ilości na Murano, lecz obecnie nie są już wytwarzane z powodu wysokich kosztów. Koraliki „nawijane” czyli perły lampowe (perla a lume)