Antonio Pigafetta, później TA-44 – włoski niszczyciel z okresu międzywojennego i II wojny światowej, należący do typu Navigatori. Nosił znak burtowy PI. Otrzymał imię XVI-wiecznego żeglarza włoskiego Antonio Pigafetty, skracane do „Pigafetta”. Zwodowany w 1929 roku, wszedł do służby w marynarce włoskiej Regia Marina w 1931 roku. Walczył podczas wojny na Morzu Śródziemnym. Zdobyty w 1943 roku przez Niemcy, został wcielony w 1944 roku do służby w Kriegsmarine pod oznaczeniem TA-44. Został zatopiony w Trieście 17 lutego 1945 roku przez lotnictwo brytyjskie. Był najintensywniej wykorzystywanym bojowo niszczycielem swojego typu.

Uzbrojenie główne stanowiło 6 armat kalibru 120 mm w zdwojonych stanowiskach i 3–6 wyrzutni torped. Wyporność standardowa wynosiła początkowo 1900 ton, a ostatecznie 2125 ton. Napęd stanowiły turbiny parowe, prędkość wahała się od ponad 38 węzłów na początku służby do 28 węzłów po modernizacji.

Budowa

„Antonio Pigafetta” należał do dwunastu włoskich wielkich niszczycieli typu Navigatori, nazwanego tak z powodu noszenia przez okręty imion włoskich żeglarzy. Zostały one zaprojektowane jako okręty o silnym uzbrojeniu artyleryjskim i wysokiej prędkości, aby przeciwstawić się wielkim niszczycielom francuskim. Zamówienie na okręty zostało złożone w 1926 roku. „Antonio Pigafetta” został zbudowany w stoczni (CNQ) we Fiume (obecnie Rijeka), w której powstało najwięcej – cztery okręty tego typu. Cena kontraktowa wynosiła 20,65 mln. lirów. Wszystkie okręty zostały wciągnięte na listę floty dekretem królewskim z 23 czerwca 1927 roku, klasyfikowane wówczas jako niszczyciele, a 19 lipca 1929 roku przeklasyfikowano je na „zwiadowców” (wł. esploratori). 5 września 1938 roku okręty typu Navigatori przeklasyfikowano z powrotem na niszczyciele (cacciatorpedinieri).

Stępkę pod budowę „Antonio Pigafetta” położono 29 grudnia 1928 roku, na pochylni zwolnionej przez „Giovanni da Verrazzano”. Równocześnie budowano zaś w tej stoczni bliźniaczy „Alvise da Mosto”. Okręt otrzymał imię na cześć XVI-wiecznego włoskiego żeglarza Antonio Pigafetty, uczestnika wyprawy Magellana. Zwodowano go 10 listopada 1929 roku, a do służby wcielono 1 maja 1931 roku, jako ostatni okręt tego typu. Jeszcze na etapie budowy wprowadzono modyfikacje pierwszej modernizacji okrętów tego typu; przede wszystkim obniżenie nadbudówki i zmniejszenie zapasu paliwa dla polepszenia stateczności. W 1938 roku otrzymał znak burtowy: PI, od skrótu nazwy. Dewizą okrętu było: L’onore piu che la vita (z wł. Honor ponad życie).

Opis konstrukcji

Skrócony opis ogólny Niszczyciele typu Navigatori miały stalowy kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym. Sylwetka okrętów wyróżniała się dwoma szeroko rozstawionymi pochylonymi kominami, na skutek zastosowania naprzemiennego układu przedziałów siłowni. Na początku 1943 roku na „Antonio Pigafetta” obniżono drugi komin. Wówczas też usunięto na okręcie maszt rufowy, a antenę radiostacji rozciągnięto między masztem dziobowym a wysięgnikami na rufowym kominie. Wyporność standardowa pierwotnie wynosiła 1900 ton, a pełna 2599 ton. Długość całkowita pierwotnie wynosiła 107,28 m, szerokość 10,2 m, a zanurzenie 4,35 m przy wyporności pełnej. W 1940 roku okręt został poddany modernizacji (drugiej) w celu polepszenia stateczności, jak większość niszczycieli tego typu. Wyporność standardowa po modernizacji wynosiła 2125 ton, a pełna 2880 ton. Długość kadłuba wzrosła do 108,9 m, a szerokość do 11,2 m.

Załoga etatowo składała się początkowo ze 173 osób, w tym 9 oficerów, a do początku II wojny światowej wzrosła do 224 osób, w tym 12 oficerów. W toku wojny załoga mogła się dalej zwiększać, do ok. 280 osób.

„Antonio Pigafetta” był napędzany przez dwa zespoły turbin parowych z przekładniami, zasilane przez cztery kotły wodnorurkowe o ciśnieniu roboczym 22 atmosfer, poruszające dwie trzyłopatowe śruby. Podobnie jak pozostałe okręty budowy stoczni CNQ otrzymał turbiny akcyjne Beluzzo oraz kotły typu Yarrow i śruby o średnicy 3,56 m. Moc projektowa wynosiła 55 000 KM. Na próbach „Antonio Pigafetta” rozwinął moc 65 915 KM. Projektowa prędkość maksymalna wynosiła 38 węzłów. Na próbach sześciogodzinnych w 1931 roku „Antonio Pigafetta” osiągnął w stanie lekkim prędkość średnią 41,57 węzła – największą spośród niszczycieli tego typu, ale przy wyporności tylko 1826 tonTak według , natomiast na s. 9 autor ten podaje prędkość średnią 39,58 węzła i moc 60 600 KM.. Typowo okręty tego typu rozwijały podczas służby prędkość 33–36 węzłów. Po drugiej modernizacji prędkość spadła do 28 węzłów przy pełnej wyporności.

„Antonio Pigafetta” odróżniał się mniejszym zapasem paliwa – 405 ton, z powodu pozostawienia przedziału przed kotłownią (adaptowanego na zbiorniki na innych okrętach) dla montażu żyroskopowego stabilizatora przechyłów, z którego mimo to ostatecznie zrezygnowano. Po drugiej modernizacji zwiększono na niszczycielach tego typu normalny zapas do 560 ton, a pełny do 680 ton. Zasięg po modernizacji wzrósł do 5000 mil morskich przy prędkości 18 węzłów lub 1200 mil przy 28 węzłach.

Uzbrojenie i jego zmiany Główną artylerię stanowiło sześć armat kalibru 120 mm Ansaldo model 1926 o długości lufy 50 kalibrów (L/50) umieszczonych na trzech dwudziałowych podstawach. Podwójne stanowiska dział z maskami ochronnymi umieszczone były: na pokładzie dziobowym i na niskich nadbudówkach przed drugim kominem i na rufie. Kąt podniesienia lufy wynosił od -10° do +45° i umożliwiał też strzelanie amunicją burzącą do nisko lecących samolotów. Działa strzelały pociskami o masie 23,15 kg z prędkością początkową 920 m/s na odległość do 19 600 m. Wykorzystywano amunicję rozdzielnego ładowania, przy czym ładunek miotający umieszczony był w łusce. Szybkostrzelność wynosiła do 6–7 strzałów/min (podczas dłuższej akcji była ograniczona do czterech salw na minutę przez możliwości systemu podawania amunicji). Zapas amunicji wynosił etatowo 1200 pocisków bojowych (408 przeciwpancernych, 672 burzące i 120 zapalających) oraz 100 oświetlających – przy czym można było zabrać do komór 250 pocisków więcej.

Uzbrojenie przeciwlotnicze początkowo stanowiły dwa działka automatyczne kalibru 40 mm Vickers-Terni model 1917 o długości lufy L/39, umieszczone na burtach na tylnych końcach pokładu dziobowego. Ich zapas amunicji wynosił 3000 nabojów. Uzupełniały je dwa podwójnie sprzężone wielkokalibrowe karabiny maszynowe Breda kalibru 13,2 mm na mostku. W latach 1933–1934 zamontowano dwa dalsze podwójnie sprzężone wkm-y na platformie za drugim kominem. Dla karabinów maszynowych przewidywano początkowo 3000 nabojów. Pod koniec 1941 roku na „Antonio Pigafetta” podobnie jak na pozostałych okrętach zamieniono działka kalibru 40 mm i karabiny maszynowe na siedem działek automatycznych 20 mm Breda L/65 z zapasem 2400 nabojów na lufę. Pod koniec 1942 roku na miejscu rufowego aparatu torpedowego dodano platformę z dwoma działkami przeciwlotniczymi kalibru 37 mm Breda model 1939 z zapasem 3060 nabojów. Podczas ostatniego remontu w 1943 roku liczbę działek 20 mm zwiększono do dziewięciu, zamieniając je na 20 mm Oerlikon L/70Tak według i opisu rysunku w , natomiast tekst w monografiach i nie jest jasny w kwestii, czy tylko dodano dwa działka 20 mm Oerlikon, czy zamieniono wszystkie na ten wzór.

Uzbrojenie torpedowe stanowiło pierwotnie sześć wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm w dwóch potrójnych aparatach torpedowych. Z uwagi jednak na ograniczoną dostępność nowych torped, w środkowych wyrzutniach zastosowano wkładki kalibru 450 mm i etatowy zapas obejmował początkowo cztery torpedy kalibru 533 mm i dwie kalibru 450 mm. Już w latach 1932–1933 środkowe wyrzutnie zostały jednak zdemontowane, pozostawiając cztery wyrzutnie torped kalibru 533 mm. W 1942 roku rufowy aparat torpedowy został zdemontowany w celu zwiększenia uzbrojenia przeciwlotniczego, lecz na początku 1943 roku pozostawiony aparat torpedowy został zamieniony na trzyrurowy SI 1929P/3 kalibru 533 mm.

Okręty początkowo przenosiły po 14 bomb głębinowych na dwóch zrzutniach na rufie, w tym cztery duże bomby o masie 100 kg i 10 małych o masie 50 kg. Podczas II wojny światowej stosowano także niemieckie bomby głębinowe oraz montowano na okrętach tego typu dwa lub cztery miotacze bomb głębinowych i zwiększano ich zapas, typowo do 40 bomb. W 1931 roku okręty otrzymały holowane torpedy przeciw okrętom podwodnym Ginocchio model 1927/46T, wodowane za pomocą żurawika w części rufowej. „Antonio Pigafetta” jak wszystkie oprócz jednego okręty typu był wyposażony w tory minowe na pokładzie, na których można było zabierać do 56 min kotwicznych. W 1941 roku tory minowe na okręcie wydłużono, po czym można było zabierać od 86 do 104 min zależnie od typu, także niemieckich, albo 110 ochraniaczy zagród minowych. Podczas remontu w 1943 roku tory minowe zdemontowano.

Wyposażenie thumb|Sylwetka „Antonio Pigafetty” podczas wojny w kamuflażu Od wejścia do służby „Antonio Pigafetta” na dachu nadbudówki dziobowej miał standardowy dla okrętów tego typu dalocelownik z dwoma dalmierzami optycznymi o bazie 3 m. Na platformie przed masztem znajdował się inklinometr służący do oceny kąta kursowego celu. Trzeci 3-metrowy dalmierz, służący do strzelań torpedowych oraz rezerwowy dla artylerii, był w zakrytej wieży na platformie nadbudówki za kominem rufowym. Dalmierz ten był zdemontowany w 1941 roku przy instalacji działek kalibru 20 mm.

Okręty miały jeden reflektor średnicy 90 cm na maszcie rufowym. W 1943 roku usunięto na „Antonio Pigafetta” maszt rufowy wraz z reflektorem. W skład wyposażenia wchodziła aparatura do stawiania zasłony dymnej (czarnej albo białej) montowana w kominach. W 1940 roku okręty wyposażono w trały kontaktowe na rufie, o szerokości trałowania 200 m, lecz do połowy 1942 roku zostały zdjęte. „Antonio Pigafetta” nie został wyposażony w stację hydrolokacyjną ani radar.

Malowanie Początkowo okręty włoskie były malowane w części nadwodnej na kolor jasnoszary, z ciemnoszarym pokładem. Na początku wojny latem 1940 roku na pokłady na dziobie naniesiono biało-czerwone skośne pasy dla identyfikacji z powietrza. W 1942 roku „Antonio Pigafetta” otrzymał kontrastowy kamuflaż w standardowych kolorach, z ciemnoszarymi plamami na popielatoszarym podkładzie i z brudnobiałym dziobem i rufą, lecz wyróżniał się tym, że plamy miały kształt przecinających się łuków.

Służba Okres międzywojenny Okręt wcielono do służby w Regia Marina 1 maja 1931 roku. 4 października 1931 roku otrzymał w Wenecji banderę bojową ufundowaną przez miasto Vicenza (rodzinne miasto patrona okrętu). Był przydzielony początkowo do 3. dywizjonu w składzie 1. Eskadry, od 1932 roku do 1. dywizjonu, a od 1934 roku był okrętem flagowym 2. dywizjonu w składzie 2 Eskadry. Od 1935 roku bazował na Leros w Dodekanezie, operując na Morzu Egejskim. Podczas hiszpańskiej wojny domowej „Antonio Pigafetta” pełnił służbę na wodach Hiszpanii, wspierając nacjonalistów. Od 12 lutego 1937 roku służył przez krótki okres jako pomoc nawigacyjna i okręt zabezpieczający działania nad morzem niemieckiego lotnictwa Legionu Condor. W sierpniu 1937 roku odbył także trzy patrole w Cieśninie Sycylijskiej w celu przechwytywania radzieckich statków z bronią dla republiki. Sam z kolei trzy razy w czasie wojny konwojował statki z Włoch z zaopatrzeniem dla włoskich wojsk interwencyjnych (CTV). W 1938 roku bazował w tym celu w Tangerze. We wrześniu 1938 roku, po przeklasyfikowaniu na niszczyciel, został przydzielony do 15. dywizjonu niszczycieliTak według , natomiast na s. 35 autor ten podaje 14. dywizjon niszczycieli, co jest niespójne z faktem operowania w 1939 roku na Morzu Egejskim z dwoma niszczycielami 15. dywizjonu i późniejszą przynależnością do 15. dywizjonu.. Od maja do grudnia 1939 roku ponownie działał ze swoim dywizjonem na Morzu EgejskimWraz z „Giovanni da Verrazzano” i „Nicolò Zeno”, gdyż „Alvise da Mosto” stacjonował wówczas w Tangerze. (, ).. Między 20 stycznia 1940 roku a 27 kwietnia 1940 roku przeszedł drugą modernizację w La Spezii.

II wojna światowa