GTxN/M/S – rodzina niskopodłogowych, przegubowych, wieloczłonowych wagonów tramwajowych, wytwarzanych w latach 1989–2009 przez firmy MAN, AEG i ADtranz (potem Bombardier).
Ogólne oznaczenie rodziny jest akronimem niemieckich słów Gelenk-Triebwagen mit x Achsen für Normalspur/Meterspur/Schmalspur, które oznaczają przegubowy tramwaj silnikowy x-osiowy z normalnym/metrowym/wąskim rozstawem wózków.
Oznaczenia Wagony tramwajowe oznaczano według schematu zamieszczonego w tabeli. ZnakOpisGprzegubowy (Gelenk)Twagon silnikowy (Triebwagen)4/6czteroosiowy/sześcioosiowyNrozstaw normalny (Normalspur)Mrozstaw metrowy (Meterspur)Srozstaw wąski (Schmalspur)ZRdwukierunkowy (Zweirichtungswagen)2druga seria produkcyjna Przykłady:
GT4S-ZR – przegubowy, silnikowy, czteroosiowy, dwukierunkowy tramwaj z rozstawem wózków 1067 mm GT8N2 – przegubowy, silnikowy, ośmioosiowy, jednokierunkowy tramwaj z rozstawem wózków 1435 mm, druga seria produkcyjna
Prototypy Brema mały|Prototypowy GT6N w Bremie W II połowie lat 80. XX w. rozpoczęto w Bremie prace mające na celu opracowanie w pełni niskopodłogowego tramwaju. W 1986 i 1989 r. w oparciu o wagony Hansa Waggonbau GT4 i doczepy zbudowano dwa prototypowe tramwaje typu GT6. Pomiędzy dwa człony tramwaju GT4 wstawiono nowy człon środkowy, tworząc w ten sposób trójczłonowy wagony sześcioosiowy, w którym każdy człon opierał się na jednym wózku.
Doświadczenia zdobyte podczas konstruowania tych prototypów zaowocowały wyprodukowaniem w 1989 r. w zakładach MAN prototypu pierwszego w pełni niskopodłogowego tramwaju na świecie, który oznaczono jako GT6N. Wprowadzenie do eksploatacji w Bremie nastąpiło 10 stycznia 1990 r. (otrzymał on nr 801), a światowa premiera 9 lutego tego samego roku. W ramach promocji prototyp wypożyczano kolejno do: Bonn, Sztokholmu, Göteborga, Magdeburga, Berlina, Schwerina, Warszawy, Krakowa, Poznania, Pragi i Amsterdamu. 16 czerwca 1998 r. wagon nr 801 sprzedano do szwedzkiego Norrköping. 12 czerwca 2011 r. powrócił do Bremy i od tamtej pory jest częścią taboru historycznego.
Monachium W latach 1990–1991 z zakładów MAN do Monachium dostarczono trzy prototypy tramwajów GT6N, które otrzymały miejscowe oznaczenie R1.1. W lutym 1994 r. trzeci prototyp trzykrotnie wykoleił się i został zwrócony producentowi w celu dokonania napraw. Pod koniec kwietnia tego samego roku tramwaj powrócił do Monachium po naprawie przedniego wózka. Wiosną 1997 r. prototypy wycofano z ruchu. W kwietniu 1999 r. wszystkie trzy wagony sprzedano do Norrköping, przy czym do ruchu liniowego weszły dwa z nich, a trzeci przeznaczono na części zamienne.
Augsburg Prototyp tramwaju GT6M, przeznaczonego dla sieci tramwajowych o metrowym rozstawie szyn, dostarczono z zakładów AEG do Augsburga 29 stycznia 1993 r. 27 lipca otrzymał on dopuszczenie do eksploatacji liniowej. 7 lutego 1995 r. wagon uległ poważnym uszkodzeniom w kolizji z innym pojazdem, po czym został zwrócony producentowi. Prototyp ostatecznie nie został naprawiony i zezłomowano go pod koniec lat 90. XX wieku.
Przegląd TypLiczba członówDługośćSzerokośćpudłaRozstawszynLiczbai mocsilnikówMiejscasiedząceWłaściwości GT6NBrema326,5 m2,3 m1435 mm3×85 kW67 R1.1326,8 m2,3 m1435 mm3×85 kW64 GT6MAugsburg326,6 m2,3 m1435 mm3×85 kW60
Produkowane odmiany Wąskotorowe
GT4S-ZR Dwuczłonowe, wąskotorowe, dwukierunkowe wagony niskopodłogowe, wyprodukowane we współpracy niemieckiej firmy Bombardier i japońskiej Niigata. Wyróżniają się zmodernizowanym wyglądem zewnętrznym. Wytwarzane w latach 2002–2009 dla miast Okayama, Takaoka i Toyama. W 2004 r. designowi tramwaju wyprodukowanego dla Takaoki przyznano nagrodę Good Design Award.
GT6M mały|GT6M we Frankfurcie nad Odrą, 2006 Trójczłonowe, jednokierunkowe wagony niskopodłogowe z pięciorgiem dwupłatowych drzwi odskokowych, przystosowane do eksploatacji na torach o metrowym rozstawie szyn. Wyprodukowane dla Frankfurtu nad Odrą, Zwickau i Augsburga. Odmiany z tych dwóch pierwszych miast cechują się odbierakiem prądu umieszczonym na dachu ostatniego członu i charakterystycznymi ścianami czołowymi z reflektorami wbudowanymi w zderzaki. Odmiana z Augsburga posiada klasyczne ściany czołowe i odbierak z przodu wagonu.
Wagon nr 303 z Frankfurtu wypożyczano na jazdy próbne do Chociebuża, Helsinek i Jeny.
Na początku grudnia 2023 r. Augsburg sprzedał wszystkich 11 wagonów do Zagrzebia.
GT6M-ZR mały|GT6M-ZR z Jeny w Łodzi, 2024 Trójczłonowe, dwukierunkowe i dwustronne wagony niskopodłogowe z czworgiem dwupłatowych drzwi odskokowych na każdej stronie, przystosowane do eksploatacji na torach o metrowym rozstawie szyn. Odmiana wytwarzana dla Moguncji i Jeny. Posiadają klasyczne ściany czołowe.
Pod koniec 2023 r. Jena sprzedała 10 wagonów GT6M-ZR do Łodzi. Koszt zakupu pojedynczego wagonu i jego dostosowania do eksploatacji wyniósł ok. 450 tys. zł. W maju 2024 r. ogłoszono przetarg na dostawę kolejnych 8 używanych wagonów niskopodłogowych, w którym zwyciężył przewoźnik z Jeny; tramwaje mają zostać dostarczono do Łodzi w pierwszym kwartale 2025 r.
GT6S Trójczłonowe, jednokierunkowe wagony niskopodłogowe z czworgiem dwupłatowych drzwi odskokowych, przystosowane do eksploatacji na torach systemu tramwajowego w Brunszwiku (1100 mm). Cechują się ścianą przednią identyczną z tą z wagonach frankfurckich, jednak w porównaniu z nimi odbierak prądu zamontowano na dachu pierwszego członu. Powstało 12 egzemplarzy.
Przegląd TypLiczbaczłonówDługośćSzerokośćpudłaRozstawszynLiczbai mocsilnikówMiejscasiedząceWłaściwościGT4S-ZROkayama218 m2,4 m1067 mm2×100 kW20GT4S-ZRTakaoka218,4 m2,45 m1067 mm2×100 kWb.d.GT4S-ZRToyama218,4 mb.d.1067 mm2×100 kWb.d.GT6MAugsburg326,8 m2,3 m1000 mm3×100 kW46GT6MFrankfurt326,8 m2,3 m1000 mm3×100 kW59 GT6MZwickau326,8 m2,3 m1000 mm3×100 kW62 GT6M-ZRJena326,8 m2,3 m1000 mm3×100 kW50 GT6M-ZRMoguncja326,8 m2,3 m1000 mm3×100 kW46 GT6S326,8 m2,3 m1100 mm3×95 kW60
Normalnotorowe GT4N-ZR Dwuczłonowe, normalnotorowe, dwukierunkowe wagony niskopodłogowe, wyprodukowane we współpracy niemieckiej firmy ADtranz i japońskiej Niigata. Pierwsze tramwaje niskopodłogowe w Japonii. Wyprodukowano 5 egzemplarzy dla miasta Kumamoto.
GT6N mały|GT6N w Berlinie, 1995 Trójczłonowe, normalnotorowe, jednokierunkowe wagony niskopodłogowe. Szkielet nadwozia wykonano ze stali nierdzewnej. Do wnętrza prowadzi czworo podwójnych drzwi odskokowych. Nadwozie zamontowane jest na trzech wózkach bezosiowych, przy czym każdy z wózków posiada jedną parę kół napędową, a drugą toczną. Napęd stanowią trzy silniki asynchroniczne prądu przemiennego: każdy z nich napędza jedną parę kół napędowych. Prąd pobierany jest z sieci za pomocą połówkowego odbieraka prądu zamontowanego z przodu pierwszego członu. GT6N wyposażono w hamulec elektrodynamiczny, elektrohydrauliczny i szynowy. Tramwaje cechują się klasycznymi ścianami czołowymi. Ogółem powstały 104 egzemplarze, które dostarczono do Berlina w latach 1994–1998. Publiczna prezentacja pierwszego dostarczonego tramwaju miała miejsce 7 listopada 1994 r.
14 tramwajów GT6N zakupiła Norymberga, a kolejnych 70 zamówiło Monachium (lokalne oznaczenie R2.2).
Berlińskie tramwaje typu GT6N przeszły modernizację w latach 2012–2018.
GT6N-ZR Trójczłonowe, normalnotorowe, dwukierunkowe wagony niskopodłogowe, będące modyfikacją berlińskich GT6N. W porównaniu z nimi dodano drugą kabinę motorniczego i czworo drzwi po lewej stronie nadwozia oraz dodatkowy odbierak prądu. W latach 1999–2003 wyprodukowano 45 wagonów.
W latach 2016–2017 wykonano modernizację wszystkich wagonów, po której nadano im oznaczenie GT6ZO.
GT8N i GT8N2/R3.3 mały|GT8N2 w Norymberdze GT8N to czteroczłonowe, ośmioosiowe, normalnotorowe, jednokierunkowe wagony niskopodłogowe. Dostarczone w latach 1992–1996 w liczbie 78 sztuk do Bremy. W latach 1998–2000 wyprodukowano 26 wagonów w wersji GT8N2 dla Norymbergi i 20 dla Monachium (oznaczone tam R3.3), które cechują się zmienionym wyglądem ścian czołowych, zwiększoną mocą silników i nowymi mechanizmami przegubów.
Przegląd TypLiczbaczłonówDługośćSzerokośćpudłaRozstawszynLiczbai mocsilnikówMiejscasiedząceWłaściwościGT4N-ZR218,5 m2,35 m1067 mm2×100 kW24 GT6NBerlin326,8 m2,3 m1435 mm3×90 kW58 GT6N-ZRBerlin326,8 m2,3 m1435 mm3×90 kW45-47 GT6NNorymberga326,8 m2,3 m1435 mm3×105 kW59-64 R2.2326,8 m2,3 m1435 mm3×120 kW58-60 GT8N435,4 m2,3 m1435 mm4×85 kW82-85GT8N2436,58 m2,3 m1435 mm4×120 kW73-77R3.3436,58 m2,3 m1435 mm4×120 kW67-73
Dostawy PaństwoMiastoTypLata dostawLiczbaNumery taboroweUwagi KumamotoGT4N-ZR1997–2001 59701–9705OkayamaGT4S-ZR2002, 2011 29201, 1011TakaokaGT4S-ZR2003–2009 61001–1006ToyamaGT4S-ZR2006 70601–0607 Augsburg GT6M1993 1901prototyp1996 12901II–912 BerlinGT6N1994–1998 1051001–1105GT6N-ZR1999–2003 452001–2045 BremaGT6N1989 1801prototypGT8N1993–1996 783001–3078BrunszwikGT6S1995 129551–9562Frankfurt nad OdrąGT6M1994–1995 8301–308JenaGT6M-ZR1995–2003 33601–633MoguncjaGT6M-ZR1996–1997 16201–216 MonachiumR1.11990–1991 32701–2703prototypyR2.21994–1997 702101–2170R3.31999–2001 202201–2220 NorymbergaGT6N1995–1996 141001–1014GT8N21998–2000 261101–1126ZwickauGT6M1993–1994 12901–912 Łączna liczba:980
Przypisy
Kategoria:Wagony tramwajowe MAN Kategoria:Wagony tramwajowe Bombardier