John Maxwell Coetzee (wymowa angielska: [], wymowa afrikaans: []; ur. 9 lutego 1940 w Kapsztadzie) – południowoafrykański i australijski pisarz, laureat Literackiej Nagrody Nobla (2003).
Autor prozy psychologicznej silnie inspirowanej egzystencjalizmem i prozą poetycką, nieraz porównywany z Josephem Conradem i Gabrielem Garcíą Márquezem. W twórczości skupia się na portretach samotników oraz ludzi uwikłanych w przemiany społeczno-gospodarcze i polityczne. Coetzee jest uważany w anglojęzycznym świecie za jednego z najważniejszych żyjących pisarzyKrytyka Polityczna – Coetzee. Przewodnik Krytyki Politycznej – Wstęp. Nagrodę literacką, z uzasadnienia komisji noblowskiej, otrzymał za prozę cechującą się analityczną błyskotliwością i wymownymi dialogami. Wcześniej, jako pierwszy twórca dwukrotnie otrzymał najbardziej prestiżową dla literatury anglojęzycznej nagrodę Bookera – w 1983 i 1999, britishfiction.suite101.com..
Życiorys CoetzeeUrodził się jako John Michael Coetzee (później zmienił drugie imię na Maxwell) urodził się w Kapsztadzie. Jego ojciec był prawnikiem, a matka nauczycielką. Ze strony ojca, anglojęzycznego Afrykanera, jest potomkiem holenderskich osadników z XVII w., ale pisarz ma także polski rodowód. Jego pradziadek ze strony matki Baltazar (lub Balcer) Dubiel był Polakiem, pochodził ze wsi Czarnylas w województwie wielkopolskim (powiat ostrowski). Dubiel wyemigrował do Afryki w wieku kilkunastu lat, zmarł w 1929. Podczas wizyty w Polsce w 2006 pisarz odwiedził Czarnylas i pobliski Odolanów, gdzie jego pradziadek uczęszczał do szkoły. Spędził większość swego dzieciństwa w Kapsztadzie i Worcester w Prowincji Przylądkowej Zachodniej. Uczęszczał do prywatnej szkoły katolickiej St. Joseph’s College w Rondebosch na przedmieściach Kapsztadu, następnie studiował matematykę i anglistykę na Uniwersytecie Kapsztadzkim (uzyskał tytuły licencjata z anglistyki w 1960 i matematyki w 1961).
We wczesnych latach 60. Coetzee przeniósł się do Londynu, gdzie pracował przez krótki czas w IBM jako programista, w 1963 uzyskał tytuł magisterski (Master of Arts, M.A.).
Doktorat (Ph.D.) z lingwistyki uzyskał na amerykańskim uniwersytecie w Austin. Tematem dysertacji była komputerowa analiza stylistyczna prac Samuela Becketta. Po studiach doktorskich do 1971 wykładał angielski i literaturę na University at Buffalo, The State University of New York. Chciał uzyskać status rezydenta USA, jednak uniemożliwił mu to udział w protestach przeciwko wojnie wietnamskiej. Później wrócił do RPA i był profesorem literatury angielskiej na Uniwersytecie Kapsztadzkim. Po przejściu na emeryturę w 2002 przeniósł się do Adelaide w Australii i został honorowym członkiem naukowym w departamencie (instytucie) anglistyki University of Adelaide, gdzie wykłada jego partnerka, Dorothy Driver. Do 2003 był członkiem-profesorem komitetu przyznającego tytuły doktorskie z socjologii na Uniwersytecie Chicagowskim.
6 marca 2006 Coetzee został obywatelem australijskim. W ceremonii naturalizacyjnej uczestniczyła australijska minister ds. imigracji Amanda Vanstone.
Jest jednym z pięciu autorów (obok Petera Careya, Hilary Mantel, Margaret Atwood i Jamesa Gordona Farrella), którzy zostali dwukrotnie uhonorowani Nagrodą Bookera – za Życie i czasy Michaela K. w 1983 oraz Hańbę w 1999. Został laureatem literackiej Nagrody Nobla w 2003.
Oprócz powieści publikuje także prace krytyczne i tłumaczenia z holenderskiego i afrikaans.
Wizyty w Polsce Pisarz odwiedził Polskę czterokrotnie. Po raz pierwszy w październiku 2000 na zaproszenie profesora Zbigniewa Białasa z Uniwersytetu Śląskiego (był honorowym gościem sympozjum „Ebony, Ivory & Tea” poświęconego literaturze postkolonialnej).
Po raz drugi w czerwcu 2006. Spotkał się z czytelnikami 7 i 8 czerwca w Warszawie, a 9 czerwca w Krakowie.
9 lipca 2012 John Maxwell Coetzee otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W swoim wystąpieniu noblista powiedział: Decyzja, by pisać, by zostać pisarzem, jest niejako niezależna od nas samych. Człowiek pisze, ponieważ jest w tym dobry. Pisze, ponieważ czuje powołanie do szerzenia swojego spojrzenia na świat. Pisze, ponieważ to, czemu chce w danej chwili dać głos, zdarza się być tym, czego świat chce w danym momencie słuchać i vice versa. Coetzee pojawił się także na premierze opery Slow Man (premiera: 5 lipca 2012 podczas Festiwalu Malta). Noblista napisał libretto na podstawie swojej powieści Powolny człowiek. Muzykę skomponował Nicholas Lens.
Czwarta wizyta miała miejsce w dniach 21-30 października 2018. 22-go października noblista spotkał się ze studentami i pracownikami Instytutu Kultur i Literatur Anglojęzycznych Uniwersytetu Śląskiego (w Sosnowcu). Czytał fragmenty „Lat szkolnych Jezusa”. 23 października został uhonorowany przez Uniwersytet Śląski tytułem doktora honoris causa. Recenzentami byli znawcy twórczości Coetzeego: prof. David Attwell (York) i prof. Derek Attridge (York), a także polski literaturoznawca prof. dr hab. Ryszard Koziołek. Laudację wygłosił prof. dr hab. Zbigniew Białas. 24 października pisarz odwiedził Muzeum w Auschwitz. 29 października, na zaproszenie Fundacji im. Herberta wygłosił w Warszawie wykład z okazji 94. rocznicy urodzin Zbigniewa Herberta.
Doktoraty honorowe Otrzymał również honorowe doktoraty Uniwersytetu Adelajdy, Uniwersytetu La Trobe, Uniwersytetu Natalu, Uniwersytetu Oksfordzkiego, Uniwersytetu Rhodesa, Skidmore College, Uniwersytetu Stanowego Nowego Jorku w Buffalo, Uniwersytetu Strathclyde i Uniwersytetu Technologicznego w SydneyJM Coetzee receives honorary doctorateUTS: Story, NewsroomCoetzee (poza wspomnianymi: Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach).
Twórczość Dusklands (1974, polskie wydanie: Ciemny kraj, tłum. Magdalena Konikowska, Znak 2009) In the Heart of the Country (1977, polskie wydanie: W sercu kraju, tłum. Magdalena Konikowska, PIW 1996, ; Znak 2004, ) Waiting for the Barbarians (1980, polskie wydanie: Czekając na barbarzyńców, tłum. Anna Mysłowska, Czytelnik 1990, ; Znak 2003, ) Life & Times of Michael K. (1983, polskie wydanie: Życie i czasy Michaela K., tłum. Magdalena Konikowska, PIW 1996, ; Axel Springer Polska 2007); Znak 2010. Foe (1986, polskie wydanie: Foe, PIW 1996, ; Znak 2006) White Writing: On the Culture of Letters in South Africa (1988, polskie wydanie: Białe pisarstwo. O literackiej kulturze Afryki Południowej, tłum. Dariusz Żukowski, Znak 2009) Age of Iron (1990, polskie wydanie: Wiek żelaza, tłum. Anna Mysłowska, Znak 2004, ) Doubling the Point: Essays and Interviews (1992); polskie wydanie: Punkty nawigacyjne. Eseje i wywiady, tłum. Marek Król, Anna Skucińska, Dariusz Żukowski, Znak 2011 The Master of Petersburg (1994; polskie wydanie: Mistrz z Petersburga, tłum. Wacław Niepokólczycki, PIW 1997, ; Znak 2005, ) Giving Offense: Essays on Censorship (1997); polskie wydanie: Obraza. Eseje o cenzurze, tłum. Marek Król, Znak 2011 Boyhood: Scenes from Provincial Life (1998; polskie wydanie: Chłopięce lata. Sceny z prowincjonalnego życia, tłum. Michał Kłobukowski, Znak 2007) Disgrace (1999; polskie wydanie: Hańba, tłum. Michał Kłobukowski, Znak 2001, , , Znak 2003, ; Świat Książki 2004, ; Znak 2006, , ) The Lives of Animals (1999; polskie wydanie: Żywoty zwierząt, tłum. Anna Dobrzańska-Gadowska, Świat Książki 2004, , tłum. Jacek Dehnal, Znak 2022, ISBN 9788324064304) Stranger Shores: Literary Essays, 1986-1999 (2002; polskie wydanie: Dziwniejsze brzegi. Eseje literackie 1986-1999, tłum. Anna Skucińska, Znak 2008) Youth: Scenes from Provincial Life II (2002; polskie wydanie: Młodość, tłum. Michał Kłobukowski, Znak 2007) Elizabeth Costello (2003; polskie wydanie: Elizabeth Costello, tłum. Zbigniew Batko, Znak 2006, ) Slow Man (2005; polskie wydanie: Powolny człowiek, Znak 2006) Diary of a Bad Year (2007); polskie wydanie: Zapiski ze złego roku, tłum. Michał Kłobukowski, Znak 2008 Inner Workings: Literary Essays, 2000-2005 (2007) Summertime: Scenes from Provincial Life III (2009); polskie wydanie: Lato, tłum. Dariusz Żukowski, Znak 2010 The Childhood of Jesus (2013); polskie wydanie: Dzieciństwo Jezusa, tłum. Mieczysław Godyń, Znak 2013 The Schooldays of Jesus (2016); polskie wydanie: Lata szkolne Jezusa, tłum. Mieczysław Godyń, Znak 2018 Late Essays 2006-2017 (2018); polskie wydanie: Późne eseje 2006-2017, tłum. Dariusz Żukowski, Wydawnictwo Karakter, 2020 The Death of Jesus (2019); polskie wydanie: Śmierć Jezusa; tłum. Mieczysław Godyń, Znak 2020 The Pole (2022); polskie wydanie: Polak, tłum. Aga Zano, Znak 2024,
Współpraca W 2012 roku Coetzee napisał libretto do opery Slow Man Nicholasa Lensa, opartej na powieści Slow Man (Powolny człowiek). Światowa prapremiera tej opery odbyła się w dniu 5 lipca 2012 roku na Festiwalu Malta, w Teatrze Wielkim w PoznaniuThe Ordinary Man, Dorota Semenowicz (Empik) .Roszak, Joanna (July 2012). „And We Break Down Ourselves” Bi-Weekly, Polish National Audiovisual Institute.Derkaczew, Joanna (11 July 2012). „'Slow Man’ – Coetzee w operze. Jak gaśnie człowiek”. Gazeta Wyborcza.Books Live South Africa .Willem De Vries, South Africa, Boekenbrug .Uitgeverij Cossee .JM Coetzee NL .Lepszy Poznan Publikacje ..
Odbiór i krytyka Najczęściej charakteryzuje się CoetzeegoNazwisko nieodmienienie por.: jako pisarza mierzącego się w swojej twórczości z najważniejszymi, odwiecznymi i uniwersalnymi problemami ludzkiej kondycji, wysoce etycznego, który tematykę tę porusza głównie w nawiązaniu do realiów swojej ojczyzny, Republiki Południowej Afryki i panującego tam do 1994 apartheidu. Komitet Noblowski, który przyznał Coetzeemu w 2003. literacką Nagrodę Nobla, uzasadniał swoją decyzję – Coetzee przejrzał na wylot obsceniczne pozy i fałszywą pompę historii, użyczając swego głosu pogardzanym i tym, których go pozbawiono. […] Budząc w nas niepokój i zaskoczenie, wkopał się Pan głęboko w glebę kondycji ludzkiej, jej okrucieństwo i samotność. Dał Pan głos tym, którzy pozostają poza hierarchiami ustalanymi przez możnych tego świata. Z intelektualną uczciwością i głębokim uczuciem, za pomocą prozy o lodowatej precyzji, zdarł Pan maski naszej cywilizacji i odkrył topografię złaIbid..
Recepcją twórczości Coetzeego w Polsce zajmował się m.in. prof. dr hab. Jerzy Koch z Zakładu Studiów Niderlandzkich i Południowoafrykańskich Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W opublikowanej w 2008 książce Wenus hotentocka i inne rozprawy o literaturze południowoafrykańskiejWydawnictwo Akademickie DIALOG – Wenus hotentocka i inne rozprawy o literaturze południowoafrykańskiej. poświęcił mu rozdział Mijają się, zbyt zajęci, by się pozdrowić choćby machnięciem ręki – John Maxwell Coetzee i jego zagraniczna recepcja na przykładzie Holandii i Polski. Wcześniejsza wersja tego tekstu napisanego z dr hab. Pawłem Zajasem (IFA, UAM) ukazała się w języku angielskim jako They Pass Each Other By, Too Busy Even To Wave: J.M. Coetzee And His Foreign ReviewersSobriquet Magazine: August 2008. w pracy zbiorowej A Universe of (Hi)stories. Essays on J.M. Coetzee (red. Liliana Sikorska, Frankfurt -am-Main: Peter Lang Verlag 2006)..
Dr Sławomir Masłoń z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach opublikował w 2009 Coetzee. Przewodnik Krytyki Politycznej, książkę poświęconą twórczości południowoafrykańskiego noblisty, zwracającą uwagę na najważniejsze tematy poruszanego przez autora – kolonializm, rasizm oraz kondycję i wewnętrzne sprzeczności i napięcia członków współczesnych, liberalnych społeczeństw. Masłoń odwołując się do dorobku Jacques’a Lacana, wykorzystując metody psychoanalityczne, śledzi ewolucję poglądów estetycznych CoetzeegoKrytyka Polityczna – Coetzee. Przewodnik Krytyki Politycznej.. Wydawca książki, Krytyka Polityczna, organizował w związku z jej ukazaniem się szereg spotkań promocyjnych z panelami dyskusyjnymi, w których udział wzięli znani literaturoznawcy, w tym Kinga Dunin i Kazimiera SzczukaKrytyka Polityczna – Warszawa: Premiera książki Coetzee..