thumb|Butelka apteczna na wodę laurowiśniową z początku XX wieku Woda wawrzynowiśniowa (synonimy woda laurowiśniowa lub woda laurowa) w języku łacińskim Aqua laurocerasi – bezbarwna lub lekko żółta ciecz o charakterystycznym zapachu gorzkich migdałów otrzymywana przez destylację liści krzewu laurowiśni wschodniej, zawierająca 0,1% cyjanowodoru; dawniej używana w leczeniu astmy, kaszlu i dyspepsji oraz jako środek aromatyzujący.

Lecznictwo W celach leczniczych stosowano wodę laurową zawierającą 0,1% roztwór wodny cyjanowodoru jako środek pobudzający ośrodek oddechowy, który dodatkowo działał także antyseptycznie, przeciwkaszlowo i przeciwskurczowo. Wodę laurowiśniową podawano doustnie w dawkach jednorazowych do 2 gramów. Dawka dzienna wynosiła do 6 gramów. Woda wawrzynowiśnowa wymagała precyzyjnego dawkowania, aby nie została przekroczona dawka toksyczna cyjanowodoru. Zatrucie prowadziło do utraty przytomności. Dochodziło do porażenia ośrodka oddechowego, czynności serca i uduszenia organizmu na poziomie komórkowym ze względu na uniemożliwienie wykorzystania tlenu przez komórki. W zależności od stężenia zgon był szybki lub następował po upływie kilku lub kilkunastu minut. Wodę laurowiśniową stosowano także w preparatach do użytku zewnętrznego, np. w maści na poparzoną skórę.

W podobnych celach w lecznictwie była również stosowana woda migdałowa (łac. Aqua Amygdalarum amarum).

W medycynie ludowej alternatywą dla wody wawrzynowiśniowej i migdałowej były napary i odwary z czeremchy lub tarniny. Surowce zielarskie zawierające związki cyjanogenne wykorzystywano tradycyjnie do pobudzania ośrodków wegetatywnych i ośrodków rdzenia kręgowego, przede wszystkim w celu przyspieszenia wentylacji płuc.

Obecnie woda laurowiśniowa nie jest już stosowana w lecznictwie, pomimo wyraźnego działania fizjologicznego na organizm ludzki. Ze względu m.in. na zmienność mocy preparatu i niemożliwość dokładnego dawkowania, silne trujące właściwości, działanie wyłącznie paliatywne, a nie kurujące w przypadku kaszlu i bólu żołądka, oraz pojawienie się w drugiej połowie XIX wieku nowych leków o działaniu sedacyjnym, takich jak np. wodzian chloralu i sole bromkowe (bromek sodu, bromek potasu, bromek amonu i bromek wapnia), zrezygnowano ze stosowania cyjanowodoru jako leku. W Ameryce cyjanowodór nie został uwzględniony w farmakopei już w 1925 roku, we Francji w 1937 roku, a w Wielkiej Brytanii w 1948 roku.

Otrzymywanie Wodę laurowiśniową otrzymywano ze świeżych (całych, rozdrobnionych lub rozdrobnionych i zmiażdżonych) liści wawrzynowiśni (łac. Folium Laurocerasi) zebranych od maja do września i ewentualnie uprzednio namoczonych w wodzie, poddanych procesowi destylacji z parą wodną, używając do tego celu retorty.

Podczas procesu destylacji z parą wodną dochodziło do hydrolitycznego rozpadu glikozydów cyjanogennych, inaczej nazywanych nitrylozydami, zawartych w liściach i uwolnienia cyjanowodoru, który przechodził do fazy wodnej.

Proporcje, według farmakopei brytyjskiej, wynosiły: 320 gramów świeżych liści i 1 litr wody, z których należało otrzymać 400 mililitrów destylatu. Po wytrząśnięciu i ewentualnym przefiltrowaniu należało oznaczyć moc otrzymanego destylatu (cyjanowodór występował w nim w zmiennych ilościach) i ewentualnie dodać do niego kwasu cyjanowodorowego lub rozcieńczyć go wodą destylowaną, aby stężenie wynosiło 0,1%. Zawartość cyjanowodoru oznaczało się metodą miareczkowania uzyskanego roztworu w środowisku alkalicznym przy użyciu azotanu srebra. Wykorzystywano fakt, że przy nadmiarze jonów cyjankowych powstaje rozpuszczalny anion dicyjanosrebra(I):

Gdy w reakcji tej zużyta zostanie całość cyjanków, dodanie kolejnej kropli roztworu powoduje wytrącenie nierozpuszczalnego kompleksu:

Powoduje to trwałe zmętnienie miareczkowanego roztworu.

Ze względu na zmienną zawartość cyjanowodoru w wodzie laurowiśniowej opracowano recepturę produktu zastępczego, którego składnikami były: rozcieńczony kwas cyjanowodorowy, olejek eteryczny z gorzkich migdałów, alkohol i woda.

Olejek laurowiśniowy Oprócz wody laurowiśniowej (faza wodna) w procesie destylacji z parą wodną otrzymywano jednocześnie olejek eteryczny (faza organiczna), który w zależności od przepisu dodawano w całości, w części lub nie dodawano go do fazy wodnej czyli wody laurowiśniowej.

Olejek eteryczny laurowiśniowy (łac. Oleum laurocerasi lub Aetheroleum laurocerasi) także zawiera pewną ilość cyjanowodoru. Ma charakterystyczny zapach gorzkich migdałów, jest bezbarwny lub żółtawy, cięższy od wody, dobrze rozpuszczalny w alkoholu czy eterze, zaś trudno w wodzie.

Olejek eteryczny laurowiśniowy bywa rzadko używany w przemyśle perfumeryjnym.

Przechowywanie Woda laurowiśniowa była przechowywana w małych flaszeczkach z ciemnego szkła, szczelnie zamykanych korkiem w ciemnym i chłodnym miejscu, bez większej utraty głównego składnika działającego, czyli kwasu cyjanowodorowego, w ciągu roku czy półtora.

Czynniki takie jak narażenie na światło, nieszczelne zamknięcie, flakony z białego szkła lub duże i niepełne oraz częste otwieranie, sprzyjały ulatnianiu się cyjanowodoru z wody laurowej, osłabiając działanie terapeutyczne.

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Historia farmacji Kategoria:Medycyna tradycyjna Kategoria:Toksykologia