Kenzō Okuzaki (jap. 奥崎 謙三 Okuzaki Kenzō; ur. 1 stycznia 1920 w Akashi, zm. 16 czerwca 2005 w Kobe) – żołnierz Cesarskiej Armii Japońskiej, pisarz, aktor, antymonarchista i anarchista. Zasłynął próbą zamachu na cesarza Hirohito oraz główną rolą w filmie dokumentalnym The Emperor's Naked Army Marches On.
Życiorys Jego rodzicami byli Shunzaburo i Waga Okuzaki. Rodzina Kenzō cierpiała niedostatek w czasach Wielkiego Kryzysu, a on sam zakończył naukę w szkole w wieku 10 lat, by podejmować się dorywczych prac zarobkowych. W tym czasie zainteresował się chrześcijaństwemYuki Tanaka, “Yamazaki, Shoot Emperor Hirohito!” : Okuzaki Kenzo’s Legal Action to Abolish Chapter One (The Emperor) of Japan’s Constitution, „The Asia-Pacific Journal: Japan Focus”, t. 17, z. 20, nr 1, 2019, s. 2..
Służba wojskowa W marcu 1941 K. Okuzaki został powołany do Korpusu Inżynieryjnego w Okayamie i wysłany do Jiujiang, gdzie wykonywał prace budowlane, a także sporadycznie brał udział w walkach z oddziałami sił zbrojnych Republiki Chińskiej. W styczniu 1943 został przeniesiony do 2 kompanii 36 Samodzielnego Pułku Inżynieryjnego, a w następnym miesiącu wysłany do bazy morskiej w zatoce Hansa, na okupowanym przez Japonię terytorium Nowej Gwinei AustralijskiejTamże, s. 2–3..
K. Okuzaki przybył na Nową Gwineę w kwietniu 1943, a jego pułk otrzymał zadanie budowy lotniska w miejscowości Alexishafen. Budowa została ukończona w ciągu kilku następnych miesięcy, w tym czasie żołnierze japońscy cierpieli z powodu malarii i alianckich bombardowań. W grudniu Japończycy opuścili lotnisko w Alexishafen i otrzymali rozkaz wycofania się do Wewak, a następnie do Hollandii (obecnie Jayapura). Podczas odwrotu, który opisywano jako „długą i desperacką walkę o przetrwanie”, wojska japońskie zostały zaatakowane przez siły alianckie, które zdobywały przyczółek w tym regionieTamże, s. 5..
Podczas odwrotu K. Okuzaki został ranny i znacznie osłabł. Stawał się coraz bardziej odizolowany od swoich towarzyszy broni, zarówno fizycznie (był członkiem patrolu zwiadowczego), jak i psychicznie, ponieważ zauważono u niego „wybuchowy charakter” i antyautorytarne zachowanie. Po 10 miesiącach dotarł do Hollandii, gdzie postanowił wystawić się na atak nieprzyjaciela, by zginąć na polu walki – lecz zamiast tego został wzięty do niewoli przez wojska alianckie. Później okazało się, że był jednym z zaledwie sześciu żołnierzy z 1200-osobowego pułku, którzy przeżyli odwrót (z 2 kompanii, liczącej 350 żołnierzy, ocalał tylko on i jeszcze jeden mężczyzna). Resztę wojny spędził jako jeniec w Australii; służbę wojskową zakończył w stopniu starszego szeregowegoTamże, s. 5–6..
Po II wojnie światowej Po powrocie do Japonii K. Okuzaki imał się różnych dorywczych zajęć, m.in. jako górnik i robotnik fabryczny. Odniósł sukces sprzedając akumulatory samochodowe (w 1951 otworzył sklep w Kobe, w którym oferował również używane samochody). W 1956 zaatakował i przypadkowo zabił Kazuo Nobuharę, oszusta, który podawał się za pośrednika finansowego i zdefraudował część inwestycji firmy. K. Okuzaki został aresztowany i oskarżony o zabójstwo. Adwokat poradził mu, aby przyznał się do winy i wyraził skruchę, próbując w ten sposób zmniejszyć wymiar kary. Odmówił i otrzymał maksymalny wymiar kary – 10 lat pozbawienia wolnościTamże, s. 7–9..
Wyrok odbył w pojedynczej celi więzienia w Osace. W tym czasie coraz bardziej sceptycznie podchodził do japońskiego systemu prawnego i politycznego, a także do roli cesarza Japonii w powojennej demokracji kraju. Jego poglądy polityczne stały się „mieszanką utopijnego anarchizmu i niejasnej idei religijnej o charakterze chrześcijańskim”. W więzieniu angażował się w działalność aktywistyczną, wysyłając telegram do ministra sprawiedliwości z prośbą o zawieszenie kary śmierci w Japonii, próbując w postępowaniu sądowym dowieść, że Japońskie Siły Samoobrony są niezgodne z Konstytucją Shōwa, oraz wzywając do zniesienia monarchiiTamże..
Próba zamachu na cesarza Hirohito Po opuszczeniu więzienia w sierpniu 1966, kontynuował biznes w branży akumulatorów samochodowych. W tym czasie na firmowych samochodach dostawczych zaczął umieszczać banery z napisami, oskarżającymi cesarza Japonii o zbrodnie wojenne, a także różnymi hasłami antymilitarystycznymi i antyautorytarnymi. W grudniu 1968 K. Okuzaki rozważał podjęcie „pokojowej” akcji przeciwko cesarzowi, aby zwrócić uwagę na swoją sprawę. Opracował plan, zgodnie z którym miał wystrzelić stalowe kulki do automatu pachinko w kierunku cesarza Hirohito, wiedząc, że najprawdopodobniej go nie trafi lub tylko lekko zrani. Plan zakładał, że następnie zostanie aresztowany i oskarżony – a w sądzie będzie mógł przedstawić swoje argumenty za odpowiedzialnością cesarza za wojnę i zniesieniem monarchii. K. Okuzaki rozumował, że „zabicie Hirohito samo w sobie nie rozwiąże problemu”, chociaż cesarz „zasługuje na karę śmierci za swoje zbrodnie, które doprowadziły do śmierci setek tysięcy Japończyków na wojnie” i że nie miałby nic przeciwko zabiciu go, „gdyby to przyniosło nam prawdziwy wieczny pokój, wolność i szczęście”Tamże, s. 9–10..
2 stycznia 1969, podczas noworocznego otwarcia Pałacu Cesarskiego w Tokio, K. Okuzaki wystrzelił z procy trzy kulki do pachinko w kierunku cesarza Hirohito, który stał w odległości 26,5 metra od niego (wszystkie pociski chybiły celu). Następnie krzyknął: „Yamazaki, strzel do cesarza z pistoletu!”, próbując zwrócić uwagę policji (Yamazaki to imię jednego z jego towarzyszy broni, poległych na Nowej Gwinei)Tamże, s. 7.. Potem wystrzelił jeszcze jedną kulkę w kierunku cesarza, ponownie nie trafiając. Pomimo krzyku policjanci nie byli w stanie zidentyfikować sprawcy w tłumie, jednak K. Okuzaki sam oddał się w ich ręceTamże, s. 1..
Media szybko zareagowały na incydent, opisując zamachowca jako człowieka cierpiącego na paranoiczne zaburzenia osobowości i amnezję, z kryminalną przeszłością związaną z morderstwem. Jego wojenne doświadczenia nie zostały wspomniane przez krajowe gazety (z wyjątkiem dziennika „Mainichi Shimbun”). K. Okuzaki został wysłany do szpitala psychiatrycznego, gdzie po dwóch miesiącach uznano go za zdolnego do udziału w procesieTamże, s. 10..
Proces rozpoczął się w styczniu 1970. Był to pierwszy proces sądowy od czasu uchwalenia konstytucji Japonii w 1946, w który osobiście zaangażowany był cesarz. Jednakże nie uzyskano od niego żadnych zeznań ani oświadczeń, a nazwisko niedoszłej ofiary (Hirohito) nigdy nie zostało ujawnione (podczas postępowania sądowego używano wyłącznie terminu „cesarz”)Tamże, s. 11–12..
Podczas procesu K. Okuzaki argumentował, że artykuł 1 konstytucji Japonii, dotyczący roli cesarza, jest w istocie niezgodny z konstytucją. Wniósł również o przesłuchanie cesarza Hirohito, ale sąd odrzucił ten wniosek. 8 czerwca 1970 oskarżony został skazany na półtora roku więzienia. Zarówno on, jak i prokuratura, która domagała się dodatkowej kary pozbawienia wolności, złożyli apelację do Sądu Najwyższego w Tokio. 7 października 1970 sąd utrzymał wyrok z pierwszej instancji, uwzględniając jednak czas spędzony przez K. Okuzakiego w areszcie przed i podczas procesu (półtora roku), co pozwoliło na jego natychmiastowe zwolnienie. Po zwolnieniu nadal odwoływał się do Sądu Najwyższego, ale apelacja została oddalona 1 kwietnia 1971Tamże, s. 12–14..
Incydent z „pornografią cesarską” W 1976 K. Okuzaki stworzył ulotki z pornograficznymi rysunkami, przedstawiającymi cesarza Hirohito, i rozrzucał je z dachów domów towarowychMutsuko Murakami, A lone voice, „South China Morning Post”, 2005-06-09., za co ponownie został aresztowany, a następnie skazany na rok i dwa miesiące pozbawienia wolnościDavid Neary, The Emperor's Naked Army Marches On (Web Exclusive) : Reviewed by David Neary, „Cineaste”, t. XLV, nr 2, 2019..
Podczas odbywania kary w tokijskim więzieniu, bezskutecznie kandydował w wyborach do Izby Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego w 1977 w okręgu krajowym. Został zwolniony z więzienia w kwietniu 1978, a w dwa lata później znów bez powodzenia kandydował w wyborach parlamentarnych w tym samym okręgu. W powszechnych wyborach parlamentarnych w 1983 bezskutecznie kandydował w 1 okręgu prefektury Hyōgo.
W 1981 K. Okuzaki został aresztowany za spiskowanie w celu zabójstwa ówczesnego premiera Japonii Kakuei Tanaki, ale później został zwolniony bez postawienia zarzutów.
Rola w filmie The Emperor's Naked Army Marches On K. Okuzaki został przedstawiony dokumentaliście Kazuo Harze przez reżysera Shōhei ImamuręRowena Aquino, Hara Kazuo and his "Renegade Cinema", „UCLA International Institute”, 2009-05-22.. W latach 1982–1983 K. Okuzaki wystąpił w filmie dokumentalnym K. Hary The Emperor's Naked Army Marches On (pol. „Naga armia cesarza maszeruje dalej”), w którym badał losy dwóch swoich towarzyszy broni, poległych podczas kampanii na Nowej GwineiY. Tanaka, dz. cyt., s. 16.. Pod koniec filmu zasugerowano, że zostali oni straceni przez oficerów, ponieważ odmówili udziału w zbiorowym akcie kanibalizmuTamże, s. 19. (okrążeni w dżungli żołnierze japońscy, cierpiący głód, mieli zjadać zarówno swoich zabitych kolegów, jak i tubylców).
W marcu 1983, po przekupieniu indonezyjskich władz, K. Okuzaki wraz z ekipą filmową udał się na Nową Gwineę (gdzie obcokrajowcy nie mieli wstępu z powodu trwającego konfliktu między Indonezją a Ruchem Wolnej Papui) w celu nakręcenia ujęć, mających się znaleźć w dokumencie. Choć udało im się nakręcić materiał filmowy, został on skonfiskowany przez indonezyjskiego funkcjonariusza na lotnisku, przed ich odlotem do Japonii. Po powrocie twórcy filmu skontaktowali się z japońskim Ministerstwem Spraw Zagranicznych i podjęli próbę odzyskania nagranych taśm. Jednak ich wysiłki zakończyły się niepowodzeniem, gdy po kolejnym aresztowaniu K. Okuzakiego (patrz poniżej) media poinformowały, że wysłał on list z pogróżkami do prezydenta Indonezji Mohameda Suharto, a także rozważał zabicie indonezyjskiego urzędnika konsularnegoR. Aquino, dz. cyt..
Film dokumentalny kończy się opisem próby zabójstwa Masao Muramoto podjętej przez K. Okuzakiego pod koniec 1983 roku. M. Muramoto był byłym pułkownikiem Cesarskiej Armii Japońskiej, który rzekomo nakazał stracenie dwóch wspomnianych wcześniej żołnierzy na Nowej Gwinei. K. Okuzaki, uzbrojony w pistolet, przybył do domu byłego dowódcy, nie zastawszy go jednak, postrzelił i zranił jego syna – Kazunori Muramoto. Przed próbą zabójstwa skontaktował się z K. Harą, pytając, czy chciałby sfilmować morderstwo. Reżyser nie chciał jednak tego nagrywać i zignorował prośbę K. Okuzakiego, a wydarzenie to zostało przedstawione w filmie dokumentalnym jedynie poprzez nagłówki gazetŁukasz Mańkowski, The Violence of Privacy: A Conversation with Kazuo Hara, „Senses of Cinema", nr 97, 2021.. Po ucieczce z miejsca zbrodni i kilku dniach ukrywania się, sprawca zgłosił się na policję. Po aresztowaniu przyznał się, że planował zabić jeszcze cztery osoby i ostatecznie został skazany na 12 lat więzieniaR. Aquino, dz. cyt..
Późniejsze życie i śmierć K. Okuzaki został zwolniony z więzienia w Fuchū w sierpniu 1997. Jego żona Shizumi zmarła w 1986, więc mieszkał samotnie, zmagając się z problemami zdrowotnymi. W sierpniu 2004 zemdlał w swoim mieszkaniu i trafił do szpitala. Zmarł 16 czerwca 2005 w szpitalu w Kobe z powodu niewydolności wielonarządowejM. Murakami, dz. cyt..
Filmografia
The Emperor's Naked Army Marches On (1987); Kami-sama no Ui Yatsu (神様の愛い奴) (1998).
Książki
Yamazaki, Ten'nō o Ute! (ヤマザキ、天皇を撃て！) (1972), ISBN 4787787187; Uchūbito no Seisho!? (宇宙人の聖書！？) (1976); Tanaka Kakuei o Korosu tame ni Shirusu (田中角栄を殺すために記す) (1981); Satsujinron (殺人論) (1983); Yuki Yukite Shingun no Shisō (ゆきゆきて「神軍」の思想) (1987), ISBN 4787787170; Hikokumin Okuzaki Kenzō wa Uttaeru (非国民奥崎謙三は訴える) (1988), ISBN 4787788140; Okuzaki Kenzō Fukuekishū Kō (奥崎謙三服役囚考) (1995), ISBN 4787795147.
Przypisy
Bibliografia
Aquino R., Hara Kazuo and his "Renegade Cinema", „UCLA International Institute”, 2009-05-22.