Filippo Turati (ur. 26 listopada 1857 w Canzo, zm. 29 marca 1932 w Paryżu) – włoski prawnik, publicysta i polityk socjalistyczny. Był przywódcą nurtu reformistycznego we Włoskiej Partii Socjalistycznej (wł. Partito Socialista Italiano, PSI) oraz współzałożycielem czasopisma Critica Sociale. Przez trzydzieści lat zasiadał w parlamencie jako poseł (1896–1926). Po rozbieżnościach z maksymalistami w 1922 roku założył Jednościową Partię Socjalistyczną (wł. Partito Socialista Unitario, PSU). Jako przeciwnik faszyzmu Mussoliniego, zmuszony do emigracji w 1926 roku, aż do śmierci prowadził z Paryża działalność antyfaszystowską.
Młodość i edukacja Filippo Turati urodził się 26 listopada 1857 roku w Canzo w Królestwie Lombardzko-Weneckim. Jego ojciec, Pietro Turati, był urzędnikiem państwowym wysokiego szczebla. Studiował prawo na Uniwersytecie Bolońskim, gdzie uzyskał dyplom 11 lipca 1877 roku.
W Mediolanie zaangażował się w środowisko artystyczne i poznał Arcangela Ghisleri, który wprowadził go w idee radykalizmu i pozytywizmu. W latach osiemdziesiątych XIX wieku Turati opublikował prace z zakresu kryminologii, analizując związki między przestępczością a warunkami społecznymi.
Spotkanie z Anną Kuliscioff i przejście do socjalizmu W kwietniu 1885 roku w Neapolu Turati poznał Annę Kuliscioff, rosyjską socjalistkę i lekarkę. Związek z Kuliscioff miał kluczowe znaczenie zarówno osobiste, jak i polityczne – pozostali razem do jej śmierci w 1925 roku. Dzięki niej Turati nawiązał kontakty ze środowiskami międzynarodowej socjaldemokracji i przyjął idee marksizmu.
Critica Sociale i założenie PSI W 1889 roku Turati i Kuliscioff założyli Ligę Socjalistyczną Mediolanu. W listopadzie 1890 roku Turati przejął od Ghisleri czasopismo Cuore e critica, przekształcając je w Critica Sociale, które ukazało się po raz pierwszy 15 stycznia 1891 roku. Pismo stało się najważniejszym forum włoskiego socjalizmu reformistycznego.
W 1892 roku na zjeździe w Genui Turati odegrał decydującą rolę przy założeniu Partii Socjalistycznej Pracowników Włoskich (od 1895 – PSI). Od początku reprezentował nurt reformistyczny, opowiadając się za stopniową ewolucją społeczną poprzez działalność parlamentarną.
Kariera parlamentarna W 1896 roku Turati został po raz pierwszy wybrany do Izby Deputowanych z okręgu mediolańskiego. W maju 1898 roku podczas zamieszek w Mediolanie został aresztowany i skazany na dwanaście lat więzienia. Zwolniony w czerwcu 1899 roku dzięki amnestii, powrócił do parlamentu.
W okresie rządów Giovanniego Giolittiego Turati wspierał współpracę socjalistów z siłami liberalnymi, co wielokrotnie prowadziło do konfliktów z maksymalistami w PSI. W 1903 roku Giolitti zaproponował Turatemu stanowisko w rządzie, lecz ten pod naciskiem maksymalistów odmówił.
Sprzeciw wobec wojen i I wojna światowa Turati zdecydowanie sprzeciwiał się wojnie libijskiej (1911–1912) oraz włoskiemu udziałowi w I wojnie światowej. Na kongresie PSI w Reggio nell'Emilia w 1912 roku maksymaliści pod przywództwem Benita Mussoliniego zyskali przewagę, marginalizując reformistów.
Podczas wojny Turati przyjął formułę «ani wspierać, ani sabotować», starając się utrzymać jedność partii. Krytykował rząd, lecz jednocześnie wspierał pomoc dla rodzin żołnierzy.
Rozbicie PSI i powstanie PSU W styczniu 1921 roku na kongresie PSI w Livornie doszło do rozłamu – powstała Włoska Partia Komunistyczna. Turati bronił koncepcji stopniowych zmian, sprzeciwiając się bolszewickim metodom.
W październiku 1922 roku, tuż przed marszem na Rzym, reformiści zostali wydaleni z PSI. Turati założył Jednościową Partię Socjalistyczną (PSU), której sekretarzem został Giacomo Matteotti.
Matteotti i secesja awentyńska Po zamordowaniu Matteottiego przez faszystów 10 czerwca 1924 roku Turati wygłosił żałobną mowę w parlamencie. Opozycja zdecydowała się na secesję awentyńską – wycofanie z parlamentu – jednak taktyka ta nie przyniosła rezultatów. W 1925 roku PSU została rozwiązana przez władze faszystowskie, jednak kontynuowała działalność na emigracji aż do zjednoczenia z innymi grupami socjalistycznymi w 1930 roku.
Emigracja i śmierć W listopadzie 1926 roku, dzięki pomocy Riccarda Bauera, Ferruccia Parriego, Carla Rosselliego i Sandra Pertiniego, Turati uciekł z Włoch. 11 grudnia 1926 roku dotarł łodzią na Korsykę, skąd udał się do Paryża.
W Paryżu Turati napisał manifest Koncentracji Antyfaszystowskiej (1927) i działał na rzecz zjednoczenia sił socjalistycznych, które nastąpiło w 1930 roku. Ostrzegał opinię międzynarodową przed niebezpieczeństwem faszyzmu.
Filippo Turati zmarł 29 marca 1932 roku w Paryżu z powodu zapalenia płuc. 10 października 1948 roku jego szczątki przeniesiono na Cmentarz Monumentalny w Mediolanie i spoczął obok Anny Kuliscioff.
Dziedzictwo Filippo Turati jest uważany za jedną z kluczowych postaci włoskiego socjalizmu i założyciela nurtu socjaldemokratycznego we Włoszech. Jego dziedzictwo polityczne opiera się na idei reformizmu – przekonaniu, że socjalizm można osiągnąć ewolucyjnie, poprzez pracę parlamentarną i stopniowe reformy, a nie w drodze rewolucji. Po II wojnie światowej jego postać była marginalizowana przez Włoską Partię Komunistyczną, która promowała rewolucyjną wizję socjalizmu i krytykowała jego współpracę z siłami liberalnymi. Mimo to jego wkład w myśl socjologiczną, zwłaszcza wczesne prace na temat społecznych uwarunkowań przestępczości, oraz jego rola jako lidera antyrewolucyjnego skrzydła ruchu robotniczego są uznawane za istotny element historii Włoch.
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1857 Kategoria:Zmarli w 1932 Kategoria:Politycy Włoskiej Partii Socjalistycznej Kategoria:Włoscy prawnicy Kategoria:Włoscy publicyści