Frank Winfield Woolworth (ur. 13 kwietnia 1852 w Rodman, zm. 8 kwietnia 1919 w Glen Cove) – amerykański przedsiębiorca, pionier nowoczesnego handlu detalicznego i założyciel F.W. Woolworth Company. Stworzył i spopularyzował model sklepów „pięcio- i dziesięciocentowych” (ang. five-and-dime), które zrewolucjonizowały rynek dzięki koncepcji stałych, niskich cen oraz bezpośrednich zakupów u producentów. Był jednym z pionierów otwartej ekspozycji towarów, pozwalającej klientom oglądać i wybierać produkty bezpośrednio z lady, bez konieczności proszenia sprzedawcy o ich podanie.

Młodość i edukacja Urodził się 13 kwietnia 1852 roku w Rodman w stanie Nowy Jork. Był synem Johna Hubbella Woolwortha (1821–1907) i Fanny z domu McBrier (1832–1878). Jego ojciec służył jako kapitan w wojnie secesyjnej, a rodzice, będący pobożnymi metodystami, aktywnie wspierali Unię. Frank miał młodszego brata, Charlesa Sumnera Woolwortha (1856–1947), który w przyszłości stał się jego bliskim partnerem biznesowym.

Rodzina Woolworthów miała korzenie angielskie; ich przodek Richard Woolley przybył do Massachusetts w połowie XVII wieku. Z kolei rodzina matki wywodziła się od szkocko-irlandzkich emigrantów z hrabstwa Down w Ulsterze. Rodzice wiązali z synami nadzieje na przejęcie rodzinnego gospodarstwa. Chłopcy od najmłodszych lat pomagali w pracach rolnych, takich jak dojenie krów czy zbiór ziemniaków, co było niezbędne do spłaty długu ciążącego na hipotece.

Edukację zdobywał w szkołach publicznych, a w 1872 roku ukończył szkołę handlową w Watertown. Nauczyciele postrzegali go jako ucznia bystrego i sumiennego, choć przejawiającego skłonności do marzycielstwa. Praca na roli była dla niego uciążliwa ze względu na wątłą budowę ciała, dlatego – przy wsparciu matki, która opłaciła jego czesne z oszczędności – podjął naukę księgowości w trybie wieczorowym.

Kluczowym doświadczeniem dla młodego Woolwortha była wizyta w domu towarowym w Watertown, gdzie wraz z bratem chciał kupić prezent dla matki. Kiedy próbowali zapłacić uzbieranymi drobnymi monetami, obsługa sklepu potraktowała ich lekceważąco. To doświadczenie stało się dla Franka impulsem do późniejszych działań. Obiecał sobie wówczas, że w przyszłości stworzy sklep, w którym każdy klient – niezależnie od zamożności – będzie traktowany z szacunkiem.

Początki kariery zawodowej Dzięki protekcji przyjaciela rodziny, Daniela McNeila, Woolworth uzyskał możliwość odbycia stażu w renomowanym sklepie Augsbury and Moore Dry Goods w Watertown. Początki były trudne. Frank, który nie miał odpowiedniego stroju ani ogłady towarzyskiej, został przyjęty warunkowo przez współwłaściciela sklepu, Williama Moore’a. Zgodził się pracować bez wynagrodzenia przez pierwsze trzy miesiące w zamian za wyżywienie i zakwaterowanie. Pracę rozpoczął 24 marca 1873 roku.

Jako sprzedawca Woolworth nie radził sobie najlepiej; był nieśmiały i niezdarny w kontaktach z klientami. Moore przesunął go więc do pracy na zapleczu: przyjmowania towaru i aranżacji ekspozycji. Tam Frank odkrył swój talent. Opracował własny styl prezentacji, wykorzystując czerwone sukno do przykrycia lad, co skutecznie przyciągało wzrok klientów do wyeksponowanych produktów opatrzonych wyraźnymi cenami.

Przełom nastąpił w 1877 roku, w czasie spowolnienia gospodarczego. Aby upłynnić zalegający towar, Moore polecił Frankowi przygotowanie specjalnej wyprzedaży. Woolworth ustawił stół z szyldem „Każdy artykuł na tym stole za 5 centów”. Akcja zakończyła się spektakularnym sukcesem – cały asortyment został wyprzedany, a sklep musiał domawiać towar u hurtowników. To doświadczenie utwierdziło Woolwortha w przekonaniu, że sklep oferujący wyłącznie tani asortyment ma ogromny potencjał rynkowy.

Budowa imperium handlowego Pierwsze własne sklepy

Zachęcony sukcesem wyprzedaży, w 1879 roku Woolworth pożyczył towar od swojego pracodawcy i otworzył własny sklep w Utica w stanie Nowy Jork. Przedsięwzięcie to zakończyło się jednak niepowodzeniem. Nie zrażając się porażką, jeszcze w tym samym roku przeniósł działalność do Lancaster w Pensylwanii, gdzie 21 czerwca 1879 roku otworzył „F.W. Woolworth Great Five Cent Store”. Tym razem odniósł sukces – pierwszego dnia utarg wyniósł 127,65 dolara. Wkrótce, we współpracy z bratem Charlesem Sumnerem, otworzył kolejne placówki w Harrisburgu i Scranton.

Konsolidacja i ekspansja

Przez kolejne 25 lat bracia Woolworth, angażując rodzinę i dawnych współpracowników, rozwijali sieć sklepów w całej Ameryce Północnej. Frank stworzył nieformalny sojusz znany jako „Friendly Rival Syndicate” (pol. Syndykat Przyjaznych Rywali), zrzeszający pięć sieci handlowych, które dzieliły się wiedzą i wspólnie negocjowały ceny z dostawcami.

W 1911 roku Woolworth doprowadził do fuzji tych sieci, tworząc korporację F.W. Woolworth Co., zarejestrowaną w stanie Nowy Jork. W jej skład weszły sklepy należące do jego kuzyna Seymoura Horace’a Knoxa, brata Charlesa Sumnera Woolwortha oraz wspólników Freda Morgana Kirby’ego i Earle’a Perry’ego Charltona. Nowa spółka zadebiutowała na giełdzie Wall Street, zbierając 65 milionów dolarów kapitału, a Frank objął stanowisko prezesa.

Do 1920 roku sieć liczyła już blisko 1000 sklepów w Stanach Zjednoczonych, generując sprzedaż na poziomie ponad 140 milionów dolarów rocznie.

Ekspansja międzynarodowa

Woolworth nie ograniczał się do rynku amerykańskiego. W 1909 roku podjął ryzykowną decyzję o ekspansji do Wielkiej Brytanii, otwierając sklep w Liverpoolu. Mimo początkowo nieprzychylnych opinii części brytyjskiej prasy, koncepcja towarów za „trzy lub sześć pensów” (odpowiednik amerykańskich 5 i 10 centów) przyjęła się znakomicie. Zarządzanie brytyjskim oddziałem powierzył kuzynowi, Fredowi Moore Woolworthowi, oraz zespołowi doświadczonych menedżerów, dając im dużą autonomię. Do wybuchu I wojny światowej brytyjski oddział firmy przynosił wielomilionowe zyski. Firma posiadała również sklepy w Kanadzie (94 placówki w 1920 roku).

Woolworth Building – pomnik sukcesu thumb|Woolworth Building w Nowym Jorku Ukoronowaniem sukcesu finansowego Woolwortha była budowa nowojorskiej siedziby firmy. W 1910 roku zlecił architektowi Cassowi Gilbertowi zaprojektowanie gmachu na Broadwayu, który miał stać się symbolem potęgi imperium. Wieżowiec oddano do użytku 24 kwietnia 1913 roku. Ze względu na swój rozmach, neogotycki styl i podobieństwo do europejskich świątyń, podczas ceremonii otwarcia pastor S. Parkes Cadman nazwał go „katedrą handlu”.

Woolworth Building mierzy 241 metrów wysokości i ma 60 pięter. Do 1930 roku, kiedy wzniesiono 40 Wall Street, był najwyższym budynkiem na świecie, choć nie przewyższał Wieży Eiffla. Koszt budowy, wynoszący 13,5 miliona dolarów, Woolworth pokrył w całości gotówką z własnych środków.

Działalność w czasie wojny Wybuch I wojny światowej postawił firmę przed poważnym wyzwaniem, gdyż znaczna część asortymentu (zabawki, ozdoby) była importowana z Europy. Woolworth wykorzystał ten kryzys jako szansę, promując rozwój amerykańskiej produkcji. Przekazał krajowym fabrykom technologie i wzory pozyskane w Europie, co pozwoliło uniezależnić się od importu i obniżyć koszty.

Prezydent Woodrow Wilson powołał Woolwortha do komitetu wojennego, powierzając mu zadanie zbiórki funduszy na cele wojenne. Frank zaangażował swoją sieć handlową w sprzedaż obligacji oszczędnościowych, co okazało się niezwykle skuteczne. W 1918 roku sfinansował także parady zwycięstwa dla powracających żołnierzy w miastach, gdzie działały jego sklepy.

Życie prywatne W 1876 roku Frank poślubił Jennie Creighton (zm. 1924), kanadyjską krawcową, która opiekowała się nim podczas choroby w młodości. To ona namówiła jego dawnych pracodawców do ponownego zatrudnienia Franka, co uratowało jego karierę. Para doczekała się trzech córek: Heleny Maud, Jessie May i Edny.

Mimo ogromnego bogactwa, życie osobiste Woolwortha naznaczone było tragediami. Jennie przyznała później, że była szczęśliwsza w czasach ubóstwa niż u boku bogatego męża. W późniejszych latach cierpiała na postępującą demencję. Poważnym wstrząsem dla Franka było samobójstwo jego córki Edny w 1917 roku. Osierociła ona czteroletnią córkę, Barbarę. To wydarzenie drastycznie pogorszyło stan zdrowia przedsiębiorcy.

Śmierć i dziedzictwo Frank Winfield Woolworth zmarł 8 kwietnia 1919 roku w swojej rezydencji w Glen Cove, zaledwie kilka dni przed planowanymi obchodami 40-lecia firmy. Przyczyną śmierci była infekcja zęba, która doprowadziła do sepsy. W dniu jego pogrzebu, w geście szacunku, konkurencyjna sieć Sebastiana S. Kresge zamknęła wszystkie swoje sklepy. Został pochowany w rodzinnym mauzoleum na Cmentarzu Woodlawn (Bronx).

W chwili śmierci jego majątek szacowano na 27 milionów dolarów (według ówczesnej wyceny), a stworzona przez niego korporacja zarządzała ponad 1200 sklepami. Po jego śmierci kierownictwo firmy objął brat Charles, a następnie Hubert Parson. Firma F.W. Woolworth Co. przetrwała do 1997 roku, kiedy to przekształciła się w Foot Locker, koncentrując się na odzieży sportowej.

W 1927 roku amerykańska centrala utworzyła oddział w Niemczech (Woolworth GmbH). Po upadku spółki-matki pod koniec lat 90. XX wieku niemiecka filia usamodzielniła się, przetrwała jako niezależny podmiot i kontynuuje działalność w Europie, a od 2023 roku jest obecna również w Polsce, odwołując się do historycznej marki założonej przez Franka Woolwortha. Pierwszy polski sklep tej sieci otwarto 8 maja 2023 roku w Krakowie.

Woolworth zapisał się w historii jako twórca nowoczesnego handlu detalicznego. W 1995 roku został pośmiertnie wprowadzony do Junior Achievement National Business Hall of Fame.

Przypisy

Linki zewnętrzne Woolworths Museum – Historia i archiwum

Kategoria:Urodzeni w 1852 Kategoria:Zmarli w 1919 Kategoria:Amerykańscy przedsiębiorcy Kategoria:Pochowani w Nowym Jorku Kategoria:Ludzie związani ze stanem Nowy Jork