Enrique Vilar Figueredo (ur. 16 sierpnia 1925 w Manzanillo, zm. 30 stycznia 1945 k. Księżna w pow. braniewskim) – kubański młodszy porucznik (młodszy lejtnant) walczący w szeregach Armii Czerwonej w II wojnie światowej.
Życiorys mały|Tablica ze szkoły podstawowej w Szylenach Urodził się w miejscowości Manzanillo, mieście we wschodniej Kubie, nad zatoką Guacanayabo. Był jednym z czwórki dzieci Cesara Vilara i Caridad Figueredo. Jego ojciec był komunistycznym rewolucjonistą, walczącym z ówczesnym reżimem gen. Gerarda Machado. Z tego powodu był stale prześladowany przez władzę. Pracował jako murarz, następnie jako doker w porcie. Gdy w 1932 został aresztowany, matka z czwórką małych dzieci (Federico, Enrique, Rita i Georgina) znalazła się na skraju nędzy. Wówczas Międzynarodowa Organizacja Pomocy Rewolucjonistom zwróciła się do niej z propozycją zaopiekowania się jednym z jej dzieci. Matka zdecydowała się oddać 7-letniego syna Enrique. W tym samym roku, 1932, Enrique odpłynął pod przybranym nazwiskiem z obcymi ludźmi statkiem do ZSRR. W 1933 został umieszczony w domu dziecka w Moskwie, tam nauczył się języka rosyjskiego. Następnie został przeniesiony do międzynarodowego domu dziecka w Iwanowie, w którym znajdowało się 160 dzieci rewolucjonistów z różnych krajów świataKubańczyk w szeregach Armii Czerwonej, IKAT. Gazeta Braniewska 4 września 2009, s. 1, 6.
Po inwazji III Rzeszy na ZSRR w 1941 roku 16-letni Enrique, razem z wieloma innymi wychowankami domu dziecka, postanowił wstąpić do wojska. Początkowo młodemu Enrique odmówiono przyjęcia do Armii Czerwonej ze względu na jego młody wiek oraz kubańskie pochodzenie. O pomoc i wstawiennictwo Enrique pisał listy do Georgi Dimitrowa, przewodniczącego Kominternu, bohatera tzw. procesu lipskiego o podpalenie budynku Reichstagu. Jednak konsekwentnie jego prośby o przyjęcie do wojska napotykały jednak na odmowę. Dopiero wstawiennictwo hiszpańskiej polityczki Dolores Ibárruri spowodowało, że Enrique został przyjęty do wojskowej szkoły snajperów w Dmitrowie. Już po roku nauki przyjęto go do Moskiewskiej Wojskowej Wyższej Szkoły Dowódczej. Vilar był na tyle zdolnym adeptem, że łączył naukę w moskiewskiej uczelni z dalszą nauką w szkole snajperów. W październiku 1943 otrzymał awans na stopień podporucznika, po czym dostał przydział do 137 Dywizji Strzeleckiej, wchodzącej w skład II Frontu Białoruskiego. Został mianowany dowódcą plutonu, którym dane mu było dowodzić tylko przez 15 dni. W tym krótki czasie zdobył ze swoim pododdziałem Maków Mazowiecki oraz Mławę. Z frontem doszedł jeszcze pod Braniewo. Tam Kubańczyk otrzymał rozkaz zdobycia silnie umocnionego punktu położonego pomiędzy Księżnem i Starym Siedliskiem. W trakcie tych walk poległ. Z całego jego plutonu ocalało zaledwie 5 żołnierzy (wg innej wersji cały 12 osób liczący pluton został wybity). Poległych żołnierzy pochowano najpierw na miejscu, w Starym Siedlisku, w zbiorowej mogile. W latach 1945–1947 szczątki zmarłych żołnierzy były przenoszone na tworzony jeden wspólny Cmentarz Żołnierzy Armii Radzieckiej w Braniewie. Tam też spoczęły jego szczątki w kwaterze XI. Rodzina uzyskała informację o jego śmierci 4 lata później, w roku 1949.
Znamienne, że jego śmierci nie dostrzegły w tamtym okresie żadne władze wojskowe ani polityczne, mimo jego wzorowej dotychczasowej kariery wojskowej. Nie otrzymał też ani za życia, ani też, co bardziej zadziwiające, po chwalebnej śmieci żadnego odznaczenia bojowego, co wręcz kłóciło się z powszechną praktyką przyznawania najwyższych odznaczeń Związku Radzieckiego – zwłaszcza jak w tym przypadku dla poległych bohaterską śmiercią w walce z wrogiem. Dopiero na początku lat 80. XX wieku biografię Enrique Vilara wydobyto na światło dzienne. Władze radzieckie, na fali zacieśniania współpracy politycznej i gospodarczej ZSRR i związanego z nim bloku państw socjalistycznych z rewolucyjną Kubą Fidela Castro, wskazały socjalistycznej Polsce wartego upamiętnienia bohatera, który zginął na obecnym terenie tego kraju. W październiku 1983 przyjechał do Polski mjr Michaił Pietrowicz Zujew, były dowódca 3. batalionu 409. pułku, który odtworzył z pamięci obraz bitwy o Księżno. Natomiast w Związku Radzieckim dopiero 20 lutego 1985 uchwałą Prezydium Rady Najwyższej ZSRR uhonorowano dwóch walczących po stronie sowieckiej w II wojnie światowej kubańczyków – Enrique Vilara i Aldo Vivo – przyznając im Order Wojny Ojczyźnianej I klasyTomasz Gliniecki Tworzenie i dekompozycja wzorców osobowych żołnierzy-bohaterów Armii Czerwonej w powojennej Polsce na przykładzie Enrique Vilara [w:] O powinnościach żołnierskich, t. 4, red. M. Kardas, Oświęcim 2016, s. 213–233.
W 1983 utworzono Towarzystwo Przyjaźni Polsko-KubańskiejDaleka i bliska Kuba, Głos Pomorza, 24–25 maja 1986, nr 121, s. 7. Rozpoczęły się przyjazdy delegacji z Kuby i obwodu królewieckiego na grób Enrique Vilara do BraniewaMłodzież kubańska na ziemi elbląskiej, Dziennik Bałtycki, 20 sierpnia 1985, nr 173, s. 1–2Konsul generalny Kuby w Elblągu, Dziennik Bałtycki, 23 kwietnia 1986, nr 95, s. 2Młodzii Kubańczycy na ziemi elbląskiej, Dziennik Bałtycki, 26 czerwca 1986, nr 148, s. 1–2. 9 grudnia 1985 na zaproszenie polskich władz przyjechały do Polski jego 84-letnia matka Caridad i siostra GeorginiaWzruszające spotkanie w Elblągu, Dziennik Bałtycki, 10 grudnia 1985, nr 266, s. 1–2Matka u mogiły syna, Dziennik Bałtycki, 11 grudnia 1985, nr 267, s. 1–2. Zdecydowano się upamiętnić imię bohatera nadając patronat Kubańczyka szkole podstawowej w pobliskiej wsi Szyleny. Już wcześniej, 10 grudnia 1985, grób Vilara oraz tę szkołę odwiedziła jego matka Caridad oraz siostra. 9 maja 1986, w 41. rocznicę zakończenia II wojny światowej, Szkoła Podstawowa w Szylenach otrzymała imię Enrique Vilara. Z tej okazji jego matka i siostra przekazały szkole pamiątki po poległym Enrique Vilarze. Na tę uroczystość przybyli zaproszeni goście z ZSRR oraz Kuby. Na cmentarzu wojennym przy ul. Elbląskiej w Braniewie, gdzie spoczywają w zbiorowe mogile prochy Enrique Vilara, wmurowano tablicę z jego imieniem i nazwiskiemBernard Konarski Na grobie Kubańczyka na cmentarzu w Braniewie, Jantarowe Szlaki, 1986, nr 3, s. 14. Niedługo później, w ramach odwzajemnienia, dyrektor Szkoły Podstawowej w Szylenach, Roman Hyczko, otrzymał zaproszenie na Kubę. Tam spotkał się m.in. z Fidelem Castro i jego bratem Raulem. W 1988, specjalizująca się w produkcji filmów propagandowych i dokumentalnych Wytwórnia Filmowa „Czołówka”, nakręciła film dokumentalny „Gdzie twój dom” o życiu i śmierci Enrique Vilara.
Po kilku latach, w wyniku transformacji ustrojowej roku 1989, rozeszły się drogi Polski z komunizmem. 21 stycznia 1991 na wniosek Rady Pedagogicznej szkoła w Szylenach zrezygnowała z patronatu kubańskiego oficera Armii CzerwonejNiesłuszny bohater w słusznych czasach Gazeta Braniewska, 10 listopada 1995 r., s. 12. Tablica pamiątkowa, portret oraz zebrane pamiątki znalazły się w szkolnym archiwum, po latach dyrektor Hyczko przekazał je do powstałego lokalnego muzeum. Natomiast na Kubie Enrique Vilar jest uznawany nadal za bohatera narodowego, a jego imię otrzymała w tym kraju m.in. ulica, statek oraz szkoła wojskowa. W 1985 uhonorowano go również na Kubie Orderem Ernesta Che Guevary pierwszego stopnia.
Przypisy
Linki zewnętrzne Film z uroczystości na cmentarzu w Braniewie (1985) Film dokumentalny „И мы вместе будем бороться” o życiu i bojowym szlaku Enrique Vilara
Kategoria:Kubańscy wojskowi Kategoria:Bohaterowie Republiki Kuby Kategoria:Młodsi porucznicy Sił Zbrojnych ZSRR Kategoria:Radzieccy żołnierze II wojny światowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy Kategoria:Odznaczeni kubańskimi odznaczeniami Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Zmarli w 1945 Kategoria:Pochowani w Braniewie Kategoria:Ludzie urodzeni w Manzanillo (Kuba) Kategoria:Ofiary II wojny światowej