Bitwa o Krwawą Grań (1942)

Bitwa o Krwawą Grań (), znana również jako bitwa o wzgórze Edsona (ang. Battle of Edson's Ridge) i bitwa o wzgórze Raidersów (ang. Battle of Raiders Ridge) – starcie zbrojne stoczone w ramach kampanii o Guadalcanal podczas wojny na Pacyfiku pomiędzy Cesarską Armią Japońską a siłami lądowymi USA (głównie Korpusem Piechoty Morskiej) w dniach 12–14 września 1942 roku.

Amerykańscy Marines pod dowództwem gen. mjr. Alexandra Vandegrifta odparli atak japońskiej 35 Brygady Piechoty pod dowództwem gen. mjr. Kiyotake Kawaguchiego. Marines bronili Lunga Point, umocnionej pozycji, która chroniła lotnisko Hendersona na Guadalcanalu, zdobyte przez aliantów 7 sierpnia 1942 roku. Jednostka Kawaguchiego została wysłana na Guadalcanal w odpowiedzi na lądowanie Amerykanów z misją odzyskania lotniska i wyparcia sił alianckich z wyspy.

Nie doceniając siły aliantów na Guadalcanalu – ponad 12 000 ludzi – 6000 żołnierzy Kawaguchiego przeprowadziło kilka nocnych frontalnych ataków na amerykańskie pozycje obronne. Główny atak Japończyków miał miejsce wokół grzbietu Lunga na południe od lotniska Hendersona, bronionego przez pododdziały kilku jednostek Korpusu Piechoty Morskiej, głównie z 1. batalionu Raidersów i 1. batalionu spadochronowego pod dowództwem ppłk. Merritta A. Edsona. Chociaż obrona piechoty morskiej została niemal zmiażdżona, atak Kawaguchiego został ostatecznie pokonany po zaciętych walkach, przynosząc Japończykom ciężkie straty.

Ze względu na kluczowy udział żołnierzy Edsona w obronie grani, w źródłach zachodnich jest ona powszechnie nazywana „obroną wzgórza Edsona”. Po bitwie Japończycy kontynuowali wysyłanie wojsk na Guadalcanal, aby podjąć dalsze próby odbicia lotniska Hendersona, co wpłynęło na japońskie działania ofensywne w innych rejonach południowego Pacyfiku.

Tło Kampania na Guadalcanalu 7 sierpnia 1942 roku siły alianckie (głównie amerykańskie) wylądowały na wyspach Guadalcanal, Tulagi i Florida w archipelagu Wysp Salomona. Lądowanie na wyspach miało na celu uniemożliwienie Japończykom wykorzystania ich jako baz zagrażających szlakom zaopatrzeniowym między USA a Australią. Ich celem było również zabezpieczenie wysp jako punktów wyjścia do nowej kampanii mającej na celu zneutralizowanie głównej japońskiej bazy w Rabaulu i wsparcie alianckiej kampanii na Nowej Gwinei. Lądowanie zapoczątkowało sześciomiesięczną kampanię na Guadalcanalu.

Zaskakując Japończyków, do zmroku 8 sierpnia alianckie siły desantowe zabezpieczyły Tulagi i pobliskie małe wyspy, a także nieukończone lotnisko w Lunga Point () przy północnym wybrzeżu wyspy Guadalcanal, na wschód od obecnej stolicy Wysp Salomona, Honiary. Do 9 sierpnia na Guadalcanalu znajdowało się 10 900 żołnierzy z 1 Dywizji Piechoty Morskiej gen. mjr. Alexandra Vandegrifta, zajmując luźny pas pozycji obronnych wokół Lunga Point.

12 sierpnia lotnisko otrzymało nazwę Henderson Field na cześć mjr. Loftona Hendersona, dowódcy eskadry bombowców nurkujących piechoty morskiej VMSB-241, który zginął w bitwie pod Midway. Eskadry lotcznie operujące z wyspy otrzymały nieformalna nazwę „Cactus Air Force”, od kryptonimu Guadalcanalu nadanego wyspie przez alianckie dowództwo.

thumb|left|Rejon Wysp Salomona na południowym Pacyfiku. Japońska baza w Rabaulu znajduje się u góry po lewej stronie. Guadalcanal (u dołu po prawej) leży na południowo-wschodnim krańcu „The Slot” W odpowiedzi na lądowanie aliantów na Guadalcanalu, japońska Cesarska Kwatera Główna przydzieliła 17 Armii – związkowi operacyjnemu o realnej wielkości korpusu z bazą w Rabaulu () pod dowództwem gen. por. Harukichi Hyakutakego – zadanie odbicia Guadalcanalu z rąk aliantów. 17 Armia, wcześnie już mocno zaangażowana w kampanię na Nowej Gwinei, dysponowała jedynie kilkoma jednostkami, które mogła wysłać w rejon południowych Wysp Salomona. Spośród nich 35 Brygada Piechoty pod dowództwem gen. mjr. Kiyotake Kawaguchiego stacjonowała w Palau, 4 Pułk Piechoty (Aoba) pod dowództwem gen. mjr. Yumio Nasu na Filipinach, a 28 Pułk Piechoty pod dowództwem płk. Kiyonao Ichikiego został załadowany na statki transportowe w pobliżu Guamu. Poszczególne jednostki natychmiast rozpoczęły marsz w kierunku Guadalcanalu; pułk Ichikiego, będący najbliżej, przybył jako pierwszy. Pierwszy Oddział Ichikiego – liczący około 917 żołnierzy – wylądował z niszczycieli na Przylądku Taivu (), około 29 km na wschód od Lunga Point, 19 sierpnia.

Nie doceniając siły wojsk alianckich na Guadalcanalu, Pierwszy Oddział Ichikiego przeprowadził nocny frontalny atak na pozycje piechoty morskiej nad Alligator Creek, po wschodniej stronie Lunga Point, wczesnym rankiem 21 sierpnia. Atak Ichikiego został odparty, przynosząc druzgocące straty po stronie atakujących; z 917 żołnierzy Pierwszego Oddziału (w tym Ichiki) przeżyło tylko 128, którzy nie wzieli bezpośredniego udziału w bitwie. Ocalali wrócili na Taivu, powiadomili dowództwo 17 Armii o klęsce i oczekiwali na dalsze posiłki oraz rozkazy z Rabaulu.

thumb|Japoński gen. mjr Kiyotake Kawaguchi (siedzący w środku) na zdjęciu grupowym ze sztabem brygady w Palau, krótko przed wyruszeniem na Guadalcanal Do 23 sierpnia jednostka Kawaguchiego dotarła do Truk i została załadowana na powolne statki transportowe, którymi miała kontynuować podróż na Guadalcanal. Z powodu uszkodzeń spowodowanych przez aliancki atak lotniczy na konwój morski podczas bitwy koło wschodnich Wysp Salomona, Japończycy postanowili więcej nie dostarczać wojsk Kawaguchiego na Guadalcanal powolnymi transportowcami; zamiast tego statki z żołnierzami Kawaguchiego zostały wysłane do Rabaulu. Stamtąd Japończycy postanowili dostarczać ludzi Kawaguchiego na Guadalcanal niszczycielami, przechodząc przez japońską bazę morską na Wyspach Shortland. Japońskie niszczyciele zazwyczaj były w stanie pokonać trasę wzdłuż „The Slot” na Guadalcanal i z powrotem w ciągu jednej nocy, minimalizując ryzyko ataków powietrznych aliantów. Jednak większość ciężkiego sprzętu i zaopatrzenia, takiego jak ciężka artyleria, pojazdy oraz duża ilość żywności i amunicji, nie mogła zostać zabrana na Guadalcanal. Te szybkie rejsy niszczycieli na Guadalcanal, które miały miejsce przez całą kampanię, zostały później nazwane przez siły alianckie „Tokyo Express”, a przez Japończyków „Szczurzym Transportem”.

Japończycy kontrolowali morza wokół Wysp Salomona w nocy i nie byli pod presją aliantów. Jednak każdy japoński okręt pozostający w zasięgu 320 km od lotniska Henderson Field w ciągu dnia był poważnie zagrożony atakami powietrznymi. Ta „ciekawa sytuacja taktyczna” utrzymywała się przez kilka miesięcy.

Przemieszczanie wojsk 28 sierpnia 600 żołnierzy Kawaguchiego zostało załadowanych na niszczyciele „Asagiri”, „Amagiri”, i , oznaczone jako 20 Dywizjon Niszczycieli (DD20). Z powodu braku paliwa, DD20 nie mógł pokonać całej trasy na Guadalcanal w obie strony z dużą prędkością w ciągu jednej nocy i musiał rozpocząć podróż wcześniej, aby móc ją zakończyć następnego ranka z mniejszą prędkością, co pozwalało zaoszczędzić paliwo. O godzinie 18:05 tego samego dnia 11 amerykańskich bombowców nurkujących z VMSB-232, pod dowództwem ppłk. Richarda Mangruma, wystartowało z lotniska Hendersona i zlokalizowało oraz zaatakowało DD20 około 110 km na północ od Guadalcanalu, zatapiając „Asagiri” oraz poważnie uszkadzając „Yūgiri” i „Shirakumo”. „Amagiri” wziął na hol „Shirakumo”, a trzy niszczyciele powróciły na Shortlands, nie wypełniając misji. W ataku na DD20 zginęło 62 żołnierzy Kawaguchiego i 94 członków załogi.

thumb|left|Japońskie oddziały z Oddziału Aoba maszerują wzdłuż wybrzeża Guadalcanalu wkrótce po wylądowaniu w pierwszym tygodniu września 1942 roku Kolejne rejsy „Tokyo Express” były bardziej udane. Między 29 sierpnia a 4 września różne japońskie lekkie krążowniki, niszczyciele i łodzie patrolowe zdołały wysadzić na Przylądku Taivu prawie 5000 żołnierzy, w tym całą 35 Brygadę Piechoty, jeden batalion Pułku Aoba i resztę pułku Ichikiego. Generał Kawaguchi, który wylądował na Taivu 31 sierpnia, objął dowództwo nad wszystkimi japońskimi wojskami na Guadalcanalu.

W nocy z 4 na 5 września, gdy trzy niszczyciele – „Yūdachi”, „Hatsuyuki” i – przygotowywały się do ostrzału lotniska Hendersona po wyładowaniu swoich żołnierzy na brzeg, wykryły i zatopiły w pobliżu dwa amerykańskie okręty – małe, stare transportowce niszczycieli (nazywane przez piechotę morską USA „APD”) USS „Little” i USS „Gregory”, które służyły do transportu wojsk alianckich w rejonie Guadalcanalu/Tulagi.

Pomimo sukcesów w atakach niszczycieli, Kawaguchi nalegał, aby jak najwięcej żołnierzy jego brygady zostało dostarczonych na Guadalcanal wszystkimi wolnymi barkami. Dlatego konwój przewożący 1100 żołnierzy Kawaguchiego i ciężki sprzęt na 61 barkach, głównie z 2. batalionu 124 Pułku Piechoty pod dowództwem płk. Akinosuki Oki, wypłynął z północnego wybrzeża wyspy Santa Isabel 2 września. W dniach 4–5 września samoloty z Henderson Field zaatakowały konwój, zabijając około 90 żołnierzy na barkach i niszcząc znaczną część ciężkiego sprzętu jednostki. Większość z pozostałych 1000 żołnierzy zdołała wylądować w pobliżu Kamimbo (), na zachód od Lunga Point, w ciągu następnych kilku dni. Do 7 września Kawaguchi miał 5200 żołnierzy na Przylądku Taivu i 1000 na zachód od Lunga Point. Kawaguchi był na tyle pewny, że pokona siły alianckie, iż odrzucił propozycję dowództwa 17 Armii dostarczenia kolejnego batalionu piechoty w celu wzmocnienia jego sił. Kawaguchi uważał, że na Guadalcanalu znajduje się tylko około 2000 amerykańskich Marines.

thumb|Ppłk Merritt Edson dowodził 1. batalionem Marines podczas bitwy W tym czasie Vandegrift kontynuował działania mające na celu wzmocnienie i ulepszenie obrony Lunga Point. Między 21 sierpnia a 3 września przeniósł trzy bataliony piechoty morskiej – w tym 1. batalion Raidersów pod dowództwem ppłk. Merritta A. Edsona oraz 1. batalion spadochronowy – z Tulagi i Gavutu na Guadalcanal. Jednostki te zwiększyły liczebność wojsk Vandegrifta o około 1500 żołnierzy do pierwotnych 11 000 ludzi broniących lotniska Hendersona. 1. batalion spadochronowy, który poniósł ciężkie straty w bitwie pod Tulagi i Gavutu-Tanambogo w sierpniu, został przekazany pod dowództwo Edsona.

Bitwa Preludium Kawaguchi wyznaczył datę ataku na Lunga Point na 12 września i rozpoczął przemarsz swoich sił na zachód z Taivu w kierunku Lunga Point 5 września. Powiadomił przez radio 17 Armię o przeprowadzeniu nalotów na Henderson Field, począwszy od 9 września, oraz o tym, aby 12 września okręty wojenne stacjonowały w pobliżu Lunga Point, „by zniszczyć każdego Amerykanina, który próbowałby uciec z wyspy”.

7 września Kawaguchi przedstawił plan ataku, mający na celu „rozgromienie i unicestwienie wroga w pobliżu lotniska na wyspie Guadalcanal”. Plan Kawaguchiego zakładał podział sił na trzy grupy, zbliżenie się do Lunga Point i przeprowadzenie niespodziewanego nocnego ataku. Siły Oki, 2. batalion 124 Pułku Piechoty 35 Brygady Piechoty, miały zaatakować obronę od zachodu, podczas gdy Drugi Oddział Ichikiego, przemianowany na Batalion Kuma, pod dowództwem mjr. Takeshi Mizuno, miał zaatakować od wschodu. Główny atak miał zostać przeprowadzony przez „grupę centralną” Kawaguchiego, liczącą 3000 ludzi w trzech batalionach: 1. i 3. batalionie 124 Pułku Piechoty oraz 2. batalion 4 Pułku Piechoty, z południowej części Lunga Point. Do 7 września większość wojsk Kawaguchiego rozpoczęła marsz z Taivu w kierunku Lunga Point wzdłuż wybrzeża. Około 250 japońskich żołnierzy pozostało, aby strzec bazy zaopatrzeniowej brygady w Taivu.

thumb|left|Mapa rajdu Edsona na Tasimboko